Pramāṇa · Search · About · API

Citikanda 38

Citikāṇḍa 38

Language
Sanskrit

38.1

bhogāṃścinvānā'si | yā devatā tvāmabhimanvate 'tayā' vāgrūpayā ' devatayā' ' aṅgirasvat ' aṅgirāḥ prāṇāḥ
“ prāṇo hi vā aṅgānāṃ rasaḥ ”-iti tannāmavyutpatteḥ (śa. pa. 6

38.28

2

38.4

) | so'syāstītyaṅgirasvat | kriyāviśeṣaṇametat | “ tasau matvarthe ”-( pā. sū. 1

38.30

19 ) iti bhatvādutvābhāvaḥ | tena
yuktaṃ yathā bhavati tathā vāgdevatayā yuktā asītyarthaḥ | 'dhruvā' sthirā satī 'sīda' niṣaṇṇā bhava
pariśidasīti dvitīyo mantraḥ | parito bhogāṃścinvānā sampādyamānā paricīyamānā vāgasītyarthaḥ

38.31

'sakthyāvasyaite'-itivad “bāhū asyaite”-iti vyākhyeyam | etāsāmiṣṭakānāmupadhānasya prādakṣiṇyamupanayena
darśayantastauti-sa vā itīmā iti | ' imāḥ' madhye upadhīyamānāvatastva iṣṭakāḥ ātmana uttarārddhamārabhya
dakṣiṇā upadadhāti' | ' ime' pāścāttye iṣṭake 'iti ' prathamaṃ dakṣiṇāddharyām, paścāduttarāddharyāmityanena krameṇopadadhāti | tathā 'ime' 'paurastye iṣṭake prathamamuttarāddharyām, paścāddakṣiṇāddharyāmityanena krameṇopadadhāti | 'tat '
tayā sati ' dakṣiṇāvṛt ' prādakṣiṇyena vartanaṃ bhavati | 'tat ' khalu, ' devatrā' deveṣu yogyamityarthaḥ

38.33

athopahitānāmiṣṭakānāṃ sambhūya saṃkhyāṃ praśaṃsati-aṣṭāviṣṭakā iti | gāyatro'gniriti | aṣṭākṣara(tyu) atha loka̱mpṛṇāmupadadhāti | ta̱syā'u̍pari ba̱ndhustisraḥ pūrvāstri̱vṛda̱gniryāvāna̱gniryāvatyasya mātrā tāvantamevainametaccinoti daśottarāstāsāmupari ba̱ndhudve vā'gre'tha daśāthaikāmevaitāṃ hi citiṃ cinvanti tāstrayodaśa sampadyante ta̱syokto ba̱ndhuḥ

38.33-2

atha lokaṃpṛṇāmupadadhāti | tasyā upari bandhuḥ | tisraḥ pūrvāḥ | trivṛdagniḥ | yāvānagniryāvatyasya mātrā-tāvantamevainametañcinoti | daśottarāḥ | tāsāmupari bandhuḥ | dve vā'gre, atha daśa,
athaikām | evaṃ hi citiṃ cinvanti | tāstrayodaśa sampadyante | tasyokto bandhuḥ

38.34

( strā ) ṇā''ubhayya'ekavim̐śatiḥ sampadyante | dvādaśa māsāḥ pañcartuvastraya'ime lokā' asāvāditya' ekavim̐śo'muṃ tadādityamasminnagnau
pratiṣṭhāpayati

38.35

( tye ) ṣakavim̐śatirveva pariśritaḥ | (to) dvādaśa māsāḥ pañcartuvaya
'ime lokā'ayagnisuto'dhyekavim̐śo'muṃ tadamumamuṣminnāditye pratiṣṭhāpayati tadyadetā 'evamupadadhātyetāvevaitadanyo'nyasminpratiṣṭhāpayati
tāvetāvanyo'nyasminpratiṣṭhitau tau vā'etāvutra dvāvekavim̐śau sampādayatyutra hyevemau tadobhau bhavata'āhavanīyaśca gārhapatyaśca

38.36

( śru0 ) atha purīṣaṃ nivapati | tasyopari bandhustañcātvālevelāyā
'āharatyagnireṣa yaccātvālostṛtho hāsyaitadāgneyameva bhavati sā samambilā
syāttasyokto bandhuḥ

38.36-2

atha purīṣaṃ nivapati | tasyopari bandhuḥ | taccātvālvelāyā āharati | agnireṣaḥ- yaccātvālḥ
tatho hāsyaitadāgneyameva bhavati | sā samambilā syāt | tasyokto bandhuḥ

38.37

(vyo̍) vyāmamātrī bhavati | vyāmamātro vai puruṣa̍ḥ pu̱ruṣaḥ pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jāpa̍tira̱gnirā̱tmasa̍ṃmmitāṃ tadyoni̍ṃ karoti parimaṇḍalā bhavati parimaṇḍalā hi
yoniratho'ayaṃ vai loko gārhapatyaḥ parimaṇḍalu' u vā'ayaṃ lokaḥ

38.38

( ko'thai ) athainau saṃnnivapati | saṃjñāme̱vābhyāmetatkaroti sumitatha̍r
saṃkalpethāem̐ saṃ vāṃ manām̐si saṃvratā'gne tvaṃ purīṣyo bhavattaṃ naḥ sumanāviti śamayatye̍vaināvetadahim̐sāyai yathā nānyonyam̐ him̐syatām

38.37-2

vyāmamātrī bhavati | vyāmamātro vai puruṣaḥ | puruṣaḥ prajāpatiḥ | prajāpatiragniḥ | ātmasaṃmitāṃ
tadyoniṃ karoti | parimaṇḍalā bhavati | parimaṇḍalā hi yoniḥ | atho'ayaṃ vai loko gārhapatyaḥ
parimaṇḍala u vā'ayaṃ lokaḥ

38.38-2

athainau saṃnivapati | saṃjñāmevābhyāmetatkaroti | " samitaṃ saṅkalpethām | saṃ vāṃ manāṃsi
saṃvratā | agne tvaṃ purīṣyaḥ | bhavattaṃ naḥ sumanasau "-( vā. saṃ. 12 | 57-60 ) iti
śamayatyevaināvetadahiṃsāyai-yathā nānyonyaṃ hiṃsyātām

38.39

( ṝ ) caturbhiḥ saṃni̍ivapati | tadye ca̍tuṣpādāḥ pa̱śavastaire̱vābhyāmetatsa̍ñjñāṃ
karotyatho̱'nna̱ṃ vai pa̱śavo̱'nne̍nai̱vābhyāmeta̱tsaṃjñāṃ karoti

38.40

tāṃ na riktāma̱vekṣeta | nedriktāma̱vekṣā'iti yadriktāma̱vekṣeta̱ grase̍ta̱ hainam

38.41

( mu ) athāsyā̍ sikatā̱'āvapati, ( tya ) agnere̱tadvaiśvāna̱rasya̱ reto
yatsaka̍tā̱' agnima̍vā̱syāmetadvaiśvānaram̐ retobhūtam̐ siñcati sā sammbilā syāttasyokto bandhuḥ

38.39-2

caturbhiḥ saṃnivapati | tadye catuṣpādāḥ paśavaḥ-tairevābhyāmetatsaṃjñāṃ karoti | atho'nnaṃ vai paśavaḥ
annenaivābhyāmetatsaṃjñāṃ karoti

38.40-2

tāṃ na riktāmavekṣeta | nedriktāmavekṣā'iti | yadriktāmavekṣeta-graseta hainam

38.41-2

athāsyāṃ sikatā āvapati | agneretadvaiśvānarasya reto-yatsikatāḥ | agnima̍vā̱syāmetadvaiśvānaraṃ
retobhūtaṃ siñcati | sā sambilā syāt | tasyokto bandhuḥ

38.42

( u ) athaināṃ vimuñcati | ( ty ) apradāhāya yadi yuktaṃ na vimucyate pra
tuddahyata 'etadvā'etadyuktā reto'bhārṣīdetumagniṃ tamatrājījanadathāparaṃ dhatte
ghoṣā vā'ukhā tasmādyadā yoṣā pūrvathūm̐ retaḥ prajanayatyathāparaṃ dhatte

38.43

māteva putraṃ pṛthivī purīṣyamiti | māteva putraṃ pṛthivī paśuvyamityetadagnim̐ sve yonāvabhārukhetyagnim̐ sve yonāvabhārṣīdukhetyetattāṃ viśvairdevaiṛtubhiḥ saṃvidānaḥ prajāpatirviśvakarmā vimuñcatvityṛtavo vai viśve
devāstadenaṃ viśvairdevaiṛtubhiḥ saṃvidānaḥ prajāpatirviśvakarmā vimuñcati
tāmuttarato'gnernidadhātyaranimātre tulyokto bandhuḥ

38.44

( 3 ) athāsyāṃ paya'ānayati | (tye) etadvā'etadveto dhatte'tha payo dhatte
yoṣā vā'ukhā tasmādyadā yoṣā reto dhatte'tha payo dhatte'dharāḥ sikatā
bhavantyuttaraṃ payo'dhara hi reta'uttaraṃ payastanmadhya'ānayati yathā
tatprati puruṣaśīrṣamupadadhyāt

Linked texts (2)