Citikanda 39
Citikāṇḍa 39
- Language
- Sanskrit
39.1
iti prathamaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam || 1-1
pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jā 'asṛjata | sa pra̱jāḥ sṛṣṭvā sarvvamājimitvā vya̍sragm̐sata
tasmādvisrastātprāṇo madhyata 'udakrāmadathāsmādvīryyamudakrāmattasminnutkrānte'padyata tasmātpannādannamasravadyaccakṣuradhyaśeta tasmādasyānnamasravanno heha
tarhi kācana pratiṣṭhā''sa
39.2
te devā 'abruvan | (nna) na vā'ito'nyā pratiṣṭhā'stīmameva pitaraṃ
pra̱jāpa̍ti̱tham̐ saṃskaravāma̱ saiva naḥ pratiṣṭhā bhaviṣyatīti̍
39.3
te'gnimabruvan | (nna) na vā'ito'nyā pratiṣṭhā'sti tvayīmaṃ pituraṃ prajāpati sam̐skaravām saiva naḥ pratiṣṭhā bhaviṣyatīti kiṃ me tato bhaviṣyatīti
39.4
te'bruvan | ( nnr ) annaṃ vā'ayaṃ prajāpatistvanmukhā'etadannamadāma tvanmukhānāṃ na'eṣo'nnamasadditi tatheti tasmāddevā'agnimukhā'annamadanti
yasyai hi kasyai ca devatāyai juhvatyagnāveva juhvatyagnimukhā hi taddevā'annamakurvata
39.5
sa yo'smātprāṇo madhyata'udukrāmat | ( da ) ayameva sa vāyuryo'yaṃ
pavate'tha yadasmādvīryamudukrāmadasau sa'ādityo'tha yadasmādannamasravadyadeva saṃvatsare'nnaṃ tattat
39.6
(taṃ ) taṃ devā 'a̱gnau prāvṛ̍ñjan | (taṃsta) tadya̱ 'ena̱ṃ pravṛ̍ktama̱gnirāro̍hadya̱
'e̱vāsmāttpu prā̱ṇo ma̱dhyata̱' uda̱krāmatta̱ᳵ sa̱ 'e̱vainag̍ sa̱ 'āpa̍dyata tama̱sminna̍dadhu̱ratha̱ ya̱dasmā̍dvī̱rya̱muda̱krāmatta̱dasmi̱nnada̍dhu̱ratha̱ ya̱dasmā̱danna̱masra̍va̱tta̱dasmi̱nnada̍dhustanta̱m̐ sarva̍ṃ kṛ̱tsna̱g̱m̐ sa̱ṃskṛtyo̱rdhvamudaśra̍yaṃstaṃ yamuda̱śraya̍nni̱me
su lo̱kāḥ
39.7
( stu ) ta̱syāya̱meva lo̱kaḥ prati̍ṣṭhā | (ṣṭhā'tha) atha̱ yo'smim̐llo̱ke'gni̍ḥ
so'syāvāṅprā̱ṇo'thā̍syā̱ntari̍kṣamā̱tmā'tha̱ yo'ntari̍kṣe vā̱yu̱ᳵ so̍'e̱vāva̍mā̱tmanprā̱ṇaḥ so'sya̱ sa dyaure̱vāsya̱ śira̱ḥ sūryyā̍candrama̱sau cakṣu̍ṣī̱ yaccakṣu̍ra̱dhyaśe̍ta su candra̱māsta̱smātsa mīli̍tata̱ro'nna̍m̐ hi ta̱smāda̱srava̱t
39.8
( t ) ttveṣā vai sā pratiṣṭhā | yāṃ tvedvāḥ sama̱skurvvantsaiveyamadyāpi pratiṣṭhā
so'evāpyato'dhi bhavitā
39.9
sa yaḥ sa prajāpatirvyasr1m̐sata | ( tā ) ayameva sa yo'yamagniścīyate
tadya̱deṣokhā riktā śete purā pravarjanādyathaiva tatprajāpatirutkrānte prāṇa'utkrānte vīrye kṣute'nne rikto'śayadevadasya tadrūpam
39.10
tāmagnau pravṛṇakti | yathaivaināmado devāḥ prāvṛñjam̐stadyu'enāṃ pravṛktāmagnirāro̱hati ya 'evāsmātsa prāṇo madhyata 'uda̱krāmatsa ' evainaim̐ sa ' āpadyate̱ tama̍smindadhātyatha ya̱drukmaṃ pratimucya̱ bibharti̱ yade̱vāsmādvīrya̱mudakrāmattada̍smindadhātyatha yāḥ sa̱midha̱' āda̱dhāti yade̱vāsmādanna̱masravattada̍smindadhāti
39.11
tā vai sāya̍ṃprātarādadhāti | (tyu) aha̍śca̱ hi tadrātre̱ścānnama̍sravattānye̱tāni
sarvva̍sminneva saṃvvatsa̱re syuḥ saṃvvatsa̱ro hi suprāpa̱tirya̱smātta̱nyudakrāmaṃsta̱da̍sminnetatsarvva̍sminneva̱ sarvaṃ dadhāti ya̱sminhaiāsyaitadvratau na kuryānnu hāsya
ta̱sminneta̱ddadhyānnāsaṃvvatsarabhṛtasyai̱śake̱na cana bhavita̱vyamiti ha̱ smāha vyāmaka̱kṣāyaṇo̱ nedimaṃ pitaraṃ prajāpa̍tiṃ vicchidyamānaṃ paśyānīti taṃ saṃvvatsa̱re
sarvvaṃ kṛtsna̱m̐ saṃsku̱tyordhvamucchrayati̱ yathai̱vainama̱do de̱vā'uda̱śrayan
39.12
( ya̍stu ) tsya gārhapatya 'e̱vāyaṃ lokaḥ | ( kro'tha ) a̱tha yo gārha̍patye'gni̱ryo'e̱vāya̱masmim̐lloke'gniḥ so'sya̱ so'tha̱ yada̱ntarā''ha̱vanīya̍ṃ ca
gārhapatya̍ṃ ca ta̱da̱ntari̍kṣa̱matha ya āgnīdhrīye'gni̱ryo 'e̱vāyama̱ntari̍kṣe vā̱yuḥ
so'sya̱ sa 'āha̱vanīya̍'e̱va dyau̱ratha̱ ya'āha̱vanīye'gnistau sūryācandrama̱sau
so'syaiṣa 'ā̱tmaiva
39.12-2
tasya gārhapatya evāyaṃ lokaḥ | atha yo gārhapatye'gniḥ ya evāyamasmim̐lloke'gniḥ-so'sya saḥ
atha yadantarā''havanīyaṃ ca gārhapatyaṃ ca-tadantarikṣam | atha ya āgnīdhrīye'gniḥ-ya evāyamantarikṣe
vāyuḥ-so'sya saḥ | āhavanīya eva dyauḥ | atha ya āhavanīye'gniḥ-tau sūryācandramasau-so'syaiṣa
ātmaiva
39.13
tasya̱ śira̍'e̱vāhavanīya̍ḥ | (yo̱'tha) atha̱ ya'ā̍havanīye'gniru̍'e̱vādya̱1̍
śī̱rṣa̱nprā̱ṇaḥ so̱'sya sa tadyatsa̍ pa̱kṣapu̍cchvānbhavati pa̱kṣapu̍cchvā̱nhya̍ya̱1̍
śī̱rṣa̱nprāṇaścakṣuḥ śiro dakṣiṇam̐ śrotra̱ṃ dakṣiṇa̍ḥ pakṣa 'uttaram̐ śrotra̱muttara̍ḥ
pakṣaḥ prāṇo madhyamātmā vākpucchaṃ pratiṣṭhā tadyatprāṇā vācā'nnaṃ jagdhvā
pratitiṣṭhanti tasmātprāṇānāṃ vākpucchaṃ pratiṣṭhā
39.14
( ṣṭhā'tha ) atha yudanta̱rā''havanīyaṃ ca gārhapatyaṃ ca | su 'ātmā'tha yu
'āgnīdhrīye'gni̱iryaṃ 'evāyumantarāntanprāṇaḥ so'sya su prati̱ṣṭhaivāsya gārhapatyo'tha yo gārhapatye'gniḥ so'syāvāṅ prāṇaḥ
39.15
( sta ) tadhai haike tricitaṃ cinvanti | trayo vā'ime'vāñcaḥ prāṇā 'iti na
tathā kuryādati te recayantyekavi1śasampada̱matho'anuṣṭuptsaṃpada̱matho bṛhatīsampadaṃ ye tathā kurvantyekadhai hyevaitadrūpaṃ yonira̱va prajātireva yudete'vāñcaḥ
prāṇā yadi mū̱traṃ ka̱roti yatpurīṣaṃ praiva tujjāyate
39.16
( te'thā ) athātaḥ sampadeva | ( vai ) ekavirm̐śatiriṣṭakā nava yujūm̐ṣi
tutrirm̐śatsādanaṃ ca sūdadohāśca taddadvātrirm̐śaddvātrirm̐śadakṣarā'nuṣṭupse̱ṣā'nuṣṭup
39.17
( bre ) ekavirm̐śatirvaiva pariśritaḥ | (to ) yujudvāvirm̐śaṃ vyudūhnasya
yujuruṣāśca yujuśca sikatāśca yujuśca purīṣaṃ ca yujuśca caturbhiḥ saṃnivapati
vimuñcati pañcamena tattannipri̱iriyaṃ dvātrirm̐śadakṣarā'nuṣṭupseṣā'nuṣṭup
39.18
( bru ) athaite dve yujuṣī | so'anuṣṭubeva vāgvā'anuṣṭupttadyadidaṃ dvayaṃ
vvāco rūpaṃ daivaṃ ca mānuṣaṃ coccaiśca śanaiśca tadete dve
39.19
tā vā'etāstisro'nuṣṭubhaḥ | ( ści ) citu' eṣa gārhapatyastadyudetā'atra
tisro'nuṣṭubhaḥ sampādayantyutra hyeveme tadā sarve lokā bhavanti tato'nyatarāṃ dvātri1m̐śadakṣarāmanuṣṭubhamāhavanī̱ya1m̐ haranti su' āhavanīyaḥ sā
dyaustacchidro'thaihānyatarā pariśiṣyate sa gārhapatyaḥ sā pratiṣṭhā su 'u'ayaṃ
lokaḥ
39.20
(ko'tha) atha ye'ete dve yajuṣī | etattadyadantarā''havanīyaṃ ca gārhapatyaṃ
ca tadantarikṣa sa'ātmā tadyatte dve bhavatastasmādetattanī̱yo yadantarā''havanī̱yaṃ ca gārhapatyaṃ ca tasmādeṣāṃ lokānāmantarikṣalokastaniṣṭhaḥ
39.21
saiṣā tredhā vihitā vāganuṣṭup | (ptā ) tāmeṣo'gniḥ prāṇo bhūtvā'nusaṃcarati sa'āhavanīye'gniḥ su prāṇaḥ so'sāvādityo'tha ya'āgnīdhrīye'gniḥ
su vyānaḥ su''ayaṃ vāyuryo'yaṃ pavate'tha yo gārhapatye'gniḥ su 'udānaḥ
sa 'u'a̱yaṃ yo'ya̱masmim̐llo̱ke'gna̱irevaṃvidva vāva sarvvā vācam̐ sarvaṃ
prā̱ṇa sarva̱mātmāna̱ saṃskṛti
39.22
saiṣā bṛha̱tyeva | ye vai dve dvātrim̐śa̱tau dvātrim̐śa̍deva tada̱thaite dve yajuṣī
taccatustrim̐śada̱gnirava pañcatrim̐śo nākṣarāccha̱ndo vyetye̱kasmānna dvābhyām̐
sa 'u dyakṣa̱rastatpañcatrim̐śatṣaṭtrim̐śadakṣarā bṛha̱tī bṛha̱tīṃ vā'eṣa
sam̐cato'bhisampadyate yāhagyonau retaḥ sicyate tādṛgjāyate tadyadetāmatra
bṛha̱tīṃ karoti tasmādeṣa saṃcito bṛha̱tīmabhisampadyate
39.23
tudāhuḥ | ( yuṃ ) yudayaṃ loko gārhapatyo'ntarikṣaṃ dhiṣṇyā dyaurāhuvanīyo'ntarikṣaloku 'u 'asmāllokādunantarhito'tha kusmādgārhapatyaṃ citvā''havanīyaṃ cinotyutha dhiṣṇyāniti saha dvaivemāvagre lokāvāsātustayorvivyatoryo'ntareṇākāśa'āsīttadantarikṣamabhavaddīkṣam̐ haitannāma tataḥ purā'ntarā
vā'idamīkṣamabhūditi tasmādantarikṣaṃ tudyadgārhapatyaṃ citvā''huvanīyaṃ cinotyetau hyugre lokāvusṛjyetāmutha pratyetya dhiṣṇyānnivapati kurmaṇa 'evānantarāyāyātho'antayorvāvu saṃskriyamāṇayormudhyam̐ saṃskriyate
Linked texts (2)
- Mādhyandina — Sanskrit
- Kāṇvīya Śatapathabrāhmaṇa — Sanskrit