<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda) › 40

# Citikanda 40

Citikāṇḍa 40

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [40.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.21) — 1 part

### [40.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.2)

iti prathamaprapāṭhake dvitīyaṃ brāhmaṇam || 7|1

### [40.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.1)

iti prathamo'dhyāyaḥ samāptaḥ || 7-1  
a̱thāto̱ nairṛ̍tī̱rhara̍nti | (ntye ) e̱tadvai de̱vā gārha̍patyaṃ ci̱tvā samā̍roha̱nnrayam̐ vai lo̱ko gārha̍patya 'i̱mume̱va tam̐llo̱ka̍m̐ sam̐skṛ̱tya samā̍roham̐ste tama̱  
'e̱vāna̍tidṛ̱śyama̍paśya̱n

### [40.2-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.2-2)

( iyum̐ste ) te'bruvann | ( nyu ) upa̍ tu̱jjānīta yuthe̱daṃ tama̍ḥ pā̱pmāna̱mapa̍ha̱nāma̱hā'iti̍ te̱'bruvam̐ścetaya̍dhva̱miti̍ citimicchate̱ti vāva tada̍bruvam̐sta̱dicchata yuthe̱daṃ tama̍ḥ pā̱pmāna̱mapaha̍nāmahā̱'iti̍

### [40.1-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.1-2)

athāto nairṛtīrharanti | etadvai devā gārhapatyaṃ citvā samārohan | ayaṃ vai loko gārhapatyaḥ  
imeva tallokaṃ saṃskṛtya samārohan | te tama evānatidṛśyamapaśyan

### [40.2-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.2-3)

te'bruvan-upa tajjānīta-yathedaṃ tamaḥ pāpmānamapahnāmahā'iti | te'bruvan-cetayadhvamiti  
citimicchateti vāva tadabruvan | tadicchata-yathedaṃ tamaḥ pāpmānamapahnāmahā'iti

### [40.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.3)

te ce̱tayamānāḥ | ( ' ) etā 'iṣṭa̍kā 'apaśya̱nnairṛtīstā 'upādadhata  
tābhistattamaḥ pāpmāna̍mapāghnata pāpmā vai nirṛtistadyadetābhiḥ pāpmānaṃ  
nirṛtimapāghnata tasmādetā nairṛtyaḥ

### [40.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.4)

( sta ) tadvā'etatkriyate | yaddevā 'akurvanni̱daṃ nu tattamaḥ sa pāpmā  
daivairevāpahato ya̱ccaivaitatkaroti yaddevā 'akurvaṃstatkaravāṇītyatho ya 'eva  
pāpmā yā nirṛti̱stame̱tābhirapahate tadyadetābhiḥ pāpmānaṃ nirṛtimapahate  
tasmādetā nairṛtyaḥ

### [40.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.5)

( tyo ) yadvevaitā nairṛtī̱rharanti | prajāpatiṃ visra̱staṃ yatra devāḥ sama̱skurvaṃstamukhāyāṃ yonau retobhūtamasiñcanyoni̱rvā'ukhā tasmā'etāṃ saṃvatsare pratiṣṭām̐ samaskurvannamumeva lokamayaṃ vai loko gārhapatyasta̱sminnenaṃ  
prāja̱nayaṃstasya yaḥ pāpmā yaḥ śuṣmā yadbalvaṃ yajjarāyu tadasyaitābhirapāmṛkṣaṃstadyadetābhiḥ pāpmānaṃ nirṛtimapāmṛkṣaṃstasmādetā nairṛtyaḥ

### [40.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.6)

( stṛ) tathaivaitadyajamānaḥ | (S) ātmānamukhāyāṃ yonau retobhūtūm̐ siñcati  
yonirvvā'ukhā tasmā'etā saṃvatsare pratiṣṭhā saṃskarotīmumeva loka  
mayaṃ vai loko gārhapatyastasminnenaṃ prajanayati tasya yaḥ pāpmā yaḥ śleṣmā  
yada̱lvaṃ yajjarāyu tada̱syaitābhirapahanti tadyada̱syaitābhiḥ pāpmānaṃ nirṛtimapahanti tasmādetā naiṛtyaḥ

### [40.6-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.6-2)

pādamātryo bhavanti | (ntya) adhaspadameva tatpāpmānaṃ nirṛtiṃ kurute'lakṣaṇā bhavanti yadvai nāsti tadalakṣaṇamasantameva tatpāpmānaṃ nirṛtiṃ  
loko gārhapatyaḥ | tasminnenaṃ prājanayan | tasya yaḥ pāpmā, yaḥ śleṣmā, yadulvam, yajjarāyutadasyaitābhirapāghnan | tadyadasyaitābhiḥ pāpmānaṃ nirṛtimapāghnan-tasmādetā nairṛtyaḥ

### [40.6-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.6-3)

tathaivaitadyajamāna ātmānamukhāyāṃ yonau retobhūtaṃ siñcati | yonirvādukhā | tasmā'etāṃ saṃvatsare pratiṣṭhāṃ saṃskaroti-imameva lokam | ayaṃ vai loko gārhapatyaḥ | tasminnenaṃ prajanayati | tasya  
yaḥ pāpmā, yaḥ śleṣmā, yadulvam, yajjarāyu-tadasyaitābhirapahanti | tadyadasyaitābhiḥ pāpmānaṃ  
nirṛtimapahanti-tasmādetā nairṛtyaḥ

### [40.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.7)

pādamātryo bhavanti | adhaspadameva tatpāpmānaṃ nirṛtiṃ kurute | alakṣaṇā bhavanti | yadvai nāstikurute tuṣapakā bhavanti nairṛtā vai tuṣā. nairṛtam̐reva tannairṛtaṃ karma karoti  
kṛṣṇā bhavanti kṛṣṇa m̐ hi tatta̱ma 'āsīdatho kṛṣṇā vai nirṛtiḥ

### [40.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.8)

( stā ) tāmiretāṃ diśaṃ yanti | (ntye ) eṣā vai nairṛtī dig nairṛtyāmeva taddiśi nirṛtiṃ dadhāti sa yatra svakṛtam̐ vairiṇam̐ śvabhrapradaro vā syātdenā 'upaddhyādyatra vā'asyā'avadīryete yutra vā'syā'oṣadhayo na  
jāyante nirṛtirhyāsyai tadgṛhṇāti̍ nairṛta'eva tadbhūmerniṛrṛtiṃ dadhāti  
tāḥ parācīlokabhājaḥ kṛtvopaddhāti

### [40.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.9)

(tyu ) asunvantamuyajamānamiccheti | yo vai na sunotni na yujate taṃ  
ni̱rkṛti̱rkaccha̍ti ste̱nusyetyā̱munvi̍hi̱i taskara̍syeti ste̱nura̱sya cetyāmanvi̍hi  
taskarasya cetyetadutho yathā stenastaskaraḥ pralāyametyevaṃ pralāyamīhītyanyamasmadiccha sā ta'ityetyanitthaṃvidām̐samicchetyetannamo devi nirṛte  
tubhyamastviti namaskāreṇaivaināmupahate

### [40.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.10)

na̱maḥ su̱ te niṛte tigmateja 'iti | ti̱igmatejā vai nirṛti̱istasyā 'e̱tannamaskarotyayasma̱yaṃ vi̱icṛttā bandhumeta̱mityayasma̱yena ha vai taṃ bandhunena̱ nirṛtirbadhnāti̱ yaṃ ba̱dhnāti ya̱mena tva̱ṃ samyā saṃvi̱dānā̱netya̱gnirvai ya̱ma 'iyaṃ ya̱myābhyāmi̍ hīda sarvaṃ yuta̱mābhyāṃ tvayam̐ saṃvi̱idānā̱netye̱vaita̱dāhottame nāke̱'dhirurohayaina̱miti sva̱rgā vai loko nākaḥ sva̱rge loke yaja̍mānamadhi̱irohayetyetadāha

### [40.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.11)

( śu) ya̱syāste ghora 'āsa̱ñjuhomīti | ghorā vai ni̱rṛti̱stasyā  
'e̱tadāsa̱ñjuhoti̱ ya̱ttaddeva̱tyaṃ karma karotye̱ṣāṃ bandhānā̱mavasa̱rjaneti  
yairbandhairbaddho bhavati yāṃ tvā jano bhūmiriti pramandata'itīyaṃ vai bhūmirasyām̐  
vai sa bhavati yo bhavati nirṛtiṃ tvāhaṃ pariveda viśvata 'iti nirṛtiriti  
tvāhaṃ pariveda sarvvata' ityetadiyaṃ vai nirṛtiriyaṃ vai taṃ nirarpayati yo  
nirṛcchati tadyathā vai brūyādasāvāmuṣyāyago'si veda tvā mā mā hiṃsīrityuevametadāha natarām̐ hi vidita 'āmantrito hinasti

### [40.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.12)

nopa̍spṛśati | pā̱pmā vai nirṛti̍rnetpā̱pmanā̱ sa spṛ̍śā̱'iti̱ na sādayati pratiṣṭhā vai sādanaṃ netpāpmānaṃ pratiṣṭhāpayānīti na sūdadohasā'dhivadati prāṇo vai sūdadohā netpāpmānaṃ prāṇena saṃtanuvāni saṃdadhānīti

### [40.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.13)

tā haike purastādarvācīrupadadhati | pāpmā vai nirṛtirnetpāpmānaṃ nirṛtimanvavāyāmeti na tathā kuryātparācīrevopaddhyātparāñcameva tatpāpmānaṃ  
nirṛtimapahate

### [40.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.14)

tisra 'iṣṭakā 'upadadhāti | trivṛdagniryāvānagniyoṃvatyasya mātrā tāvataiva  
tatpāpmānaṃ nirṛtimapahate

### [40.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.16)

( te'thā ) athāsandī śikyam | ( 1 ) rukmapāśāmiṇḍave tutparācyai nyasyati nairṛto vai pāśo nirṛtipāśādeva tatpramucyate yaṃ te devī  
nirṛtirābabandha pāśaṃ grīvāssvavi̱cṛtya̱mityane̱vaṃviduṣā hyavi̱cṛtya̱staṃ te  
viṣṣyāmyāyuṣo na madhyādityagnivā̱yustasyaitanmadhyaṃ yuccito gārhapatyo bhavatyacita 'āhavanīyastasmādyadi yuvā'gniṃ cinute yadi stha̱vira  
'āyuṣo na madhyādityevāheyāthaitaṃ pitumaddhi prasūta 'ityannaṃ vai piturathaitadannamaddhi prayukta 'ityetattriṣṭugbhirvvajño vai triṣṭubva̱jeṇaiva tatpāpmānaṃ nirṛtimapahate

### [40.16-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.16-2)

tisra'iṣṭakā bhavanti | (ntyā ) āsandīṃ śikya1m̐ rukmapāśa'iṇḍve  
tadaṣṭāvaṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro'gniryāvānagniyoṃvatyasya mātrā tāvataiva  
tatpāpmānaṃ nirṛtimapahate

### [40.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.17)

( te'yā ) athāntareṇodacamasaṃ ninayati | vajro vā'āpo vajreṇaiva  
tatpāpmānaṃ nirṛtimantardhatte namo bhūtyai yedaṃ cakāretyupottiṣṭhanti bhūtyai  
vā'etadagre devāḥ ka̱rmākurva̍sta̱syā'etannamo'kurvanbhūtyā''evāyametatkarma kurute tasyā'etannamaskarotyapratīkṣamāyantyapratīkṣameva tatpāpmānaṃ  
nirṛtaṃ jahāti

### [40.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.18)

pratye̱tyāgnimupatiṣṭhate | ( ta' ) etadvā'etadyathāyathaṃ karoti yada̱gnau  
sāmicita'etāṃ diśameti tasmā'evaitannihnute'him̐sāyai

### [40.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.19)

ya̱dvevopatiṣṭhate | ( te'yaṃ ) a̱yaṃ vai lo̱ko gārhapatyaḥ pratiṣṭhā vai gārhapatya  
'iya̱mu vai pratiṣṭhā'thaitadapathamivaiti yadetāṃ diśameti tadyadupatiṣṭhata'imāmevaitatpratiṣṭhāmabhipratyetyasyāmevaitatpratiṣṭhāyāṃ pratitiṣṭhati

### [40.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.20)

nive̱śana̱ḥ saṃga̱mano̱ vasū̍nāmiti | nive̱śane̱ hyayam̐ lo̱kaḥ saṃga̱mano̱  
vasū̍nā̱ṃ viśvā̍ rū̱pā'a̱bhica̍ṣṭe̱ śacī̍bhiriti sarvāṇi rūpāṇyabhi̱icaṣṭe̱ śacī̍bhiritye̱tadde̱va'i̍va savi̱tā sa̱tyadha̱rmendro̱ na ta̍sthau sama̱re pa̱thīnā̱miti̱ yathai̍va  
yaju̱stathā̱ bandhuḥ

### [40.3-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.3-2)

iti prathamaprapāṭhake tṛtīyaṃ brāhmaṇam || 7|1

### [40.1-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.1-3)

( 2-1 )  
a̱tha prāyaṇī̱yaṃ nirva̍pati | tasya ha̱viṣkṛtā̱ vācaṃ visṛjate̱ vācaṃ  
visṛ̱jya stambayajurharati stambayajurhṛtvā pūrveṇa parigraheṇa parigṛhya  
likhitvā''ha̱ hara tri̱riti harati trirāgnīdhraḥ

### [40.2-4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.2-4)

pratye̱tya prāyaṇīyena pracarati | prāyaṇīyena pracarya̍ sīraṃ yunaktyetadvā 'enaṃ  
devāḥ saṃskariṣyantaḥ purastādannena samārdhayaṃstathaivai namayametatsaṃskariṣyanpurastādannena samardhayati sīraṃ bhavati sera m̐haitadyansīramirāmevāsminnetaddadhāti

### [40.3-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.3-3)

(tyau ) audumbaraṃ bhavati | (tyū) ū̱rdhvai raso 'udumbura 'u̱rjevai̱nametadrusena  
su̱mardhayati maujaṃ parisāryai trivṛttasyokto bandhuḥ

### [40.4-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.4-2)

so'gne̱rdakṣiṇātham̐ śroṇim | ( a ) jaghanena tiṣṭhannuttarasyāḥsasya  
purastādyujyamānamabhimantrayate sīrā yuñjanti kavayo yugā vi̱tanvate  
pṛtha̱giti ye vidvā̱ātham̐saste ka̱vayaste sīraṃ ca yuñjanti yugāni ca vi̍vatanvate pṛthagdhīrā de̱veṣu su̱mnayeti ya̱jño vai sumnaṃ dhīrā de̱veṣu ya̱jñaṃ tanvānā  
''hutye̱vaitat

### [40.5-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.5-2)

(dyu) yunakta sīrā vi yugā tanudhvamiti | yuñjanti hi sīraṃ viyugāni  
tanvanti kṛte yonau vapateha bījamiti bījāya vā'eṣā yonikriyate  
yatsītā yathā ha vā'ayonau retaḥ siñcedevaṃ tadyadakṛṣṭe vapati  
girā ca śruṣṭiḥ subharā'asanna'iti vāgvai gīranna m̐ śruṣṭirnedīya'itsuṇapyaḥ  
pakvemeyāditi yadā vā'annaṃ pacyate'tha tutsṛṇyopacaranti dvābhyāṃ yunakti  
gāyatryā ca triṣṭubhā ca tusyokto bandhuḥ

### [40.6-4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.6-4)

sa dakṣiṇamevāgre yunakti | ( 'tyu ) 'tha savyamevaṃ devatre̱tattathā mānuṣe  
ṣaḍgavaṃ bhavati dvādaśagavaṃ vā caturvim̐śatigavaṃ vā saṃvatsaramevābhisampadam

### [40.7-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.7-2)

(mu) athainaṃ vikṛṣati | ( tyu) annaṃ vai kṛṣiretadvā'asmindevāḥ  
saṃskariṣyantaḥ purastādannamadadhustathaivāsminnayametatsaṃskariṣyanpurastā'nnaṃ dadhāti

### [40.8-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.8-2)

sa vā'ātmānameva vikṛṣati | na pakṣapucchānyātmaṃstadannaṃ dadhāti yadu  
vā'ātmannannaṃ dhīyate tadātmānamavati tṛtpakṣapucchānyatha yutpakṣapuccheṣu  
naiva tadātmānamavati na pakṣapucchāni

### [40.7-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.7-3)

athainaṃ vikṛṣati-annaṃ vai kṛṣiḥ| etadvā'asmindevāḥ saṃskariṣyantaḥ purastādannamadadhuḥ | tathaivāsminnayametat saṃskariṣyanpurastādannaṃ dadhāti

### [40.8-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.8-3)

sa vā'ātmānameva vikṛṣati-na pakṣapucchāni | ātmaṃstadannaṃ dadhāti | yadu vā'ātmannannaṃ  
dhīyate-tadātmānamavati, tatpakṣapucchāni | atha yatpakṣapuccheṣu-naiva tadātmānamavati, na pakṣapucchāni

### [40.9-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.9-2)

sa dakṣi̱ṇārdhe̱nāgreḥ | ( 2 ) antareṇa pari̱śritaḥ prācīm̐ pratha̱mām̐ sītām̐  
kṛṣati śunam̐ su̱phālā̱ vivṛ̍ṣantu̱ bhūmim̐ śuna̱ṃ kīnā̍śā 'abhiyantu  
vvāhairiti śuna śu̱namiti̱ yadvai samṛ̱ddhaṃ tacchuna̍m̐ samardhayatye̱vaināmetat

### [40.10-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.10-2)

( 3 ) atha jagha̱nārdhenodīcīm | ( 4 ) ghṛ̱tena̱ sītā̱ madhu̍nā sumajya̱tāmiti yathaiva ya̱justathā bandhurvi̱śvairdevaira̍numa̱tā ma̱rudbhiriti viśve ca  
vai devā ma̱rutaśca varṣyesyeśata 'ūrja̍svatī payasā pinvamāneti raso vai paya  
'ūrja̍svatī rasenānnena pinvamānetyetadasmāntsīte payasā'bhyāvavṛtsvetyasmāntsīte rasenābhyāvavṛtsvetyetat

### [40.11-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.11-2)

( du ) athottarārdhena prācīm | ( cīṃstām̐) lāṅgalaṃ pavīravaditi lāṅgalaṃ vai  
rayimadityetatsuśeva sompi̱itsa̱rivyannaṃ vai soma̍stadūḍrapati gāma̱viṃ praphuvyai  
ca pīvarīṃ prasthāvadrathavāhanamityetaddhi sarvathai sītoḍapati

### [40.12-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.12-2)

( tyu ) atha pūrvārdhena dakṣiṇām | kāmaṃ kāmadughe dhukṣva mitrāya vvaruṇāya  
ca || indrāya̱āśvibhyāṃ pūṣṇe prajābhya'oṣadhībhya'iti sarvadevatyā vai kṛṣiretābhyo̍ de̱vatābhyaḥ sarvānkāmāndhuṅkṣvetyetadityugre kṛṣatyatheti | athotyatheti taddakṣiṇāvṛttaddhi devatrā

### [40.13-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.13-2)

catasraḥ sītā yujuṣā kṛṣati | tadyaccatasṛṣu dikṣvannaṃ tadasminnetaddadhāti  
tadvai yujuṣā'ddhā vai tadyadyajurddhā tadyadimā diśaḥ

### [40.14-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.14-2)

( śo'thā ) athātmānaṃ vikṛṣati | tadyadeva saṃvatsare'nnaṃ tadasminnetaddadhāti tūṣṇīmaniruktaṃ vai tayattūṣṇī sarvaṃ vā'anirukta sarvaiṇaivāsminnetadannaṃ dadhātītyeye kṛṣatyatheti | athetyatheti taddakṣiṇāvṛttaddhi devatrā

### [40.13-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.13-3)

catasraḥ sītā yajuṣā kṛṣati | tad yaccatasṛṣu dikṣvannam-tadasminnetaddadhāti | tadvai yajuṣā  
addhā vai tad-yadyajuḥ | addho tad-yadimā diśaḥ

### [40.14-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.14-3)

athātmānaṃ vikṛṣati | tadyadeva saṃvatsare'nnam-tadasminnetaddadhāti | tūṣṇīm | aniruktaṃ vai  
tad-yattūṣṇīm | sarvaṃ vā'aniruktam | sarveṇaivāsminnetadannaṃ dadhāti | ityegre kṛṣati, atheti,  
atheti, atheti-taddakṣiṇāvṛt | taddhi devatrā

### [40.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.15)

ti̱srasti̱sraḥ sī̍tāḥ kṛṣati | trivṛ̍da̱gniyavā̍na̱gniyavi̍tyasya mā̱trā tāva̍taivāsminnetadanna̍ṃ dadhāti

### [40.16-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.16-3)

dvāda̍śa sī̱tāstūṣṇīṃ kṛṣati | dvāda̍śa̱ māsāḥ sa̍ṃvatsa̱raḥ sa̍ṃvatsa̱ro'gniyavā̍na̱gniyavi̍tyasya mā̱trā tāva̍taivāsminnetadanna̍ṃ dadhāti

### [40.17-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.17-2)

tā'u̱bhayyaḥ ṣoḍa̍śa̱ sampadyante | ṣoḍa̍śakalaḥ prajāpa̍tiḥ prajāpa̍tira̱gnirā̱tmasa̍ṃmitame̱vāsminnetadanna̍ṃ dadhāti̱ yadu̱ vā'ā̱tmasa̍ṃmitamanna̱ṃ tada̍vati tanna̱  
hina̍sti̱ yadbhūyo̍ hina̱sti tadyatkanī̍yo̱ na tada̍vati

### [40.18-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.18-2)

yadre̱vaina̱ṃ vikṛ̍ṣati | (tye ) etadvā̱'asminde̱vāḥ saṃskari̱ṣyantaḥ  
pura̱stātprāṇānadadhusta̱thaivāsminna̱yameta̱tsa̍skari̱ṣyanpura̱stātprāṇāndadhāti  
lekhā bhavanti lekhāsu hīme prāṇāḥ

### [40.19-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.19-2)

( śatam 4000 )  
( śru ) cata̱sraḥ sītā yajuṣā kṛṣati | tadya̱'ime śīrṣaṃśca̱tvāro niruktāḥ  
prāṇāstāne̱vāsminnetaddadhāti tadvai yajuṣā'ddhā vai tadyadyaju̱raddho tadyadime  
śīrṣanprāṇāḥ

### [40.20-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.20-2)

(0) yadde̱vātmāna̱ṃ vikṛ̍ṣati | ya̱'e̱veme'ntarātmanprāṇāstāne̱vāsminneta̱ddadhāti tūṣṇīṃ ko hi tadveda yāvanta 'ime'ntarātmanprāṇāḥ

### [40.18-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.18-3)

yadrevainaṃ vikṛṣati | etadvā'asmindevāḥ saṃskariṣyantaḥ purastāt prāṇānadadhuḥ | tathaivāsminnayametatsam̐skariṣyan purastātprāṇāndadhāti | lekhā bhavanti | lekhāsu hīme prāṇāḥ

### [40.19-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.19-3)

catasraḥ sītā yajuṣā kṛṣati | tadya ime śīrṣaṃścatvāro niruktāḥ prāṇāḥ | tānevāsminnetaddadhāti  
tadvai yajuṣā | addhā vai tadyadyajuḥ | addho tad-yadime śīrṣanprāṇāḥ

### [40.20-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.20-3)

yaddevātmānaṃ vikṛṣati | ya'eveme'ntarātmanprāṇāḥ-tānevāsminnetaddadhāti | tūṣṇīm | ko hi tad  
veda-yāvanta ime prāṇāḥ

### [40.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.21)

(S) athainānvimuñcati | (tyā) āptvā taṃ kāmaṃ yasmai kāmāyainānyuṅkte vimuñcadhvamaghnyā 'ityaghnyā haite devatrā devayānā 'iti daivairho trebhiḥ  
karma karotyaganma tamastasparamityaśanāyā vai tamo'ganmāsyā'aśanāyāyai pāramityetajjyotirāpāmeti jyotirhyāpnoti yo devānyo yajñamathainānudīcaḥ prācaḥ pra̱sṛjati tasyokto bandhusttānadhvaryyave dadāti sa hi  
taiḥ karoti tāṃstu dakṣiṇānāṃ kāle'nudiśet

### [40.21.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.21.p1)

iti prathamaprapāṭhake caturthaṃ brāhmaṇam

### [40.4-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40.4-3)

1

## Linked texts (2)

- [Mādhyandina](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha*madhyandina.7.2.1.1) — Sanskrit
- [Kātyāyanaśrautasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.srauta.katyayana.17.2.11) — Kātyāyana (Vājasaneyi sūtrakāra), Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.40) · Pramāṇa
