<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda) › 37

# Citikanda 37

Citikāṇḍa 37

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [37.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.5) — 1 part

### [37.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.1)

samāptam  
gārha̍patya̱ ceṣ‍ya̱npalā̍śaśākhayā̱ vyu̍dūhati | (tyu ) ava̍syati̱ haitadyadgā̍rhapatyaṃ ci̱noti̱ ya'u̍ vai ke cā̱gnici̍to̱'syāme̱va te'va̍sitāstadyadvyu̱dūha̍tyuvasitāne̱va tad vyu̍dūhati̱ neda̱vasi̍tānadhyava̱syānīti̍

### [37.1-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.1-2)

gārhapatyāgnicayanam  
gārhapatyaṃ ceṣyanpalāśaśākhayā vyudūhati | avasyati haitadyadgārhapatyaṃ cinoti | ya u vai  
ke cāgnicito'syāmeva te'vasitāḥ | tad yadvyudūhati | avasitāneva tadvyudūhati-nedavasitānadhyavasyānīti

### [37.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.2)

( tyu ) apetu vīta vi ca sa̱rpatāta̱'iti̍ | ( tyu ) apa caive̍ta̱ vi cetu  
vyu ca sarpatāta̱'itye̍tadya̱'udarasarpiṇa̱stāne̱tadāha ye'tra̱ stha purāṇā ye ca  
nūtanā'iti ye'tra stha sanātanā ye cādhunātanā'itye̱tat

### [37.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.3)

( du ) adādyamo'vasānaṃ pṛthivyā'iti yamo ha vā 'asyā 'avasānasyeṣṭe sa 'evāsmā'asyāmavasānaṃ dadāti

### [37.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.4)

( tyu ) akrannnimaṃ pitaro lokamasmā'iti | kṣatraṃ vai yamo viśaḥ pitaro  
yasmā'u vai kṣatriyo viśā saṃvidāno'syāmavasānaṃ dadāti tatsudattaṃ tatho  
hāsmai kṣatraṃ yamo viśā pitṛbhiḥ saṃvidāno'syāmavasānaṃ dadāti

### [37.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.5)

palāśaśākhayā vyūhati | brahma vai palāśo brahma ṇaiva tadvasitānyūhati  
mantreṇa brahma vai mantro brahma ṇaiva tadvasitānyūhati tāmudīcīmudasyati

### [37.5.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.5.p1)

śatam 3900

### [37.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.6)

(tyu ) atho̱ṣānnriva̍pati | (tya ) a̱yaṃ vai loko gāī̍patyaḥ paśa̱va ' ū̍ṣā  
'a̍smiṃstallo̱ke pa̱śūnda̍dhāti̱ tasmā̍di̱me'smim̐lloke paśa̱vaḥ

### [37.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.7)

(vo ) yadvevo̱ṣānniva̍pati | pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jā 'a̍sṛjata tā nā̱nolbā  
'a̍sṛjata̱ tā na samaja̍ānata̱ so'kāmayata saṃjā̍nīranniti̱ tāḥ samā̱nolbā  
'a̍karottāsā̱mūṣā̱nulba̍makarottāḥ samaja̍ānata̱ tasmā̍dapye̱tarhi̍ samā̱nolbāḥ  
sa̱meva jānate devaiḥ samā̱nolbo'sānīti̱ vai yajate̱ yo yaja̍te̱ taya̍du̱ṣānnri̍va̱pati devaireva ta̱tsamānolbo bhavati

### [37.6-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.6-2)

athoṣātrivapati | ayaṃ vai loko gārhapatyaḥ, paśava ūṣāḥ | asmiṃstalloke paśūndadhāti | tasmādime'smim̐lloke paśavaḥ

### [37.7-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.7-2)

yadvevoṣānivapati | prajāpatiḥ prajā asṛjata | tā nānolbā asṛjata | tā na samajāyata | so'kāmayata-saṃjñānīranniti | tāḥ samānolbā akarot | tāsāmūṣānulbamakarot | tāḥ samajāyata  
tasmādapyetarhi samānolbāḥ sameva jānate | devaiḥ samānolbo'sānītyu vai yajate yo yajate | tad  
yadūṣānivapati-devaireva tatsamānolbo bhavati

### [37.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.8)

saṃjñāna̱masīti̍ | sama̍jānata̱ hyete̍na kāma̱dhura̱ṇamiti̍ pa̱śavo̱ vā'ū̱ṣāḥ  
pa̱śava̍ḥ kāmadhura̱ṇaṃ mayi̍ te kāmadhura̱ṇaṃ bhūyā̱diti̱ mayi̍ te paśa̱vo bhūyāsu̱ritye̱vaitatsarvvaṃ gārhapatyaṃ pra̱cchāda̍yati̱ yoni̱rvai gārhapatyā citi̱rulba̍mū̱ṣāḥ  
sarvvā tadyoni̱mulbena pra̱cchādayati

### [37.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.9)

(tyu ) atha sa̱ikato niva̍pati | (tya ) agnere̱tadvaiśvāna̱rasya̱ bhasma̱ yatsikatā ''agnimu vā'e̱tuṃ vaiśvāna̱raṃ ce̱ṣyanbha̍vati̱ na vā'a̱gniḥ svaṃ bhasmā̍ti̱daha̱tyana̍tidāhāya

### [37.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.10)

yadve̍va si̱katā nivapati | (tya ) agnere̱tadvaiśvāna̱rasya̱ reto̱ yatsaka̍tā  
'a̱gnirmu vā'e̱taṃ vaiśvāna̱raṃ ce̱ṣyanbha̍vati̱ na vā'a̱retaskātkiñcana vivi̍yate'smādvetaso'dhi vikri̍yātā̱'iti̍

### [37.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.11)

(tya ) agnerbhasmā̱syagneḥ purīṣamasīti̍ | yātayāma vā'agnerbhasmyāyātayāmyaḥ sika̍tā ' ayātayāmamevaitadvetkaroti̱ tābhiḥ sarvaṃ gārhapatyaṃ pra̱cchādayati̱ yonirve gārhapatyā citī̱ retaḥ siktāḥ sarva̍syāṃ tayonau̱ reto  
dadhāti

### [37.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.12)

(tyu ) athainaṃ pariśridbhiḥ pariśrayati | yonirve pariśrita ' i̱dame̱vaitadretaḥ  
sikta̱ṃ yonyā pari̍gṛhṇāti̱ tasmā̱dyonyā̱ retaḥ siktaṃ pari̍gṛhyate

### [37.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.13)

muddevai̱naṃ pariśriddhiḥ pariśrayati | ( tya ) a̱yaṃ vai lo̱ko gārhapatya 'āpaḥ  
pariśrita 'i̱maṃ tuṃ loka̱madbhiḥ pari̍tanoti samu̱dreṇa haina̍ tatpuritanoti sarvvaṃtastṛ̱smādimaṃ lokam̐ sarvvataḥ samu̱draḥ pa̱ryeti dakṣiṇāvṛtṛ̱smādi̱maṃ lokuṃ  
dakṣi̍ṇāvṛtsamudraḥ paryeti khātena tṛsmādi̱maṃ lokuṃ khātena samudraḥ paryeti

### [37.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.14)

cita stheti̍ | cino̱ti hyenāḥ pari̍śrita stheti pari hye̱nāñścinotyūrddhacitaḥ  
śrayadhva̱mityūrddhā 'upa̍dadhād tasmādūrdhva'eva samu̱dro vi̱jave'tha vṛttaścīrupadadhyātsakṛdvaiveda m̐ suvvam̐ samudro nimrṛṃzyānna sādyatyusannā hyāpo  
na sūdadohasā'dhivadati

### [37.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.15)

(tyu ) a̱sthīni vai pariśritaḥ prāṇaḥ sūdadohā na vā'a̱sthiṣu prāṇo'styekena yajuṣā bahvīriṣṭakā' upadadhātyeka m̐ hyetadrūpaṃ yadāpo'tha  
yadvahvyaḥ pariśrito bhavanti bahvyo hyāpaḥ

### [37.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.16)

( sta ) tadvai yoniḥ pariśritaḥ | ( ' ) ulbamūṣā retaḥ sikatā bāhyāḥ  
pariśrito bhavantyantara'uṣā bāhyā hi yonirntarulbaṃ bāhya'uṣā  
bhavantyantarāḥ sikatā bāhya m̐ hyulbamantara m̐ retaṃ 'etebhyo vai jāyamāno jāyate tebhya'evainametajjanayati

### [37.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.17)

( tyu ) athainamṛtaśvinoti | ( tī ) 'idamevaitadvetaḥ siktaṃ vikaroti  
tasmādyonau retaḥ siktaṃ vikriyate

### [37.16-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.16-2)

sa catasraḥ prācīrupadadhāti | dve paścāttiraścyau dve purastāttadyāścatasraḥ  
prācīrupadadhāti so'ātmā tadyattāścatasro bhavanti caturvidho hyayamātmā'tha ye paścātt sakthyau ye purastāttau bāhū yatra vā 'ātmā tadeva śiraḥ 18  
tadvai yoniḥ pariśritaḥ, ulbamṛṣāḥ, retaḥ sikatāḥ | bāhyāḥ pariśrito bhavanti, antara ūṣāḥ  
bāhyā hi yoniḥ, antaramulyam | bāhya ūṣā bhavanti, antarāḥ sikatāḥ | bāhyaṃ hyulvam, antaraṃ  
retaḥ | etebhyo vai jāyamāno jāyate | tebhya evainametajjanayati

### [37.17-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.17-2)

athainamamṛtaśvinoti | idamevaitadretaḥ siktaṃ vikaroti | tasmādyonau retaḥ siktaṃ vikriyate

### [37.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.18)

sa catasraḥ prācīrupadadhāti, dve paścāttiraścyau, dve purastāt | tadyāścatasraḥ prācīrupadadhāti-sa  
ātmā | tadyattāścatasro bhavanti | caturvidho hyayamātmā | atha ye paścāt-te sakthyau | ye purastāt-tau bāhū | yatra vā ātmā tadeva śiraḥ

### [37.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.19)

( staṃ ) taṃ vā 'etam | ( m ) atra pakṣapucchavantaṃ vikaroti yādṛgvai  
yonau reto vikriyate tādṛgjāyate tadyadetamutra pakṣapucchavantaṃ vikaroti  
tasmādeṣo'mutra pakṣapucchavājāyate

### [37.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.20)

taṃ vai pakṣapucchavantameva santam | ( ntaṃ ) nu pakṣapucchavantamiva paśyanti  
tasmādyonau garbhaṃ nu yathārūpaṃ paśyantyathainamamutra pakṣapucchavantaṃ paśyanti  
tasmājjātaṃ garbhaṃ yathārūpaṃ paśyanti

### [37.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.21)

sa catasraḥ pūrvvī' upadadhāti | ( tyā ) ātmā hyevāgre sambhavataḥ  
sambha̍vati dakṣiṇata ' udaṅṅāsīna' uttarārdhyāṃ prathamāmupadadhāti tatho  
hāsyaiṣo'ndyātmunnevādhi̍iśrito bhavati

### [37.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.22)

(tya ) aya soma̱gniḥ | (yuṃ) ya̱smi̱ntsoma̱mindraḥ su̱taṃ dadha̱'ityayaṃ  
vai loko gārhapatyo'āpaḥ somaḥ suto'smam̐stalloke'pa'indro'dhatta jaṭhare  
vāvaśāna'iti madhyaṃ vai jaṭharam̐ sahasriyaṃ vājamartya na sapti̱mityāpo vai  
sahasriyo vājaḥ sasravāntsantstūyase jātaveda'iti citaḥ saṃśrūyase jātaveda'ityetat

### [37.21-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.21-2)

sa catasraḥ pūrvī upadadhāti | ātmā hyevāgre sambhavataḥ sambhavati | dakṣiṇata udaṅṅāsīna  
uttarārdhyāṃ prathamāmupadadhāti | tatho hāsyaiṣo'dhyātmanevādhiśrito bhavati

### [37.47](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.47)

“ayaṃ so'agniryasmintsomamindraḥ sutaṃ dadhe”–iti | ayaṃ vai loko gārhapatyaḥ | āpaḥ  
somaḥ sutaḥ | asmiṃstalloke'pa indro'dhatta | “jaṭhare vāvaśānaḥ ”–iti | madhyaṃ vai jaṭharam  
“sahasriyaṃ vājamartyaṃ na saptim ”–iti | āpo vai sahasriyo vājaḥ | “sasravāntsantstūyase jātavedaḥ”–( vā. saṃ. 12

### [37.22-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.22-2)

) iti | citaḥ saṃśrīyase jātaveda ityetat

### [37.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.23)

( ' ) agne yutte divi̱ varca̱' iti | ( tyā ) ādityo vā'asya divi  
varcaḥ pṛthivyā̱āmityayama̱gniḥ pṛthivyāṃ yada̱oṣadhīṣvapsvā yajatreti yu evāṣadhiṣu cāpsu cāgnistamevaitadāha yenāntarikṣamurvātatantheti vāyuḥ su tveṣaḥ  
su bhānura̱rṇavo nṛ̱cakṣā' iti mahāntsu bhānura̱rṇavo nṛ̱cakṣā' ityetat

### [37.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.24)

( ' ) agne divo'arṇamacchā jigāsīti | ( tyā ) āpo vā'asya divo'rṇa̱stā' eṣa dhūmenācchaityacchā devām̐ 3|| 'uciṣe dhiṣṇyā ya'iti prāṇā vai  
devā dhiṣṇyāste hi sarvā dhiya' iṣṇanti yā rocane purastātsūryasya yāścāvastādupatiṣṭhanta'āpa' iti rocano ha nāmaiṣu loko yutraiṣa' etattapati  
tadyāścaitaṃ pureśāpo yāścāvareṇa tā' etadāha

### [37.26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.26)

purī̱ṣyāso̍ 'gnaya̱' iti̍ | paśu̱vyā̍so̱'gnaya̱' itye̱vaita̱dāva̍ṇebhiḥ sa̱joṣa̍sa  
'iti prāyaṇarūpa̱ṃ prāya̍ṇa̱ hye̍ta̱da̱gnerya̱dgārha̍patyo juṣa̱ntāṃ ya̱jñama̱druho̱'namīvā 'iṣo̍ mahī̱riti̍ juṣa̱ntāṃ ya̱jñama̍druho'naśanāyā'iṣo̍ mahī̱ritye̱vaitat 25  
(nā) nānopa̍dadhāti | ye nānā kāmā̍'ātma̍stām̐sta̱dadhāti sakṛtsādayatyekaṃ ta̱dātmānaṃ karoti sūdadohasā'dhivadati prāṇo vai sūdadohāḥ prāṇenaivainametatsa̍ṃtanoti saṃda̍dhāti

### [37.27](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.27)

(tyu) atha jaghanena parītya | (tyo) uttarato dakṣiṇā''sīno'parayoīkṣiṇāmagra'upa̱dadhātīḍāmagre purudam̐sam̐ saniṃ goriti paśavo vā'ḍḍā  
paśūnāmevāsmā'etāmāśiṣamāśāste śaśvattamam̐ havamānāya sādheti yajamāno vai havamānaḥ syānnaḥ sūnustanayo vijāveti prajā vai sūnu'gne sā te  
sumatirbhūtvasme'ḍatyāśiṣamāśāste

### [37.28](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.28)

( ste'tho ) athottarām | ( ma ) a̱yaṃ te̱ yoni̍rṛtviyo̱ yato jāto'arocathā' itya̱yaṃ te̱ yoni̍rṛtavya̱ḥ sanā̍tano̱ yato jāto'dī̍pyathā̱' itye̱tattaṃ jāna̱nnagna̱'ārohāthā no vardhayā rayimiti̱ yathai̍va ya̱justathā bandhuḥ

### [37.29](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.29)

sa̱kthyāvasyaite | te nānopa̱dadhāti nānā sādayati nānā sūda̱doha̱sā'dhivadati nānā hīme sakthyau dve bhavato dve hīme sakthyau̍ paścādupa̱dadhāti  
paścāddhīme sakthyāva̱grābhyāga̱m̐ sa̱gum̐spṛṣṭe bhavata'eva̱gum̐ hīme sakthyāvagrābhyāga̱m̐ sa̱gum̐spṛṣṭe

### [37.30](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.30)

( dve'a ) atha tenaiva punaḥ parītya | da̱kṣiṇata'uda̱ṅṅāsīnaḥ pūrvayoruttarāmagra'upa̱dadhāti ci̱dasi tayā̍ deva̱tayā'ṅgira̱svad dhruvā sīdetyatha dakṣiṇāṃ  
paricchidasi tayā̍ deva̱tayā'ṅgira̱svad dhruvā sīdeti

### [37.31](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.31)

bā̱hū'a̱syaite | te nānopadadhāti nānā sādayati nānā sūdadohasā'dhivadati nānā hīmau bāhū dve bhavato dvau hīmau bāhū pūrvārddha'upadadhāti purastāddhīmau bāhū'agrābhyām̐ sa̱m̐spṛṣṭe bhavata evam̐ hīmau bāhū'a̱grābhyām̐ sam̐spṛṣṭau sa vā'itīmā'upadadhātītīmeḍaitīme taddakṣiṇāvṛttaddhi devatrā

### [37.32](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37.32)

(vā'ṣṭā) aṣṭāviṣṭakā 'upadadhāti | (tya) aṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvantamevainametaccinoti pañcakṛtvaḥ sādayati  
pañcacitiko'gniḥ pañca'rtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro'gniryāvānagniryāvatyasya  
mātrā tāvantamevainametaccinotyaṣṭāviṣṭakāḥ pañcakṛtvaḥ sādayati tattrayodaśa  
trayodaśa māsāḥ saṃvatsarastrayodaśāgneścitiparīṣāṇi yāvānagniryāvatyasya  
mātrā tāvattadbhavati

## Linked texts (1)

- [Yajurveda (ed. Wasudev Laxman Sastri Pansikar)](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.other.yajurveda*pansikar1929.13.47) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.37) · Pramāṇa
