Citikanda 40

Citikāṇḍa 40

Language: Sanskrit

40.21 — 1 part

40.2

iti prathamaprapāṭhake dvitīyaṃ brāhmaṇam || 7|1

iti prathamo'dhyāyaḥ samāptaḥ || 7-1
a̱thāto̱ nairṛ̍tī̱rhara̍nti | (ntye ) e̱tadvai de̱vā gārha̍patyaṃ ci̱tvā samā̍roha̱nnrayam̐ vai lo̱ko gārha̍patya 'i̱mume̱va tam̐llo̱ka̍m̐ sam̐skṛ̱tya samā̍roham̐ste tama̱
'e̱vāna̍tidṛ̱śyama̍paśya̱n

40.2-2

( iyum̐ste ) te'bruvann | ( nyu ) upa̍ tu̱jjānīta yuthe̱daṃ tama̍ḥ pā̱pmāna̱mapa̍ha̱nāma̱hā'iti̍ te̱'bruvam̐ścetaya̍dhva̱miti̍ citimicchate̱ti vāva tada̍bruvam̐sta̱dicchata yuthe̱daṃ tama̍ḥ pā̱pmāna̱mapaha̍nāmahā̱'iti̍

40.1-2

athāto nairṛtīrharanti | etadvai devā gārhapatyaṃ citvā samārohan | ayaṃ vai loko gārhapatyaḥ
imeva tallokaṃ saṃskṛtya samārohan | te tama evānatidṛśyamapaśyan

40.2-3

te'bruvan-upa tajjānīta-yathedaṃ tamaḥ pāpmānamapahnāmahā'iti | te'bruvan-cetayadhvamiti
citimicchateti vāva tadabruvan | tadicchata-yathedaṃ tamaḥ pāpmānamapahnāmahā'iti

40.3

te ce̱tayamānāḥ | ( ' ) etā 'iṣṭa̍kā 'apaśya̱nnairṛtīstā 'upādadhata
tābhistattamaḥ pāpmāna̍mapāghnata pāpmā vai nirṛtistadyadetābhiḥ pāpmānaṃ
nirṛtimapāghnata tasmādetā nairṛtyaḥ

40.4

( sta ) tadvā'etatkriyate | yaddevā 'akurvanni̱daṃ nu tattamaḥ sa pāpmā
daivairevāpahato ya̱ccaivaitatkaroti yaddevā 'akurvaṃstatkaravāṇītyatho ya 'eva
pāpmā yā nirṛti̱stame̱tābhirapahate tadyadetābhiḥ pāpmānaṃ nirṛtimapahate
tasmādetā nairṛtyaḥ

40.5

( tyo ) yadvevaitā nairṛtī̱rharanti | prajāpatiṃ visra̱staṃ yatra devāḥ sama̱skurvaṃstamukhāyāṃ yonau retobhūtamasiñcanyoni̱rvā'ukhā tasmā'etāṃ saṃvatsare pratiṣṭām̐ samaskurvannamumeva lokamayaṃ vai loko gārhapatyasta̱sminnenaṃ
prāja̱nayaṃstasya yaḥ pāpmā yaḥ śuṣmā yadbalvaṃ yajjarāyu tadasyaitābhirapāmṛkṣaṃstadyadetābhiḥ pāpmānaṃ nirṛtimapāmṛkṣaṃstasmādetā nairṛtyaḥ

40.6

( stṛ) tathaivaitadyajamānaḥ | (S) ātmānamukhāyāṃ yonau retobhūtūm̐ siñcati
yonirvvā'ukhā tasmā'etā saṃvatsare pratiṣṭhā saṃskarotīmumeva loka
mayaṃ vai loko gārhapatyastasminnenaṃ prajanayati tasya yaḥ pāpmā yaḥ śleṣmā
yada̱lvaṃ yajjarāyu tada̱syaitābhirapahanti tadyada̱syaitābhiḥ pāpmānaṃ nirṛtimapahanti tasmādetā naiṛtyaḥ

40.6-2

pādamātryo bhavanti | (ntya) adhaspadameva tatpāpmānaṃ nirṛtiṃ kurute'lakṣaṇā bhavanti yadvai nāsti tadalakṣaṇamasantameva tatpāpmānaṃ nirṛtiṃ
loko gārhapatyaḥ | tasminnenaṃ prājanayan | tasya yaḥ pāpmā, yaḥ śleṣmā, yadulvam, yajjarāyutadasyaitābhirapāghnan | tadyadasyaitābhiḥ pāpmānaṃ nirṛtimapāghnan-tasmādetā nairṛtyaḥ

40.6-3

tathaivaitadyajamāna ātmānamukhāyāṃ yonau retobhūtaṃ siñcati | yonirvādukhā | tasmā'etāṃ saṃvatsare pratiṣṭhāṃ saṃskaroti-imameva lokam | ayaṃ vai loko gārhapatyaḥ | tasminnenaṃ prajanayati | tasya
yaḥ pāpmā, yaḥ śleṣmā, yadulvam, yajjarāyu-tadasyaitābhirapahanti | tadyadasyaitābhiḥ pāpmānaṃ
nirṛtimapahanti-tasmādetā nairṛtyaḥ

40.7

pādamātryo bhavanti | adhaspadameva tatpāpmānaṃ nirṛtiṃ kurute | alakṣaṇā bhavanti | yadvai nāstikurute tuṣapakā bhavanti nairṛtā vai tuṣā. nairṛtam̐reva tannairṛtaṃ karma karoti
kṛṣṇā bhavanti kṛṣṇa m̐ hi tatta̱ma 'āsīdatho kṛṣṇā vai nirṛtiḥ

40.8

( stā ) tāmiretāṃ diśaṃ yanti | (ntye ) eṣā vai nairṛtī dig nairṛtyāmeva taddiśi nirṛtiṃ dadhāti sa yatra svakṛtam̐ vairiṇam̐ śvabhrapradaro vā syātdenā 'upaddhyādyatra vā'asyā'avadīryete yutra vā'syā'oṣadhayo na
jāyante nirṛtirhyāsyai tadgṛhṇāti̍ nairṛta'eva tadbhūmerniṛrṛtiṃ dadhāti
tāḥ parācīlokabhājaḥ kṛtvopaddhāti

40.9

(tyu ) asunvantamuyajamānamiccheti | yo vai na sunotni na yujate taṃ
ni̱rkṛti̱rkaccha̍ti ste̱nusyetyā̱munvi̍hi̱i taskara̍syeti ste̱nura̱sya cetyāmanvi̍hi
taskarasya cetyetadutho yathā stenastaskaraḥ pralāyametyevaṃ pralāyamīhītyanyamasmadiccha sā ta'ityetyanitthaṃvidām̐samicchetyetannamo devi nirṛte
tubhyamastviti namaskāreṇaivaināmupahate

40.10

na̱maḥ su̱ te niṛte tigmateja 'iti | ti̱igmatejā vai nirṛti̱istasyā 'e̱tannamaskarotyayasma̱yaṃ vi̱icṛttā bandhumeta̱mityayasma̱yena ha vai taṃ bandhunena̱ nirṛtirbadhnāti̱ yaṃ ba̱dhnāti ya̱mena tva̱ṃ samyā saṃvi̱dānā̱netya̱gnirvai ya̱ma 'iyaṃ ya̱myābhyāmi̍ hīda sarvaṃ yuta̱mābhyāṃ tvayam̐ saṃvi̱idānā̱netye̱vaita̱dāhottame nāke̱'dhirurohayaina̱miti sva̱rgā vai loko nākaḥ sva̱rge loke yaja̍mānamadhi̱irohayetyetadāha

40.11

( śu) ya̱syāste ghora 'āsa̱ñjuhomīti | ghorā vai ni̱rṛti̱stasyā
'e̱tadāsa̱ñjuhoti̱ ya̱ttaddeva̱tyaṃ karma karotye̱ṣāṃ bandhānā̱mavasa̱rjaneti
yairbandhairbaddho bhavati yāṃ tvā jano bhūmiriti pramandata'itīyaṃ vai bhūmirasyām̐
vai sa bhavati yo bhavati nirṛtiṃ tvāhaṃ pariveda viśvata 'iti nirṛtiriti
tvāhaṃ pariveda sarvvata' ityetadiyaṃ vai nirṛtiriyaṃ vai taṃ nirarpayati yo
nirṛcchati tadyathā vai brūyādasāvāmuṣyāyago'si veda tvā mā mā hiṃsīrityuevametadāha natarām̐ hi vidita 'āmantrito hinasti

40.12

nopa̍spṛśati | pā̱pmā vai nirṛti̍rnetpā̱pmanā̱ sa spṛ̍śā̱'iti̱ na sādayati pratiṣṭhā vai sādanaṃ netpāpmānaṃ pratiṣṭhāpayānīti na sūdadohasā'dhivadati prāṇo vai sūdadohā netpāpmānaṃ prāṇena saṃtanuvāni saṃdadhānīti

40.13

tā haike purastādarvācīrupadadhati | pāpmā vai nirṛtirnetpāpmānaṃ nirṛtimanvavāyāmeti na tathā kuryātparācīrevopaddhyātparāñcameva tatpāpmānaṃ
nirṛtimapahate

40.14

tisra 'iṣṭakā 'upadadhāti | trivṛdagniryāvānagniyoṃvatyasya mātrā tāvataiva
tatpāpmānaṃ nirṛtimapahate

40.16

( te'thā ) athāsandī śikyam | ( 1 ) rukmapāśāmiṇḍave tutparācyai nyasyati nairṛto vai pāśo nirṛtipāśādeva tatpramucyate yaṃ te devī
nirṛtirābabandha pāśaṃ grīvāssvavi̱cṛtya̱mityane̱vaṃviduṣā hyavi̱cṛtya̱staṃ te
viṣṣyāmyāyuṣo na madhyādityagnivā̱yustasyaitanmadhyaṃ yuccito gārhapatyo bhavatyacita 'āhavanīyastasmādyadi yuvā'gniṃ cinute yadi stha̱vira
'āyuṣo na madhyādityevāheyāthaitaṃ pitumaddhi prasūta 'ityannaṃ vai piturathaitadannamaddhi prayukta 'ityetattriṣṭugbhirvvajño vai triṣṭubva̱jeṇaiva tatpāpmānaṃ nirṛtimapahate

40.16-2

tisra'iṣṭakā bhavanti | (ntyā ) āsandīṃ śikya1m̐ rukmapāśa'iṇḍve
tadaṣṭāvaṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro'gniryāvānagniyoṃvatyasya mātrā tāvataiva
tatpāpmānaṃ nirṛtimapahate

40.17

( te'yā ) athāntareṇodacamasaṃ ninayati | vajro vā'āpo vajreṇaiva
tatpāpmānaṃ nirṛtimantardhatte namo bhūtyai yedaṃ cakāretyupottiṣṭhanti bhūtyai
vā'etadagre devāḥ ka̱rmākurva̍sta̱syā'etannamo'kurvanbhūtyā''evāyametatkarma kurute tasyā'etannamaskarotyapratīkṣamāyantyapratīkṣameva tatpāpmānaṃ
nirṛtaṃ jahāti

40.18

pratye̱tyāgnimupatiṣṭhate | ( ta' ) etadvā'etadyathāyathaṃ karoti yada̱gnau
sāmicita'etāṃ diśameti tasmā'evaitannihnute'him̐sāyai

40.19

ya̱dvevopatiṣṭhate | ( te'yaṃ ) a̱yaṃ vai lo̱ko gārhapatyaḥ pratiṣṭhā vai gārhapatya
'iya̱mu vai pratiṣṭhā'thaitadapathamivaiti yadetāṃ diśameti tadyadupatiṣṭhata'imāmevaitatpratiṣṭhāmabhipratyetyasyāmevaitatpratiṣṭhāyāṃ pratitiṣṭhati

40.20

nive̱śana̱ḥ saṃga̱mano̱ vasū̍nāmiti | nive̱śane̱ hyayam̐ lo̱kaḥ saṃga̱mano̱
vasū̍nā̱ṃ viśvā̍ rū̱pā'a̱bhica̍ṣṭe̱ śacī̍bhiriti sarvāṇi rūpāṇyabhi̱icaṣṭe̱ śacī̍bhiritye̱tadde̱va'i̍va savi̱tā sa̱tyadha̱rmendro̱ na ta̍sthau sama̱re pa̱thīnā̱miti̱ yathai̍va
yaju̱stathā̱ bandhuḥ

40.3-2

iti prathamaprapāṭhake tṛtīyaṃ brāhmaṇam || 7|1

40.1-3

( 2-1 )
a̱tha prāyaṇī̱yaṃ nirva̍pati | tasya ha̱viṣkṛtā̱ vācaṃ visṛjate̱ vācaṃ
visṛ̱jya stambayajurharati stambayajurhṛtvā pūrveṇa parigraheṇa parigṛhya
likhitvā''ha̱ hara tri̱riti harati trirāgnīdhraḥ

40.2-4

pratye̱tya prāyaṇīyena pracarati | prāyaṇīyena pracarya̍ sīraṃ yunaktyetadvā 'enaṃ
devāḥ saṃskariṣyantaḥ purastādannena samārdhayaṃstathaivai namayametatsaṃskariṣyanpurastādannena samardhayati sīraṃ bhavati sera m̐haitadyansīramirāmevāsminnetaddadhāti

40.3-3

(tyau ) audumbaraṃ bhavati | (tyū) ū̱rdhvai raso 'udumbura 'u̱rjevai̱nametadrusena
su̱mardhayati maujaṃ parisāryai trivṛttasyokto bandhuḥ

40.4-2

so'gne̱rdakṣiṇātham̐ śroṇim | ( a ) jaghanena tiṣṭhannuttarasyāḥsasya
purastādyujyamānamabhimantrayate sīrā yuñjanti kavayo yugā vi̱tanvate
pṛtha̱giti ye vidvā̱ātham̐saste ka̱vayaste sīraṃ ca yuñjanti yugāni ca vi̍vatanvate pṛthagdhīrā de̱veṣu su̱mnayeti ya̱jño vai sumnaṃ dhīrā de̱veṣu ya̱jñaṃ tanvānā
''hutye̱vaitat

40.5-2

(dyu) yunakta sīrā vi yugā tanudhvamiti | yuñjanti hi sīraṃ viyugāni
tanvanti kṛte yonau vapateha bījamiti bījāya vā'eṣā yonikriyate
yatsītā yathā ha vā'ayonau retaḥ siñcedevaṃ tadyadakṛṣṭe vapati
girā ca śruṣṭiḥ subharā'asanna'iti vāgvai gīranna m̐ śruṣṭirnedīya'itsuṇapyaḥ
pakvemeyāditi yadā vā'annaṃ pacyate'tha tutsṛṇyopacaranti dvābhyāṃ yunakti
gāyatryā ca triṣṭubhā ca tusyokto bandhuḥ

40.6-4

sa dakṣiṇamevāgre yunakti | ( 'tyu ) 'tha savyamevaṃ devatre̱tattathā mānuṣe
ṣaḍgavaṃ bhavati dvādaśagavaṃ vā caturvim̐śatigavaṃ vā saṃvatsaramevābhisampadam

40.7-2

(mu) athainaṃ vikṛṣati | ( tyu) annaṃ vai kṛṣiretadvā'asmindevāḥ
saṃskariṣyantaḥ purastādannamadadhustathaivāsminnayametatsaṃskariṣyanpurastā'nnaṃ dadhāti

40.8-2

sa vā'ātmānameva vikṛṣati | na pakṣapucchānyātmaṃstadannaṃ dadhāti yadu
vā'ātmannannaṃ dhīyate tadātmānamavati tṛtpakṣapucchānyatha yutpakṣapuccheṣu
naiva tadātmānamavati na pakṣapucchāni

40.7-3

athainaṃ vikṛṣati-annaṃ vai kṛṣiḥ| etadvā'asmindevāḥ saṃskariṣyantaḥ purastādannamadadhuḥ | tathaivāsminnayametat saṃskariṣyanpurastādannaṃ dadhāti

40.8-3

sa vā'ātmānameva vikṛṣati-na pakṣapucchāni | ātmaṃstadannaṃ dadhāti | yadu vā'ātmannannaṃ
dhīyate-tadātmānamavati, tatpakṣapucchāni | atha yatpakṣapuccheṣu-naiva tadātmānamavati, na pakṣapucchāni

40.9-2

sa dakṣi̱ṇārdhe̱nāgreḥ | ( 2 ) antareṇa pari̱śritaḥ prācīm̐ pratha̱mām̐ sītām̐
kṛṣati śunam̐ su̱phālā̱ vivṛ̍ṣantu̱ bhūmim̐ śuna̱ṃ kīnā̍śā 'abhiyantu
vvāhairiti śuna śu̱namiti̱ yadvai samṛ̱ddhaṃ tacchuna̍m̐ samardhayatye̱vaināmetat

40.10-2

( 3 ) atha jagha̱nārdhenodīcīm | ( 4 ) ghṛ̱tena̱ sītā̱ madhu̍nā sumajya̱tāmiti yathaiva ya̱justathā bandhurvi̱śvairdevaira̍numa̱tā ma̱rudbhiriti viśve ca
vai devā ma̱rutaśca varṣyesyeśata 'ūrja̍svatī payasā pinvamāneti raso vai paya
'ūrja̍svatī rasenānnena pinvamānetyetadasmāntsīte payasā'bhyāvavṛtsvetyasmāntsīte rasenābhyāvavṛtsvetyetat

40.11-2

( du ) athottarārdhena prācīm | ( cīṃstām̐) lāṅgalaṃ pavīravaditi lāṅgalaṃ vai
rayimadityetatsuśeva sompi̱itsa̱rivyannaṃ vai soma̍stadūḍrapati gāma̱viṃ praphuvyai
ca pīvarīṃ prasthāvadrathavāhanamityetaddhi sarvathai sītoḍapati

40.12-2

( tyu ) atha pūrvārdhena dakṣiṇām | kāmaṃ kāmadughe dhukṣva mitrāya vvaruṇāya
ca || indrāya̱āśvibhyāṃ pūṣṇe prajābhya'oṣadhībhya'iti sarvadevatyā vai kṛṣiretābhyo̍ de̱vatābhyaḥ sarvānkāmāndhuṅkṣvetyetadityugre kṛṣatyatheti | athotyatheti taddakṣiṇāvṛttaddhi devatrā

40.13-2

catasraḥ sītā yujuṣā kṛṣati | tadyaccatasṛṣu dikṣvannaṃ tadasminnetaddadhāti
tadvai yujuṣā'ddhā vai tadyadyajurddhā tadyadimā diśaḥ

40.14-2

( śo'thā ) athātmānaṃ vikṛṣati | tadyadeva saṃvatsare'nnaṃ tadasminnetaddadhāti tūṣṇīmaniruktaṃ vai tayattūṣṇī sarvaṃ vā'anirukta sarvaiṇaivāsminnetadannaṃ dadhātītyeye kṛṣatyatheti | athetyatheti taddakṣiṇāvṛttaddhi devatrā

40.13-3

catasraḥ sītā yajuṣā kṛṣati | tad yaccatasṛṣu dikṣvannam-tadasminnetaddadhāti | tadvai yajuṣā
addhā vai tad-yadyajuḥ | addho tad-yadimā diśaḥ

40.14-3

40.15

ti̱srasti̱sraḥ sī̍tāḥ kṛṣati | trivṛ̍da̱gniyavā̍na̱gniyavi̍tyasya mā̱trā tāva̍taivāsminnetadanna̍ṃ dadhāti

40.16-3

dvāda̍śa sī̱tāstūṣṇīṃ kṛṣati | dvāda̍śa̱ māsāḥ sa̍ṃvatsa̱raḥ sa̍ṃvatsa̱ro'gniyavā̍na̱gniyavi̍tyasya mā̱trā tāva̍taivāsminnetadanna̍ṃ dadhāti

40.17-2

tā'u̱bhayyaḥ ṣoḍa̍śa̱ sampadyante | ṣoḍa̍śakalaḥ prajāpa̍tiḥ prajāpa̍tira̱gnirā̱tmasa̍ṃmitame̱vāsminnetadanna̍ṃ dadhāti̱ yadu̱ vā'ā̱tmasa̍ṃmitamanna̱ṃ tada̍vati tanna̱
hina̍sti̱ yadbhūyo̍ hina̱sti tadyatkanī̍yo̱ na tada̍vati

40.18-2

yadre̱vaina̱ṃ vikṛ̍ṣati | (tye ) etadvā̱'asminde̱vāḥ saṃskari̱ṣyantaḥ
pura̱stātprāṇānadadhusta̱thaivāsminna̱yameta̱tsa̍skari̱ṣyanpura̱stātprāṇāndadhāti
lekhā bhavanti lekhāsu hīme prāṇāḥ

40.19-2

( śatam 4000 )
( śru ) cata̱sraḥ sītā yajuṣā kṛṣati | tadya̱'ime śīrṣaṃśca̱tvāro niruktāḥ
prāṇāstāne̱vāsminnetaddadhāti tadvai yajuṣā'ddhā vai tadyadyaju̱raddho tadyadime
śīrṣanprāṇāḥ

40.20-2

(0) yadde̱vātmāna̱ṃ vikṛ̍ṣati | ya̱'e̱veme'ntarātmanprāṇāstāne̱vāsminneta̱ddadhāti tūṣṇīṃ ko hi tadveda yāvanta 'ime'ntarātmanprāṇāḥ

40.18-3

yadrevainaṃ vikṛṣati | etadvā'asmindevāḥ saṃskariṣyantaḥ purastāt prāṇānadadhuḥ | tathaivāsminnayametatsam̐skariṣyan purastātprāṇāndadhāti | lekhā bhavanti | lekhāsu hīme prāṇāḥ

40.19-3

catasraḥ sītā yajuṣā kṛṣati | tadya ime śīrṣaṃścatvāro niruktāḥ prāṇāḥ | tānevāsminnetaddadhāti
tadvai yajuṣā | addhā vai tadyadyajuḥ | addho tad-yadime śīrṣanprāṇāḥ

40.20-3

yaddevātmānaṃ vikṛṣati | ya'eveme'ntarātmanprāṇāḥ-tānevāsminnetaddadhāti | tūṣṇīm | ko hi tad
veda-yāvanta ime prāṇāḥ

40.21

(S) athainānvimuñcati | (tyā) āptvā taṃ kāmaṃ yasmai kāmāyainānyuṅkte vimuñcadhvamaghnyā 'ityaghnyā haite devatrā devayānā 'iti daivairho trebhiḥ
karma karotyaganma tamastasparamityaśanāyā vai tamo'ganmāsyā'aśanāyāyai pāramityetajjyotirāpāmeti jyotirhyāpnoti yo devānyo yajñamathainānudīcaḥ prācaḥ pra̱sṛjati tasyokto bandhusttānadhvaryyave dadāti sa hi
taiḥ karoti tāṃstu dakṣiṇānāṃ kāle'nudiśet

Citikanda 40

Contents

Linked texts (2)