<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda) › 42

# Citikanda 42

Citikāṇḍa 42

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [42.4-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.4-3) — 1 part

### [42.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.1)

2

### [42.1-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.1-2)

(2-3)  
athodacamasānninayati | ( tye ) etadvai devā' abruvaṃścetayadhvamiti  
citimiccheteti vāva tadabruvaṃste cetayamānā vṛṣṭimèva citimapaśyaṃstāmasminnadadhustathaivāsminnayametaddadhāti

### [42.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.2)

(ntyu ) uda̱cama̱sā bhavanti | (ntyā ) āpo vai vṛṣṭivṛṣṭime̱vāsminnetaddadhātyaudumbareṇa camasena tasyokto bandhuścatuḥsraktinā catasro vai diśaḥ  
sarvābhya 'evāsminnetaddigbhyo vṛṣṭiṃ dadhāti

### [42.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.3)

trīṃstrīnudacamasānni̱nayati | trivṛda̱gnaryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivārsminnetadvṛṣṭiṃ dadhāti

### [42.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.4)

dvādaśodacamasānkṛṣṭe ninayati | dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsa̱ro'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivāsminnetadvṛṣṭiṃ dadhāti

### [42.2-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.2-2)

udacamasā bhavanti | āpo vai vṛṣṭiḥ | vṛṣṭimevāsminnetaddadhāti | audumbareṇa camasena | tasyokto  
bandhuḥ | catuḥsraktinā | catasro vai diśaḥ ! sarvābhya evāsminnetaddigbhyo vṛṣṭiṃ dadhāti

### [42.3-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.3-2)

trīṃstrīnudacamasānninayati | trivṛdagniḥ | yāvānagniryāvatyasya mātrā-tāvattaivāsminnetadvṛṣṭiṃ  
dadhāti

### [42.4-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.4-2)

dvādaśodacamasānkṛṣṭe ninayati | dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ | saṃvatsaro'gniḥ | yāvānagniryāvatyasya mātrā-tāvattaivāsminnetadvṛṣṭiṃ dadhāti

### [42.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.5)

sa vai kṛṣṭe ninayati | tasmātkṛṣṭāya varṣati sa yatkṛṣṭa'eva ninayennākṛṣṭe kṛṣṭāyaiva varṣainnākṛṣṭāyātha yadakṛṣṭa'eva ninayenna kṛṣṭe'kṛṣṭāyaiva  
varṣenna kṛṣṭāya kṛṣṭe cākṛṣṭe ca ninayati tasmātkṛṣṭāya cākṛṣṭāya ca  
varṣati

### [42.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.6)

trīnkṛṣṭe cākṛṣṭe ca ninayati | trivṛdagniryāvānagniryāvatyasya mātrā  
tāvattaivāsminnetadvṛṣṭiṃ dadhāti

### [42.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.7)

yadvevodacamasānninayati | (tye) etadvā'asmindevāḥ saṃskariṣyantaḥ  
purastādapo'dadhustathaivāsminnayametatsaṃskariṣyanpurastādapo dadhāti

### [42.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.8)

trīṃstrīnudacamasānninayati | trivṛdagniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattaivāsminnetadapo dadhāti

### [42.5-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.5-2)

sa vai kṛṣṭe ninayati | tasmātkṛṣṭāya varṣati | sa yat kṛṣṭa'eva ninayet-nākṛṣṭe, kṛṣṭāyaiva varṣetnākṛṣṭāya | atha yadakṛṣṭa'eva ninayet-na kṛṣṭe, akṛṣṭāyaiva varṣet-na kṛṣṭāya | kṛṣṭe cākṛṣṭe ca  
ninayati-tasmāt kṛṣṭāya cākṛṣṭāya ca varṣati

### [42.6-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.6-2)

trīnkṛṣṭe cākṛṣṭe ca ninayati | trivṛdagniḥ | yāvānagniryāvatyasya mātrā-tāvattaivāsminnetadvṛṣṭiṃ dadhāti

### [42.7-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.7-2)

yadvevodacamasānninayati | etadvā'asmindevāḥ saṃskariṣyantaḥ purastādapo'dadhuḥ | tathaivāsminnayametatsaṃskariṣyanpurastādapo dadhāti

### [42.8-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.8-2)

trīṃstrīnudacamasānninayati | trivṛdagniḥ | yāvānagniḥ, yāvatyasya mātrā-tāvattaivāsminnetadapo dadhāti

### [42.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.9)

dvāda̱śodacamasānkūṣṭe ninayati | dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsa̱ro'gniryāvānagnaryāvatyasya mātrā tāvattaivāsminnetadapo dadhāti

### [42.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.10)

sa vai kūṣṭhe ninayati | prāṇeṣu tadapo dadhāti sa yutkūṣṭha'eva ninayennākūṣṭhe prāṇeṣvevāpaḥ syurrnetarasminnātmanyatha yadakūṣṭha'eva ninayenna kūṣṭhe'ātmannevāpaḥ syurna prāṇeṣu kūṣṭhe cākūṣṭhe ca ninayati tasmādimā' ubhayatrāpaḥ  
prāṇeṣu cātmaṃśca

### [42.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.11)

trīnkūṣṭe cākūṣṭhe ca ninayati | trivṛdagnaryāvānagnaryāvatyasya mātrā tāvataivāsminnetadapo dadhāti

### [42.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.12)

pañcadaśodacamasāntinayati | pañcadaśo vai vbajra'etenaivāsyaitatpañcadaśena  
vvajreṇa sarvvaṃ pāpmānamapahanti

### [42.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.13)

(ntyu ) atha sarvvauṣadhaṃ vvapati | ( tye ) etadvai devā 'abruvaṃścetayadhvamiti  
citimicchateti vāva tadabruvaṃste cetayamānā 'annameva citimapaśyaṃstāmasminnadadhustathaivāsminnayametaddadhāti

### [42.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.14)

sarvvauṣadhaṃ bhavati | sarvvametadannaṃ yatsrvvauṣadha sarvvamevāsminnetadannaṃ dadhāti teṣāmekamuddharettasya nāśrīyādyāvajjīvamaudumbareṇa camasena  
tusyokto bandhuścatuḥsraktinā catusro vai diśaḥ sarvvābhya 'evāsminnetaddigbhyo'nnaṃ dadhātyanuṣṭubbhirvvapati vāgvā'anuṣṭubvāco vā'annamadyate

### [42.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.15)

tisṛbhistisṛ̱bhirkagbhi̱rvapati̍ | tri̱vṛda̱gniryāvā̍na̱gniyā̍vatyasya mātrā̱  
tāva̍taivāsminnetadanna̍ṃ dadhāti

### [42.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.16)

dvāda̍śabhirkagbhiḥ kṛ̱ṣṭe va̍pati | dvāda̍śa māsāḥ sa̍ṃvatsa̱raḥ sa̍ṃvatsa̱ro'gniryāvā̍na̱gniyā̍vatyasya mātrā̱ tāva̍taivāsminnetadanna̍ṃ dadhāti

### [42.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.17)

sa vai kṛ̱ṣṭe va̍pati | tasmā̍tkṛṣṭe'nna̍ṃ pacyate̱ sa yutkṛṣṭe̍'eva̱ vyupe̍dyākṛ̱ṣṭe  
kṛ̱ṣṭa'e̱vānna̍ṃ pacyeta̱ nākṛ̍ṣṭe'tha yadakṛ̍ṣṭa'eva̱ vapenna kṛ̱ṣṭe'kṛ̍ṣṭa'e̱vānna̍ṃ  
pacyeta̱ na kṛ̱ṣṭe kṛ̱ṣṭe cākṛ̍ṣṭe ca vapati tasmā̍tkṛṣṭe cākṛ̍ṣṭe cānna̍ṃ pacyate

### [42.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.18)

tisṛ̱bhiḥ kṛ̱ṣṭe cākṛ̍ṣṭe ca vapati | tri̱vṛda̱gniryāvā̍na̱gniyā̍vatyasya mātrā̱  
tāva̍taivāsminnetadanna̍ṃ dadhāti

### [42.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.19)

yudveva sarvvauṣadhaṃ nvapati | ( tye ) etadvā'enaṃ devāḥ saṃskariṣyantaḥ purastātsarvveṇa bheṣajenābhiṣajyaṃstathaivai namayametatsaṃskariṣyanpurastātsarvveṇa  
bheṣajena bhiṣajyati

### [42.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.20)

sarvvauṣadhaṃ bhavati | sarvvametadbheṣajaṃ yutsarvvauṣadham̐ sarvveṇaivenametudbheṣajena bhiṣajyati

### [42.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.21)

tisṛbhistisṛbhirugbhirvvapati | trivṛdagniyoṃvānagniyoṃvatyasya mātrā  
tāvataivenametadbhiṣajyati

### [42.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.22)

dvādaśabhirṛgbhiḥ kṛṣṭe vvapati | dvādaśa māsāḥ saṃvvatsaraḥ saṃvvatsuro'gniryāvānagniyoṃvatyasya mātrā tāvataivenametadbhiṣajyati

### [42.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.23)

sa vai kṛṣṭe vvapati | prāṇāṃstadbhiṣajyati sa yatkṛṣṭe'eva nvapennākṛṣṭe  
prāṇāneva bhiṣajyennetaramātmānamatha yadakṛṣṭe'eva vvapenna kṛṣṭe'ātmānametu bhiṣa̱jyetpu prāṇāṅkṛṣṭe cākṛṣṭe ca vyapa̍ti prāṇāṃśca tadā̱tmāna̍ṃ ca  
bhiṣajyati

### [42.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.24)

ti̱sṛbhi̍ḥ kṛ̱ṣṭe cākṛṣṭe̍ ca vapati | trivṛda̱gniryāvāna̱gniryāva̍tyasya mā̱trā  
tāva̍taivainametadbhiṣajyati

### [42.25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.25)

pañca̍daśodacamasā̱nnina̍yati | pañca̍daśabhirmantrairbhūrvapa̍ti tritriśaistriśaiśa̱dakṣa̍rā vi̱rāḍvirāḍu kṛtsnamannam̐̍ sarvame̱vāsminneta̱tkṛtsnamanna̍ṃ  
dadhāti

### [42.26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.26)

yā 'oṣa̍dhīḥ pū̱rvā jātāḥ | ( 0 ) de̱vebhya̱striyugaṃ pu̱retyṛ̱tavo vai de̱vāstebhya̍ 'etāstriḥ pu̱rā jāyante vasa̱ntāṃ prāvṛṣi̍ śa̱radi̱ mane̍ nu ba̱bhrūṇāmahaśniti somo vai babhruḥ saumyā 'oṣadhaya 'auṣadhaḥ puruṣaḥ śataṃ dhāmānīti  
yadidūm̐ śatāyuḥ śatārdhaḥ śatavīryyametānyasya tāni śataṃ dhāmāni  
sapta ceti ya'eveme sapta śīrṣannāṇāstāneva̱dāha

### [42.27](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.27)

śataṃ vo'amba dhāmāni | sahasramuta vo ruha'iti yadidūm̐ śatadhā ca  
sahasradhā ca virūḍhā'adhā śatakratvo yūyamimaṃ me'agadaṃ kṛteti yumimaṃ  
bhiṣajyāmītyetat

### [42.28](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.28)

(ttā) tā 'etā 'ekavyākhyānāḥ | (') etamevābhi yathaitumeṣu bhiṣajyedetuṃ pārayettā'anuṣṭubho bhavanti vāgvā'anuṣṭugvāgu sarvvaṃ bheṣajam̐  
survveṇaivenametadddveṣajena bhiṣajyati

### [42.29](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.29)

(tya) athāto niruktāniruktānāmeva | yujuṣā ddāvanaḍḍāhau yunakti  
tūṣṇīmitarānyujuṣā catasraḥ sītāḥ kṛṣati tūṣṇīmitarāstūṣṇīṃ darbhastambamupadadhāti yujuṣā'bhijuhoti tūṣṇīmudacamasānni̱inayati yujuṣā  
vvapati

### [42.30](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.30)

pra̱jāpa̍tire̱ṣo'gniḥ | (ru) ubha̍yambevaitatpra̱jāpa̍tirniru̱ktaścāniruktaśca  
pa̍rimitaścāparimitaśca tadyadya̱juṣā ka̱roti yudevāsyā̍niru̱ktaṃ pa̍rimitam̐  
rū̱paṃ tadasya tena̱ saṃskarotyatha yuttūṣṇīṃ yudevāsyā̍niruktamaparimitam̐ rū̱paṃ  
tadasya tena̱ saṃskaroti sa ha vā'e̱tath̍ sarvvaṃ kṛ̱tsnaṃ pra̱jāpa̍tim̐  
saṃskaroti yu'e̱vaṃ vidvānaitadevaṃ ka̱roti bāhyāni rūpāṇi niruktāni  
bhavantyuntarāṇyaniruktāni paśu̱reṣa yudagnista̱smātpaśorbāhyā̍ni rūpāṇi  
niru̱ktāni bhavantyuntarāṇyaniruktāni

### [42.4-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.4-3)

iti dvitīyaprapāṭhake dvitīyaṃ brāhmaṇam || 7-2-2 || (2

### [42.4-3.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42.4-3.p1)

)  
iti dvitīyo'dhyāyaḥ samāptaḥ || 7-2

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.42) · Pramāṇa
