<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda) › 38

# Citikanda 38

Citikāṇḍa 38

- **Language:** Sanskrit

### [38.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.1)

bhogāṃścinvānā'si | yā devatā tvāmabhimanvate 'tayā' vāgrūpayā ' devatayā' ' aṅgirasvat ' aṅgirāḥ prāṇāḥ  
“ prāṇo hi vā aṅgānāṃ rasaḥ ”-iti tannāmavyutpatteḥ (śa. pa. 6

### [38.28](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.28)

2

### [38.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.4)

) | so'syāstītyaṅgirasvat | kriyāviśeṣaṇametat | “ tasau matvarthe ”-( pā. sū. 1

### [38.30](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.30)

19 ) iti bhatvādutvābhāvaḥ | tena  
yuktaṃ yathā bhavati tathā vāgdevatayā yuktā asītyarthaḥ | 'dhruvā' sthirā satī 'sīda' niṣaṇṇā bhava  
pariśidasīti dvitīyo mantraḥ | parito bhogāṃścinvānā sampādyamānā paricīyamānā vāgasītyarthaḥ

### [38.31](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.31)

'sakthyāvasyaite'-itivad “bāhū asyaite”-iti vyākhyeyam | etāsāmiṣṭakānāmupadhānasya prādakṣiṇyamupanayena  
darśayantastauti-sa vā itīmā iti | ' imāḥ' madhye upadhīyamānāvatastva iṣṭakāḥ ātmana uttarārddhamārabhya  
dakṣiṇā upadadhāti' | ' ime' pāścāttye iṣṭake 'iti ' prathamaṃ dakṣiṇāddharyām, paścāduttarāddharyāmityanena krameṇopadadhāti | tathā 'ime' 'paurastye iṣṭake prathamamuttarāddharyām, paścāddakṣiṇāddharyāmityanena krameṇopadadhāti | 'tat '  
tayā sati ' dakṣiṇāvṛt ' prādakṣiṇyena vartanaṃ bhavati | 'tat ' khalu, ' devatrā' deveṣu yogyamityarthaḥ

### [38.33](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.33)

athopahitānāmiṣṭakānāṃ sambhūya saṃkhyāṃ praśaṃsati-aṣṭāviṣṭakā iti | gāyatro'gniriti | aṣṭākṣara(tyu) atha loka̱mpṛṇāmupadadhāti | ta̱syā'u̍pari ba̱ndhustisraḥ pūrvāstri̱vṛda̱gniryāvāna̱gniryāvatyasya mātrā tāvantamevainametaccinoti daśottarāstāsāmupari ba̱ndhudve vā'gre'tha daśāthaikāmevaitāṃ hi citiṃ cinvanti tāstrayodaśa sampadyante ta̱syokto ba̱ndhuḥ

### [38.33-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.33-2)

atha lokaṃpṛṇāmupadadhāti | tasyā upari bandhuḥ | tisraḥ pūrvāḥ | trivṛdagniḥ | yāvānagniryāvatyasya mātrā-tāvantamevainametañcinoti | daśottarāḥ | tāsāmupari bandhuḥ | dve vā'gre, atha daśa,  
athaikām | evaṃ hi citiṃ cinvanti | tāstrayodaśa sampadyante | tasyokto bandhuḥ

### [38.34](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.34)

( strā ) ṇā''ubhayya'ekavim̐śatiḥ sampadyante | dvādaśa māsāḥ pañcartuvastraya'ime lokā' asāvāditya' ekavim̐śo'muṃ tadādityamasminnagnau  
pratiṣṭhāpayati

### [38.35](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.35)

( tye ) ṣakavim̐śatirveva pariśritaḥ | (to) dvādaśa māsāḥ pañcartuvaya  
'ime lokā'ayagnisuto'dhyekavim̐śo'muṃ tadamumamuṣminnāditye pratiṣṭhāpayati tadyadetā 'evamupadadhātyetāvevaitadanyo'nyasminpratiṣṭhāpayati  
tāvetāvanyo'nyasminpratiṣṭhitau tau vā'etāvutra dvāvekavim̐śau sampādayatyutra hyevemau tadobhau bhavata'āhavanīyaśca gārhapatyaśca

### [38.36](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.36)

( śru0 ) atha purīṣaṃ nivapati | tasyopari bandhustañcātvālevelāyā  
'āharatyagnireṣa yaccātvālostṛtho hāsyaitadāgneyameva bhavati sā samambilā  
syāttasyokto bandhuḥ

### [38.36-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.36-2)

atha purīṣaṃ nivapati | tasyopari bandhuḥ | taccātvālvelāyā āharati | agnireṣaḥ- yaccātvālḥ  
tatho hāsyaitadāgneyameva bhavati | sā samambilā syāt | tasyokto bandhuḥ

### [38.37](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.37)

(vyo̍) vyāmamātrī bhavati | vyāmamātro vai puruṣa̍ḥ pu̱ruṣaḥ pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jāpa̍tira̱gnirā̱tmasa̍ṃmmitāṃ tadyoni̍ṃ karoti parimaṇḍalā bhavati parimaṇḍalā hi  
yoniratho'ayaṃ vai loko gārhapatyaḥ parimaṇḍalu' u vā'ayaṃ lokaḥ

### [38.38](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.38)

( ko'thai ) athainau saṃnnivapati | saṃjñāme̱vābhyāmetatkaroti sumitatha̍r  
saṃkalpethāem̐ saṃ vāṃ manām̐si saṃvratā'gne tvaṃ purīṣyo bhavattaṃ naḥ sumanāviti śamayatye̍vaināvetadahim̐sāyai yathā nānyonyam̐ him̐syatām

### [38.37-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.37-2)

vyāmamātrī bhavati | vyāmamātro vai puruṣaḥ | puruṣaḥ prajāpatiḥ | prajāpatiragniḥ | ātmasaṃmitāṃ  
tadyoniṃ karoti | parimaṇḍalā bhavati | parimaṇḍalā hi yoniḥ | atho'ayaṃ vai loko gārhapatyaḥ  
parimaṇḍala u vā'ayaṃ lokaḥ

### [38.38-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.38-2)

athainau saṃnivapati | saṃjñāmevābhyāmetatkaroti | " samitaṃ saṅkalpethām | saṃ vāṃ manāṃsi  
saṃvratā | agne tvaṃ purīṣyaḥ | bhavattaṃ naḥ sumanasau "-( vā. saṃ. 12 | 57-60 ) iti  
śamayatyevaināvetadahiṃsāyai-yathā nānyonyaṃ hiṃsyātām

### [38.39](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.39)

( ṝ ) caturbhiḥ saṃni̍ivapati | tadye ca̍tuṣpādāḥ pa̱śavastaire̱vābhyāmetatsa̍ñjñāṃ  
karotyatho̱'nna̱ṃ vai pa̱śavo̱'nne̍nai̱vābhyāmeta̱tsaṃjñāṃ karoti

### [38.40](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.40)

tāṃ na riktāma̱vekṣeta | nedriktāma̱vekṣā'iti yadriktāma̱vekṣeta̱ grase̍ta̱ hainam

### [38.41](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.41)

( mu ) athāsyā̍ sikatā̱'āvapati, ( tya ) agnere̱tadvaiśvāna̱rasya̱ reto  
yatsaka̍tā̱' agnima̍vā̱syāmetadvaiśvānaram̐ retobhūtam̐ siñcati sā sammbilā syāttasyokto bandhuḥ

### [38.39-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.39-2)

caturbhiḥ saṃnivapati | tadye catuṣpādāḥ paśavaḥ-tairevābhyāmetatsaṃjñāṃ karoti | atho'nnaṃ vai paśavaḥ  
annenaivābhyāmetatsaṃjñāṃ karoti

### [38.40-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.40-2)

tāṃ na riktāmavekṣeta | nedriktāmavekṣā'iti | yadriktāmavekṣeta-graseta hainam

### [38.41-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.41-2)

athāsyāṃ sikatā āvapati | agneretadvaiśvānarasya reto-yatsikatāḥ | agnima̍vā̱syāmetadvaiśvānaraṃ  
retobhūtaṃ siñcati | sā sambilā syāt | tasyokto bandhuḥ

### [38.42](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.42)

( u ) athaināṃ vimuñcati | ( ty ) apradāhāya yadi yuktaṃ na vimucyate pra  
tuddahyata 'etadvā'etadyuktā reto'bhārṣīdetumagniṃ tamatrājījanadathāparaṃ dhatte  
ghoṣā vā'ukhā tasmādyadā yoṣā pūrvathūm̐ retaḥ prajanayatyathāparaṃ dhatte

### [38.43](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.43)

māteva putraṃ pṛthivī purīṣyamiti | māteva putraṃ pṛthivī paśuvyamityetadagnim̐ sve yonāvabhārukhetyagnim̐ sve yonāvabhārṣīdukhetyetattāṃ viśvairdevaiṛtubhiḥ saṃvidānaḥ prajāpatirviśvakarmā vimuñcatvityṛtavo vai viśve  
devāstadenaṃ viśvairdevaiṛtubhiḥ saṃvidānaḥ prajāpatirviśvakarmā vimuñcati  
tāmuttarato'gnernidadhātyaranimātre tulyokto bandhuḥ

### [38.44](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38.44)

( 3 ) athāsyāṃ paya'ānayati | (tye) etadvā'etadveto dhatte'tha payo dhatte  
yoṣā vā'ukhā tasmādyadā yoṣā reto dhatte'tha payo dhatte'dharāḥ sikatā  
bhavantyuttaraṃ payo'dhara hi reta'uttaraṃ payastanmadhya'ānayati yathā  
tatprati puruṣaśīrṣamupadadhyāt

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.38) · Pramāṇa
