Pramāṇa · Search · About · API

Citikanda 45

Citikāṇḍa 45

Language
Sanskrit

45.1

taṃ vā upāstamayamādityasya pariṇayati | eṣa vā asya pratyakṣaṃ divā goptā bhavati | rātrisācyānyu vai rakṣāṃsi | rātryā evāsmā'etaṃ vajramabhigoptāraṃ karoti | sarvataḥ pariṇayati | sarvata evāsmā'etaṃ vajramabhigoptāraṃ karoti | triṣkṛtvaḥ pariṇayati | trivṛtamevāsmā'etaṃ vajramabhigoptāraṃ
karoti | athainamudañcaṃ prāñcaṃ prasṛjati, tasyokto bandhuḥ | atha sa punarvipalyayate-tasyopari bandhuḥ 19
ātma̱nna̱gniṃ gṛ̍hīte ceṣyan | (nnā ) ā̱tmano̍ vā̱'etama̱dhi ja̍nayati
yādṛ̱śādvai jā̱yate tādṛ̱ṅṅeva̍ bhavati̱ sa yadātma̍nnagṛhītvā̱'gniṃ ci̍nu̱yānma̍nu̱ṣyā̍de̱va manuṣya̍ṃ janayenmarttya̱nmarttya̱mana̍pahatapāpmano̱'napa̍hatapāpmāna̱matha
yadā̱tmanna̱gniṃ gṛ̍hī̱tvā ci̱noti̱ tada̍gnere̱vādhya̱gniṃ ja̍nayatya̱mṛtā̍da̱mṛta̍mapahatapāpmano̱'paha̍tapāpmānam

45.1-2

ātmannagniṃ gṛhīte ceṣyan | ātmano vā'etamadhi janayati | yādṛśādvai jāyate-tādṛṅeva bhavati
sa yadātmannagṛhītvā'gniṃ cinuyān-manuṣyādeva manuṣyaṃ janayet, martyanmartyam, anapahatapāpmano'napahatapāpmānam | atha yadātmannagniṃ gṛhītvā cinoti-tadagnerevādhyagniṃ janayati, amṛtādamṛtam,
apahatapāpmano'pahatapāpmānam

45.2

( tham̐ ) sa gṛhṇāti | mayi gṛhṇāmyagre'agnimiti tudātmannevāgre'gniṃ
gṛhṇīte rāyaspoṣāya suprajāstvāya suvīryāyeti tudu survā'āśiṣa'ātmangṛhnīte māsu devatāḥ sacantāmiti tudu survvānvevātmāngṛhṇīte tadyatkiṃ
cātmano'dhijaniṣyanbhavati tatsarvvamātmangṛhṇīte sa vai tiṣṭhannātmannagniṃ
gṛhītvā'nūpaviśya cinoti paśureṣa yadagnistasmātpaśustiṣṭhangarbhaṃ
dhṛtvā'nūpaviśya vijāyate

45.3

( te'tha ) atha satya sāma gāyati | ( tye ) etadvai devā'abruvansatyamasya mukhaṃ karavāma te satyaṃ bhaviṣyāmaḥ satyaṃ no'nuvatsyarti satyo naḥ
sa kāmo bhaviṣyati yatkāmā'etatkariṣyāmahe'iti

45.1-3

sa gṛhṇāti-“mayi gṛhṇāmyagre'agnim ”-iti | tadātmannevāgre'gniṃ gṛhṇīte | “rāyaspoṣāya suprajāstvāya suvīryāya ”-iti | tadu sarvā āśiṣa ātman gṛhṇīte | “ māsu
devatāḥ sacantām ”-( vā. saṃ 13

45.2-2

) iti | tadu sarvānvevātman gṛhṇīte | tadyatkiṃ
cātmano'dhijaniṣyanbhavati-tatsarvamātman gṛhṇīte | sa vai tiṣṭhannātmannagniṃ gṛhītvā'nūpaviśya
cinoti | paśureṣa yadagniḥ | tasmātpaśustiṣṭhan garbhaṃ dhitvā'nūpaviśya vijāyate

45.3-2

atha satyaṃ sāma gāyati | etadvai devā abruvan-satyamasya mukhaṃ karavāma, te satyaṃ bhaviṣyāmaḥ,
satyaṃ no'nuvantsyati, satyo naḥ sa kāmo bhaviṣyati-yatkāmā etatkariṣyāmahe'iti

45.4

ta'etatpratyayaṃ sāma pura̱stādgāyan | (yaistu ) tada̱sya satya̍ṃ mukha̱makurvvāṃste satyamabhavansatyamenānanvavarttata satyu 'eṣāṃ sa kāmo'bhavadya̱tkāmā 'etadakurvvata

45.5

tathaivaitadyajamānaḥ | ( no ) yutsatya sāma pura̱stādgāyati tada̱sya satya̍
mukhaṃ karoti su satyaṃ bhavati satyamenama̱nvavarttate sutyā̍'sya sa kāmo
bhavati yutkāma 'etutkurute

45.6

tadya̱tsatyam | ( mnā ) āpa' eva tadāpo hi vai satyaṃ tusmādyenāpo
yunti tutsatyasya rūpamityāhurapa 'eva tadasya sarvvasyāgramakurvvam̐stasmādya̱devāpo yantyathedamai sarvvaṃ jāyate yadidaṃ kiñca

45.7

( cā ) atha puṣkaraparṇamupadadhāti | yonivvaiṃ puṣkaraparṇaṃ yonimevaitadupadadhāti

45.8

yadveva puṣkaraparṇamupadadhāti | ( tyā ) āpo vai puṣkaraṃ tāsāmiyaṃ parṇaṃ
yathā ha vā'idaṃ puṣkaraparṇamapsvadhyāhitamevamiyamapsvadhyāhitā seyaṃ
yoniragneriyyam̐ hyasyai hi sarvvo'gniścīyata'imāmevaitadupadadhāti
tāmanantarhitām̐ satyādupadadhārtīmāṃ tatsatye pratiṣṭhāpayati tasmādiyuyaṃ satye pratiṣṭhitā tasmādiyameva satyamiyam̐ hyaivaiṣāṃ lokānāmaddhātamām

45.9

( ma ) apāṃ pṛṣṭha̱masi̱ yonira̱gneriti | (tya) a̱pā m̐ hīyaṃ pṛṣṭhaṃ yonira̱gne̍rya̱magneḥ samudramabhitaḥ pinvamānamiti samudro hīmāmabhitaḥ pinvate vyu̱rdhamāno ma̱hām̐ 2||'ā ca̱ puṣkara̱'iti vyu̱rdhamāno ma̱hīyasva puṣkara̱'ityetaddivo mātrayā varimṇā prathasvetyanuvimārṭṣṭyasau vā'āditya 'eṣo'gnirno
haitamanyo divo varimā yantumarhati dyaurbhūtainaṃ yacchetyevaitadāha svarā̱jjopadadhāti svārājya m̐ hyapā m̐ sādayitvā sūdadohasā'dhivadati
ta̱syokto bandhuḥ

45.10

( 3 ) atha ru̱kmamu̱pada̍dhāti | (tya) asau vā'āditya 'e̱ṣa ru̱kma
'e̱ṣa hī̱māḥ sarvāḥ prajā'a̍ti̱roca̍te roco ha vai tam̐ rukma'ityā̱cakṣa̍te
paro'kṣaṃ paro'kṣakāmā hi devā'amume̱vaita̱dādi̱tyamu̱pada̍dhāti sa hiraṇmayo
bhavati parimaṇḍla'eka̍vim̐śatinirbādhastu̱syokto bandhura̱dhastā̍trirbādhamu̱pada̍dhāti ra̱śmayo vā'e̱tasya nirbādhā adha̱stādu vā'e̱tasya ra̱śmayaḥ

45.11

( stuṃ ) tuṃ puṣkaraparṇa'upadghāti | yoninaiṃ puṣkaraparṇaṃ yonāvaivaitametatpratiṣṭhāpayati

45.13

yadveva puṣkaraparṇa'upaddhāti | pratiṣṭhā vai puṣkaraparṇamiyaṃ vai puṣkaraparṇamiyamu vai pratiṣṭhā yo vā'asyāmapratiṣṭhito'pi dūrṃ sanpratiṣṭhita 'eva sa
raśmibhirvā'eṣo'syāṃ pratiṣṭhito'syāmevainametatpratiṣṭhāyāṃ pratiṣṭhāpayati12
yadveva puṣkaraparṇa'upaddhāti | ( tī ) indro vṛttram̐ hatvā nāstṛṣīti
manyamāno'paḥ prāviśattā' abravīdvibhemi vai puraṃ me kuruveti sa yo'pām̐
rasa 'āsīttamudaum̐ham̐stāmasmai puramakurvam̐stadyadasmai puramakurvam̐stasmātpuṣkaraṃ puṣkaram̐ ha vai tatpuṣkaramityācakṣate parokṣaṃ paro'kṣakāmā
hi devāstadyatpuṣkaraparṇa'upaddhāti yumevāsmai tamāpo rasam̐m̐ samudaum̐hantāmasmai puramakurvam̐stasminnevainametatpratiṣṭhāpayati

45.14

brahma̍ jajñānaṃ prathamaṃ purastā̱āditi̍ | ( tya ) asau vā'ādityo brahma̍ā'harahaḥ purastājjāyate vi̱i sīmataḥ suruco̍ ve̱na'āva̱riti̍ mūrdhvaṃ vai sī̱meme̍
lokāḥ suruco̍'sāvādityo veno yadvai pra̱pra̱janiṣamāṇo'venatta̱smādvena̱stāneṣu sīmato madhyato vivṛṇvannudeti sa bu̱dhnyā̍'upa̱mā'a̱sya vi̱ṣṭhā'iti̍
diśo̱ vā'asya bu̱dhnyā̍'upamā viṣṭhā̍stā hyeṣo'upavitiṣṭhate sa̱taśca̍
yoni̱masa̱taśca̱ viva̱ritīme vai lokāḥ sata̱śca yoni̱rasa̱taśca yacca̱ hya̍sti
yacca̱ na ta̱debhya'eva lokebhyo jāyate tri̱ṣṭubhopadadhāti traiṣṭubho hyeṣa sādayitvā sūdadohasā'bhivadati tasyokto bandhuḥ

45.15

(ru) atha puruṣamupadadhāti | sa prajāpatiḥ so'gniḥ sa yajamānaḥ su
hiraṇmayo bhavati jyotirvai hiraṇyaṃ jyotiragniramṛtaṃ hiraṇyamamṛtamagniḥ
puruṣo bhavati puruṣo hi prajāpatiḥ

45.15-2

atha puruṣamupadadhāti | sa prajāpatiḥ, so'gniḥ, sa yajamānaḥ | sa hiraṇmayo bhavati | jyotirvai
hiraṇyam, jyotiragniḥ | amṛtaṃ hiraṇyam, amṛtamagniḥ | puruṣo bhavati | puruṣo hi prajāpatiḥ

45.16

( yuṃ ) rddheva puruṣamupadadhāti | prajāpatervistrastānmadhyā tanurmadhyata 'u̱dkrāmattusyāmenama̱ntāntāyāṃ devā' ajahustaṃ ya̱tra devāḥ sama̱skurvvam̐stadasminetām̐ ra̱myāṃ tanūṃ madhya̱to'dadhustasyāmasya devā 'aramanta tadyadasyaitasyām̐ ramyāyāṃ ta̱nvāṃ devā 'aramanta tasmāddhiramyam̐ hira̱myam̐ ha vai
taddhiraṇmityācakṣate paro'kṣaṃ paro'kṣakāmā hi devāsta̱thaivāsminnayametām̐ ra̱myāṃ tanūṃ madhya̱to dadhāti ta̱syāmasya devā ramante prāṇo vā'asya
sā ramyā tanūḥ prāṇamevāsminnetaṃ madhya̱to dadhāti

45.17

tu rukma'upa̍dadhāti | (tya) asau vā'āditya'eṣa rukmo'tha ya
'eṣa̱etasminmaṇḍale puruṣaḥ su'eṣa tumevaitadupa̍dadhāti

45.18

( tyu ) uttānamupada̍dhāti | (tye) etadvai devā'abruvandyadi vā'imāvarvāñcā'upadhāsyāmaḥ sarvvamevedaṃ pra̱dhakṣyato yudyu parācā parāñcāveva tapsyato yudyu sammuñcāvanta̱revaitayorjyotirbhāviṣyatyathot'anyau'nyu hi m̐siṣyata'iti te'vāñcamanyamupādadhuḥ parāñcamanya m̐ sa̱'eṣa raśmibhi̱rarvāṅ
tapati rukmaḥ prāgaireṣa'ūrdhvaḥ puruṣaḥ prāñcamupadadhāti prāṅ hyeṣo'gni̱iśrīyate

45.19

hira̍ṇyagarbhaḥ sama̍varttatāgra 'iti | hira̍ṇyagarbho hyeṣa sama̍varttatāgre bhūta̱sya
jātaḥ pa̍ti̱reka̍ 'āsīdityeṣa hyasya sarva̍sya bhūtasya jātaḥ patireka 'āsītsa dādhāra pṛthivīṃ dyāmutemāmityeṣa vai divaṃ ca pṛthivīṃ ca dādhāra kasmai
de̱vāya ha̱viṣā̍ vidhemeti prajāpatirvai kastasmai haviṣā vidhemetyetat

45.20

(dra) dra̱psaścaskanda pṛthivīmanu dyāmiti | (tya) asau vā'ādityo drapsaḥ
sa divaṃ ca pṛthivīṃ ca skandatītyamumitīmāmimaṃ ca yoni̱manu yaśca pūrva
'hutīmaṃ ca lokamumuṃ cetyetadutho sucedumetarhi cīyate suścādaḥ pūrvvamucīyateti samānaṃ yoninu saṃcarantamiti samānahum̐ hyeṣa'etaṃ yoninu saṃcarati drapsaṃ juhobhyanu sapta hotrā'ityasau vā'ādityo drapso diśaḥ sapta
hotrā amuṃ tudādityaṃ dikṣu pratiṣṭhāpayati

45.21

dvābhyāmupadadhāti | dvipādyajamāno yujamāno'gniyyām̐vānagniyyauvatyasya
mātrā tāvataivenametadupadadhāti triṣṭubhyāṃ traiṣṭubho hyeṣa sādayitvā sūdadohasā'dhivadati tusyokto bandhuḥ

45.22

( ra ) atha sāma gāyati | ( tye ) etadvai devā'etaṃ puruṣamupadhāya tumetādṛśamevāpaśyanyathaitacchuṣkaṃ phalakam

45.23

(nte) te'bruvan ( ñ ) upa tujānīta yathā'sminpuruṣe vīryyaṃ dudhāmeti
te'bruvaṃścetayadhvamiti vāva tadbruvaṃstadicchata yathā
'sminpuruṣe vīryyaṃ dadhāmeti

45.24

te cetayamānāḥ | (') etatsāmrāpaśyaṃstadgāyanstadasminvīryyamadadhustathaivāsminnayametaddadhāti puruṣe gāyati puruṣe tadvīryyaṃ dadhāti citre gāyati
sarvvāṇi hi citrāṇyagniruttupadhāya na purastātturīyānnenmā'yamagnirhinusaditi

45.23-2

atha sāma gāyati | etadvai devā'etaṃ puruṣamupadhāya tametādṛśamevāpaśyan-yathaitacchuṣkaṃ phalakam22
te'bruvan-upa tajjānīta-yathā'sminpuruṣe vīryaṃ dadhāmeti | te'bruvan-cetayadhvamiti-citimicchateti vāva tadbruvan | tadicchata-yathā'sminpuruṣe vīryaṃ dadhāmeti

45.24-2

te cetayamānā etatsāmrāpaśyan | tadgāyan | tadasminvīryamadadhuḥ | tathaivāsminnayametaddadhāti
puruṣe gāyati | puruṣe tadvīryaṃ dadhāti | citre gāyati | sarvāṇi hi citrāṇyagniḥ | tamupadhāya na
purastātparīyāt-nenmā'yamagnirhinasaditi

45.25

( tyu) atha sarpanāmaurupatiṣṭhate | (ta) imaṃ vai lokāḥ sarpāste honena
sarvvaṇa sarpanti ya̱didaṃ kiṃ ca sarveṣāmu haiva devā̱ānāmātmā yada̱gniste
devā' etamātmānamupadhāyā̍vibhayuryadvai na' ise lokā' anenātmanā na
sarpeyuriti

45.26

ta'etāni sarpanāmānyapaśyan | (iyam̐stai ) tairūpātiṣṭhanta tairasmā'imām̐llokāntsthāpayaṃstairanamayantsarvetsamātsarpanāmāni tathaivaitadyajamāno yatsa̱rpanāma̍rupatiṣṭhata'imāne̱vāsmā'etallokāntsthāpayatīmām̐llokānnamayati tatho hāsyaita'etenātmanā na sarpanti

45.27

yudveva sarpa̱nāmairupati̍ṣṭhate | ( t ) i̱me vai lokāḥ sarpā yadi kiṃ ca
sa̱rpatyeṣveva tallokeṣu sarpati tadyatsa̍rpanāmairupati̍ṣṭhate yaivaiṣu lokeṣu nāṣṭrā
yo vya̱dhvaro yā śi̱midā taduvaitatsarva śamayati

45.28

namo'stu sarpebhyaḥ | ( bhyo ) ye ke ca pṛthivī̱manu | ye'ntarikṣe ye
divi tebhyaḥ sarpebhyo nama̱' iti yu'e̱vaiṣu triṣu lokeṣu sarpāstebhya' etannamaskāroti

45.29

yā'iṣavo yātudhānānāmiti | yātudhānapreṣitā haivre daṃśanti ye vā
vspa̱tī̱m̐ anu̍ || ye vā'vaṭeṣu śerate tebhyaḥ sa̱rpebhyo nama'iti ye caiva
vspa̱tiṣu sarpā ye cāvaṭeṣu śerate tebhya etannamaskaroti

45.30

ye vā'mī rocane divaḥ | ( vo ) ye vā sūryyasya raśmiṣu || yeṣāmapsu sadskṛtaṃ tebhyaḥ sa̱rpebhyo nama'iti yatra yatraite ta̱dvaibhya'etannamaskaroti namo
nama' iti yajño vai namo yajñenaivainānetannamaskāreṇa namasyati tasmādu ha
nāyajñiyaṃ brūyānnamasta'iti yathā hyenaṃ brūyādyajñasta'iti tādṛk tat

45.31

(tri ) tribhirupa̍tiṣṭhate | traya 'ime lo̱kā 'atho̍ tri̱vṛda̱gniryāvā̍na̱gniryā̍vantyasya mātrā tāva̍taivāsmā 'e̱tadi̱mām̐llo̱kāntsthāpa̍yatyatho tāva̍taivainadi̱dam̐ sarva̱m̐ śa̍mayati tiṣṭha̍nnupatiṣṭhate tiṣṭha̍ntīva hya̱'ime lo̱kā 'atho̍
tiṣṭha̱nvai vī̱rya̍vattaraḥ

45.32

( 'thai ) athainamupavi̍śyābhi̱juho̍ti | (tyā ) ājyena pañcagṛhītena
tasyo̍kto ba̱ndhuḥ sarva̍taḥ parisarpam̐ sarvvābhya 'e̱vainametaddigbhyo̱'nnena
prīṇāti

45.33

yudvaivainamabhi̱juhoti | (tye) etadvai devā'e̱tamā̱tmānamupadhāyyāvibhayuryadvai na'
i̱mumi̱ha rakṣāṃsi nāṣṭrā nu hanyuriti ta'e̱tāntrākṣoghnānpratisa̱rānapaśyan
kṛṇuṣva pājaḥ prasi̍ta̱ṃ nu pṛ̍thvīmiti̍ rā̱kṣoghnā vai prati̱sarāstva'e̱taiḥ pratisa̱raiḥ
suvvābhyo digbhyo rakṣāṃsi nāṣṭrā'apa̱hatyābhaye'nāṣṭra'e̱tamā̱tmāna̍
su̱maskurvvata tathaivaitadya̱jamāna'e̱taiḥ pratisa̱raiḥ surdhvābhyo digbhyo rakṣāṃsi
nāṣṭrā'apa̱hatyābhaye'nāṣṭra'e̱tamā̱tmāna̍ su̍skurute

45.34

(ta') ājyena juhoti | vvajro vā'ājyaṃ vyajreṇaivaitadrakṣāṃsi nāṣṭrā'apa̱hanti pañcagṛhītena pañcacitiko'gniḥ pañcartuva saṃvvatsaraḥ saṃvvatsuro'gniryāvānagniyyāvatyasya mātrā tāvattaivaitadrakṣāṃsi nāṣṭrā'apahantyāgneyībhira̱gnirve
jyotī rakṣohā'gnine̱vaitadrakṣāṃsi nāṣṭrā'apa̱hanti triṣṭugbhirvvajro vai triṣṭuvvajreṇaivaitadrakṣāṃsi nāṣṭrā'apa̱hanti savvataḥ parisu̱rpardhai survābhya'e̱vaita̱ddigbhyo rakṣāṃsi nāṣṭrā'apa̱hanti

45.36

paścādagreḥ prāṅgāsīnaḥ | (no'tho) athottarato dakṣiṇo'tha purastātpratyaṅṅatha jaghanena parītya dakṣiṇata 'udaṅṅāsīnastaddakṣiṇāvṛttaddhi devatrā'thānuparītya paścātprāṅāsīnastatho hāsyaitatprāgeva karma kṛtaṃ bhavati

45.36-2

(ntyu)atha srucā'upaddhāti | bāhū vai srucau bāhū'evāsminnetatpratidadhāti
te yatsrucau bhavataḥ srucau hi bāhū'idameva kapucchalamayaṃ daṇḍo dve bhavato dvau
hīmau bāhū pārśvata'upaddhāti pārśvato hīmau bāhū

45.37

kārṣmaryamayīṃ dakṣiṇata'upaddhāti | ( tye ) etadvai devā'abibhayuryadvai
no yajñaṃ dakṣiṇato rakṣāṃsi nāṣṭrā na hanyuriti ta'eta rakṣohaṇaṃ vanaspatimapaśyankārṣmaryaṃ ta'etena vanaspatinā dakṣiṇato rakṣāṃsi nāṣṭrā
'apahatyābhaye'nāṣṭra'etaṃ yajñamatanvata tathaivaitadyajamāna etena vanaspatinā dakṣiṇato rakṣāṃsi nāṣṭrā 'apahatyābhaye'nāṣṭra'etaṃ yajñaṃ tanuta'ājyena pūrṇā bhavati vajro vā'ājyaṃ vajreṇaivaitaddakṣiṇato rakṣāṃsi
nāṣṭrā 'apahanti

45.38

(ntya) athaudumbarīmuttarata'upaddhāti | (tyū) ūrgvai rasa'udumbara'ūrjamevāsminnetadrasaṃ dadhāti dadhnā pūrṇā bhavati raso vai dadhi rasamevāsminnetaddadhāti

45.39

yadveva srucā'upaddhāti| prajāpatervvisrastasyāgnirutteja 'ādāya dakṣiṇā'karṣattatso'yodaramadyatkṛṣṭho'dramattasmātkārṣmaryo'thāsyendra'oja'ādāyodaṅ‌ṅ‌ṅ‌udakrāmattatsa'udumbaro'bhavat

45.40

( ttā ) tāvabravīt | ( du ) - upa metaṃ prati ma'etaddhattaṃ yena me yuvumudakramiṣṭamiti tābhyāṃ vai nau sarvvamannaṃ prayaccheti tau vai mā bāhū bhūtvā prapadyethāmiti tatheti tābhyāṃ vai sarvvamannaṃ prāyacchattāvenaṃ bāhū bhūtvā prāpadyetāṃ
tasmāddbāhubhyāmevānnaṃ kriyate bāhubhyāmadyate bāhubhyā꣪ hi sa sarvvamannaṃ
prāyacchat

45.38-2

athaudumbarīmuttarata upadadhāti | ūrgvai rasa udumbaraḥ | ūrjamevāsminnetadrasaṃ dadhāti | dadhnā
pūrṇā bhavati | raso vai dadhi | rasamevāsminnetaddadhāti

45.39-2

yadveva srucā'upadadhāti | prajāpatervisrastasyāgnirutteja ādāya dakṣiṇā'karṣat | so'środarayat | yatkṛṣṭho'daramat-tasmātkārṣmaryyaḥ| athāsyendra oja ādāyodaṅṅudakrāmat| sa udumbaro'bhavat

45.41

tāvabravīt-'upa metaṃ, prati ma'etaddhattam, yena me yuvamudakramiṣṭam' iti| 'tābhyāṃ vai nau sarvamannaṃ
prayaccha' iti | 'tau vai mā bāhū bhūtvā prapadyethām' iti | tatheti | tābhyāṃ vai sarvamannaṃ prāyacchat
( tsu ) su kārṣmaryamayīṃ dakṣiṇata'upaddhāti | ( tya ) agneṣṭvā tejasā
sādayāmīti yadevā̱sya ta̱dagnisteja ' ādāya dakṣiṇā'karṣattadasminnetatpratidadhātyagnirmūrddhā divaḥ kakudityueṣa 'u so'gniryātryā gāyatro'gniyoṃvānagniyāṃvatyasya mātrā tāvataivaināmetadupaddhāti ghṛtena pūrṇā bhavatyāgneyaṃ vai
ghṛta svainaivainametadbhāgena svena rasena prīṇāti

45.40-2

tāvenaṃ bāhū bhūtvā prāpadyetām | tasmādbāhubhyāmevānnaṃ kriyate, bāhubhyāmadyate | bāhubhyāṃ hi sa sarvamannaṃ prāyacchat

45.14-2

sa kārṣmaryamayīṃ dakṣiṇata upadadhāti-" agneṣṭvā tejasā sādayāmi "-( vā. saṃ. 13 | 13)
iti | yadevā̱sya tadagnisteja ādāya dakṣiṇā'karṣat-tadasminnetatpratidadhāti | " agnirmūrdhā divaḥ
kakut "-( vā. saṃ. 13

45.41-2

) iti | eṣa u so'gniḥ | gāyatryā | gāyatro'gniḥ | yāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivaināmetadupadadhāti | ghṛtena pūrṇā bhavati | āgneyaṃ vai ghṛtam | svenaivainametadbhāgena
svena rasena prīṇāti

45.42

( tya ) athaudumbarīmuttarata'upaddhāti | ( tī ) indra̱sya ttvaujasā
sādayāmīti yuddevāsya taḍindra 'oja 'ādāyoda̱ṅṅudrakāmatta̱dasminnetatpratidadhāti bhuvo yajñasya̱ rajasaśca netetyeṣa 'u sa 'indraḥ sā yudāgneyyagnikarma hyutha yuttriṣṭugtraiṣṭubho hīndra 'aindrāgno'gniryāvānagnaryāvatyasya mātrā
tāvataivaināmetadupaddhātīndrāgnī vai sarvve devāḥ sarvvadevatyo'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivaināmetadupaddhāti dadhnā pūrṇā bhavatyaindraṃ vai
dadhi svenaivainametadbhāgena svena rasena prīṇāti

45.43

tāvasyai̱tāvindrāgnī'e̱va bāhū | tā̱vena̱ṃ teja̍sā ca vīryeṇa ca saha prapa̱dyete su sampra̱tyu̱raḥ puruṣamākā̱śya yutrābhyāpnoti̱ tadā̱liṅgyai̱ne'upada̱dhātyeṣa hyetayo̱rlokaḥ

45.44

( ardhaprapāṭhakaḥ )
( ste ) te haike tiraścyā'upadadhati | tiryañccau vā'imau bāhū 'iti na tathā
kuryātprācyave̱vopadaddhyātprāṅ hyeṣo'gniśrīyate'tho'e̱vaṃ vai bāhū vī̱rya̍vattarau te nā̱nopadadhāti nānā sādayati̱ nānā sūdadohasā'dhivadati nānā
hīmau bāhū

45.43-2

ta̱dāhuḥ | ( nai ) naitasya puruṣasya bāhū kuryādetau vā'asya bāhū ye'ete
srucau naidatirecayānīti sa vai kuryādvaivainau vā'asya bāhū anvete srucātāvasyaitāvindrāgnī'eva bāhū | tāvenaṃ tejasā ca vīryeṇa ca saha prapadyete | sa sampratyuraḥ puruṣamākāśya yatrābhyāpnoti tadāliṅgyaine'upadadhāti | eṣa hyetayorlokaḥ

45.44-2

te haike tiraścyā'upadadhati | tiryañccau vā'imau bāhū iti | na tathā kuryāt | prācyavevo padaddhyāt
prāṅ hyeṣo'gniśrīyate | atho'evaṃ vai bāhū vīryavattarau | te nānopadadhāti | nānā sādayati | nānā
sūdadohasā'dhivadati | nānā hīmau bāhū

45.45

tadāhuḥ-naitasya puruṣasya bāhū kuryāt | etau vā'asya bāhū-ye'ete srucau-nedatirecayānīti
rva̱tho'e̱tau pa̱kṣāvatho yānye̱tasminna̱gnau rū̱pāṇyu̱padhā̱syan bha̍vati yāntsto̍mā̱nyāni pṛ̱ṣṭhāni yāni̱ cchandā̱m̐sye̱ta̱yoreva sā sa̱ṃskṛtireta̱yorvṛddhista̱smādu kuryā̍ḍe̱vaita̱sya pu̱ruṣasya bāhū

Linked texts (1)