<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.41 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda) › 41

# Citikanda 41: atha dvitīyaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam

Citikāṇḍa 41

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [41.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.41.9) — 1 part

### atha dvitīyaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam

### [41.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.41.p1)

( 2-2 )  
iti prathamaprapāṭhakaḥ samāptaḥ || 7-1

### [41.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.41.1)

dvitīye'dhyāye ca tṛtīyaṃ brāhmaṇam  
atha durbhastambamupadadhāti | ( tye ) etadvai devā 'oṣadhīrupādadhata tathaivaitadyajamāna 'oṣadhīrupadhatte

### [41.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.41.2)

yuddheva durbhastambamupadadhāti | jāyata'eṣa 'etadyaccīyate su'eṣa sarvvasmā'annāya jāyata 'ubhayantvetadunnaṃ yaddarbhā 'āpaśca hyetā 'oṣadhayaśca yā  
vai vṛtrādvībhatsamānā 'āpo dhanva dṛghnantya'uḍā̱ārya̍ste durbhā 'abhavandyudvṛ̱ntya'uḍāryaṃstasmādarbhāstvā dvetāḥ śuddhā medhyā 'āpo'vvṛtrābhiprakṣāritā  
yuddarbhā yudu durbhāstenauṣadhaya 'ubhayenaivainametadunnena prīṇāti

### [41.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.41.3)

sītāsamare | vāgvai sītāsamaraḥ prāṇā vai sītāstāsāmayam̐ samayo  
vvāci vai prāṇebhyo'nnaṃ dhīyate madhyato madhyata'evāsminnetadannaṃ dadhāti  
tūṣṇīmaniruktaṃ vai tadyattūṣṇīm̐ sarvva vā'aniruktam̐ sarvveṇaivāsminnetadannaṃ dadhāti

### [41.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.41.4)

udāyan-te darbhā abhavan yad-dhanva udāyan-tasmāddarbhāḥ tā hyetāḥ śuddhā medhyā āpo'ḍavṛtrābhiprakṣaritāḥ-yaddarbhāḥ yadu darbhāḥ-tenauṣadhayaḥ ubhayenaivainametadannena prīṇāti 2  
sītāsamare vāgvai sītāsamaraḥ prāṇā vai sītāḥ tāsāmayaṃ samayaḥ vāci vai prāṇebhyo'nnaṃ dhīyate madhyataḥ madhyata evāsminnetadannaṃ dadhāti tūṣṇīm aniruktaṃ vai tad-yattūṣṇīm sarvaṃ vā'niruktam sarveṇaivāsminnetadannaṃ dadhāti 3  
(tyu) athainamabhijuhoti | jāyata'eṣa 'etadyacīyate su 'eṣa sarvvasmā'agnāya jāyate sarvvasyo'asyaiṣa raso yadājyamapāṃ ca hyeṣa 'oṣadhīnāṃ  
ca raso'syaivainemetatsarvvasya rasena prīṇāti yāvānu vai rasastāvadātmā'nenaivainemetatsarvvena prīṇāti pañcagṛhītena pañcacitiko'gniḥ pañcartuvaḥ  
saṃvatsaraḥ saṃvatsaro'gniyāvānagniyāvatyasya mātrā tāvataivainemetadannena  
prīṇāti

### [41.4-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.41.4-2)

athainamabhijuhoti | jāyata'eṣa etad-yaccīyate | sa eṣa sarvasmā'annāya jāyate | sarvasyo'asyaiṣa raso yadājyam | apāṃ ca hyeṣa oṣadhīnāṃ ca rasaḥ | asyaivainemetatsarvasya rasena prīṇāti  
yāvānu vai rasastāvadātmā | anenaivainemetatsarveṇa prīṇāti | pañcagṛhītena | pañcacitiko'gniḥ  
pañcartavaḥ saṃvatsaraḥ | saṃvatsaro'gniḥ | yāvānagniyāṃvatyasya mātrā tāvataivainemetadannena prīṇāti

### [41.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.41.7)

yadvevainamabhijuhoti | etadvai yatraitaṃ prāṇā ṛṣayo'gre'gniṃ samaskurvan-tadasminnetaṃ purastādbhāga( yuṃ ) yuddhai̱vainama̱bhi̱juho̍ti | ( tye ) e̱tadvai yānye̱tasminna̱gnau rū̱pāṇyupadhāsya̱nbhava̍ti yāntstomā̱nyāni̍ pṛ̱ṣṭhāni̱ yāni̱ cchandā̱m̐sī tebhya̍ e̱taṃ  
pu̱ra̱stādbhāga̍ṃ karoti̱ tānye̱vaitatprīṇā̱tyājye̍na pañcagṛhītena̱ tasyo̍kto bandhu̍ḥ6  
( yuṃ ) yuddhai̱vainama̱bhi̱juho̍ti | ( tye ) e̱tadvai de̱vā'a̍bibhayurdīrghaṃ vā'idaṃ  
karma̍ yadvai na' imami̱ha rakṣām̐si nāṣṭrā na hanyuriti̱ ta'etāme̱tasya̱ karma̍ṇaḥ  
pu̱ra̱stātsa̱m̐sthāma̍paśyam̐stama̱traiva sarvva̍m̐ samsthāpayanna̱trāci̍nvam̐stathaivainamayametada̱traiva sarvva̍m̐ sa̱m̐sthāpayatya̱tra cinoti

### [41.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.41.5)

makurvata | tasmātpurastādbhāgāḥ | tadyadabhijuhoti-ya'evāsmim̐ste prāṇā ṛṣayaḥ purastādbhāgamakurvata-tānaivaitatprīṇāti | ājyena pañcagṛhītena | tasyokto bandhuḥ

### [41.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.41.6)

yadvevainamabhijuhoti | etadvai yānyetasminnagnau rūpāṇyupadhāsyanbhavati, yāntstomān, yāni pṛṣṭhāni,  
yāni cchandāṃsi-tebhya etaṃ purastādbhāgaṃ karoti | tānyevaitatprīṇāti | ājyena pañcagṛhītena  
tasyokto bandhuḥ

### [41.7-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.41.7-2)

yadvevainamabhijuhoti | etadvai devā abibhayuḥ-dīrghaṃ vā'idaṃ karma, yadvai na imamiha rakṣāṃsi nāṣṭrā na  
hanyuriti | ta'etāmetasya karmaṇaḥ purastātsaṃsthāmapaśyan | tamatraiva sarvaṃ samasthāpayan | atrācinvan | tathaivainamayametadatraiva sarvaṃ saṃsthāpayati, atra cinoti

### [41.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.41.8)

sa̱jūra̱bda 'iti̍ ci̱tiḥ | ( 3 ) aya̱vobhi̱riti̍ purīṣa̱ sa̱jūru̱ṣā 'iti̍  
ci̱tiraru̍ṇībhi̱riti̍ purīṣa̱ sajo̱ṣasā̍va̱śvineti̍ ci̱tidam̐so̍bhi̱riti̍  
purīṣa̱ sa̱jūḥ sūrya 'iti̍ ci̱tireta̱śeneti̍ purīṣa̱ sa̱jūrvaiśvānara 'iti̍  
ci̱tiri̱ḍeyeti̍ purīṣa̍ṃ ghṛ̱teneti̍ ci̱tiḥ sveti̍ purīṣa̱ heti̍ ci̱tiḥ

### [41.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.41.9)

( khu ) trayoda̍śaitā vyāhṛtayo bhavanti | trayodaśa māsāḥ saṃvatsarastrayodaśā̱gneścitti̍purīṣāṇi̱ yāvāna̱gniryāva̱tyasya mātrā tāvantame̱vainametaccinotyājyena juhotyagnireṣa yadājyamagnimevaitaccinoti pañcagṛhītena pañcacitiko'gniḥ pañcartavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro'gniryāvānagniyoṃvatyasya mātrā tāvantamevainametaccinotyūrdhvāmudgṛhya juhotyūrdhvaṃ tadagniṃ citibhiścinoti

### [41.9.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.41.9.p1)

iti dvitīyaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam

## Linked texts (1)

- [Mādhyandina](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha*madhyandina.7.2.3.2) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.41](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.41) · Pramāṇa
