<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda) › 46

# Citikanda 46

Citikāṇḍa 46

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [46.7-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.7-3) — 1 part

### [46.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.1)

iti tṛtīyaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam || 7-3-1 || (4. 1.)  
sva̱yamā̱tṛṇṇāmupa̍dadhāti | ( tī ) i̱yaṃ vai sva̍yamātṛ̱ṇṇemāme̱vaitadupa̍dadhāti  
tāmana̱ntarhitāṃ puruṣādupa̍dadhātya̱nnaṃ vai sva̍yamātṛ̱ṇṇeyaṃ vai sva̍yamātṛ̱ṇṇeṣu  
vā'a̱nnama̱syā1m̐ hi sarva̱manna̍ṃ pacyate̱'nanta̍rhitame̱vāsmādetadanna̍ṃ dadhātyutta̍rāmuttarame̱vāsmādetadanna̍ṃ dadhāti

### [46.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.2)

yudveva svayamātṛṇṇāmupadadhāti | prāṇo vai svayamātṛṇṇā prāṇo hyeṣaivaitutsvayumātmuna 'ātṛnte prāṇumevaitadupadadhāti tāmanantarhitāṃ puruṣādupadadhāti prāṇo vai svayamātṛṇṇeyaṃ vai svayamātṛṇṇeṣu vai prāṇo yadiṃ kim̐  
cu prāṇīyam̐ tatsurvvaṃ bibhartyanantarhitemevāsmādetutprāṇaṃ dadhātyuttarāmuttaramevāsmādetatprāṇaṃ dadhāti

### [46.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.3)

yu̱dveva̱ svayamātṛṇṇāmupada̱dhāti̍ pra̱jāpa̍tiṃ vi̱srasta̍ṃ de̱vatā̍ ā̱dāya̍  
vyu̍da̱krāma̍stāsu vyutkrā̱mantī̍ṣu pratiṣṭhā̱mabhi̱padyopāvi̍śat

### [46.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.4)

(tsa) sa yaḥ sa prajāpatirvvisrstraṃsata | (tāyu) ayameva sa yo'yamagniścīyatai'tha yā sā pratiṣṭhaiṣā sā prathamā svayamātṛṇṇā tadyadetāmatropaddhāti  
yadevāsyaiṣā''tmanastudasminnetatpratidadhāti tasmādetāmatropaddhāti

### [46.3-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.3-2)

tāṃ vai prajāpatinopadadhāti | prajāpatirhyevaitatsvayamātmanaḥ pratyadhatta  
dhruvā'sītiṃ sthirā'sītyetadatho pratiṣṭhitā'sīti dharuṇeti pratiṣṭhā vai dharuṇayadveva svayamātṛṇṇāmupadadhāti | prajāpatiṃ visrastaṃ devatā ādāya vyudakrāman | tāsu vyutkrāmantīṣu pratiṣṭhāmabhipadyopāviśat

### [46.4-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.4-2)

sa yaḥ sa prajāpatirvyasraṃsata - ayameva saḥ- yo'yamagniścīyate | atha yā sā pratiṣṭhā-eṣā sā  
prathamā svayamātṛṇṇā | tadyadetāmatropadadhāti-yadevāsyaiṣā''tmanaḥ-tadasminnetatpratidadhāti  
tasmādetāmatropadadhāti

### [46.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.5)

tāṃ vai prajāpatinopadadhāti | prajāpatirhyevaitatsvayamātmanaḥ pratyadhatta | "dhruvā'si ”-iti  
sthirā'sītyetat | atho pratiṣṭhitā'si -iti | “dharuṇā”-iti | pratiṣṭhā vai dharuṇam | "āstṛtā  
māstṛtvā viśvakarmaṇeti prajāpatirvai viśvakarmā tenāstṛntā 'sītyetanmā  
tvā samudra 'udadhīnmā suparṇa 'iti rukmo vai samudraḥ puruṣaḥ suparṇastau tvā  
modadhiṣṭāmityetadavyathamānā pṛthivīṃ dṛ m̐ heti yathaiva yajustathā bandhuḥ

### [46.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.6)

prajāpatistvā sādayatviti | prajāpatirhevaitāṃ prathamāṃ citimapaśyadapāṃ pṛṣṭhe  
samudrasyemannityapā m̐ hīyaṃ pṛṣṭhe m̐ samudrasya hīyamemā vyavasvatīṃ prathasvatīmiti vyacasvatī ca hīyaṃ prathasvatī ca prathasva pṛthivyasīti prathasva  
pṛthivī cāsītyetat

### [46.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.7)

(bhū) bhūra̍sīti| bhūhīṃyaṃ bhūmi̍rasīti̱ bhūmi̱rhīya̱madi̍tirasītīyaṃ vā'adi̍tiriya̱ṃ hi sa̱rva̍ da̱date̍ vi̱śvadhā̍yā 'itya̱syā̱m̐ hīdam̐ sarvam̐  
hitaṃ vi̱śvasya̍ bhuvanasya dha̱trīti sarva̍sya̱ bhuvanasya dhatrītyetatpṛthivīṃ  
yaccha pṛthivīṃ dṛ m̐ha pṛthivīṃ mā hi sīrityātmānaṃ yacchātmānaṃ dṛ m̐hātmānaṃ mā hi m̐ sīrityetat

### [46.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.8)

(dvi) viśvasmai̍ prāṇāyāpānāya | vyā̱nāyo̍dānāyeti prāṇo vai svayamātṛṇṇā sarvvasmā'u vā'etasmai prāṇaḥ pratiṣṭhāye caritrā̱yetīme vai lokāḥ  
sva̱yamātṛṇṇā 'i̱mu'u lokāḥ pratiṣṭhā̍ ca̱ritra̱magni̱ṣṭvā'dhi̍pātvitya̱gniṣṭvā'bhi̍gopāyatvitye̱tanmahyā sva̱styeti̍ maha̱tyā sva̱styetye̱tucchardi̍ṣā śaṃtameneti̱ succhardiḥ śaṃtamaṃ tene̱tyetutsāduyitvā sūdūdohasā'dhivadati tasyokto  
bandhuratha sāma gāyati tasyo̱pari bandhuḥ

### [46.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.9)

( stu ) tudāhuḥ | kathameṣa puruṣaḥ svayamātṛṇṇāyā'nabhinihito bhavatītyannaṃ vai svayamātṛṇṇā prāṇaḥ svayamātṛṇṇā'nabhinihito vai puruṣo'nnena  
ca prāṇena ca

### [46.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.10)

(ñcā) atha dūrvveṭṭakāmupadadhāti | paśavo vai dūrvveṭṭakā paśūnevaitadupadadhāti  
tadyairudo'gni'nantarhitaiḥ paśubhirupaitta'ete tānaivaitadupadadhāti tāmanantarhitārṭ svayamātṛṇṇāyā 'upadadhātīyaṃ vai svayamātṛṇṇā'nantarhitāṃstvadasyai paśūndadhātyuttarāmuttarāṃstvadasyai paśūndadhāti

### [46.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.11)

yudveva̱ dūrveṣṭa̱kāmupa̱dadhāti | pra̱jāpate̍rvistra̱stasya̱ yāni̱ lomā̍nyaśīryanta tā 'imā 'oṣa̍dhayo'bhavannuthāsmātprāṇo̱ madhya̍ta 'uda̍krāmattasmiṃstutkrā̱nte'padyata̱

### [46.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.12)

so'bravīt | ( da ) ayaṃ vāva mā'dhūvaditi̱ yadabravīda̱dhūrvīnmeti̱ tasmādūrvvā̍ dhū̱rvā ha vai tāṃ dūrvetyācakṣate paro̱'kṣaṃ paro̍'kṣakāmā hi de̱vāstadeta̱tkṣatra̍ṃ prāṇo hyeṣa ra̱so lomā̍nyanyā'oṣa̍dhaya 'etāmupa̱dadhatsuvvā̍'oṣa̍dhīrupa̱dadhā̍ti

### [46.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.13)

taṃ ya̱tra de̱vāḥ sa̱maskurvvan | ( ntvaistu ) tada̱sminne̱taṃ prāṇa 2m̐ rasaṃ madhya̱to̍'dadhustathaivāsminnaya̱metaddadhāti tāmanantarrahitā 2m̐ svayamātṛṇṇāyā 'upa̱dadhātī̱yaṃ vai sva̱yamā̍tṛṇṇā'nantarhitāstada̱syā 'oṣa̍dhīrdadhātyuttarāmuttarāstudsyā'oṣadhīrdadhāti sā syātsanmūlā sāgrā kṛtsnutāyai yathā  
svayamātṛṇṇāyāmupahitā bhūmiṃ prāpnuyādevamupadadhyādasyānam̐ hyavetā  
jāyantā'imāmanuprarohanti

### [46.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.14)

kāṇḍātkāṇḍātprarohantī | paruṣaḥ paruṣaspariti kāṇḍātkāraṇḍāddhaceṣā parvvaṇaḥ parvvaṇaḥ prarohatyevā no dūrve prattanu sahasreṇa śatena ceti yathaiva  
yajustathā bandhuḥ

### [46.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.15)

(svām̐) yā śatena pratanoṣi | sahasreṇa virohasīti śatena hyeṣā pratanūoti  
sahasreṇa virohati tasyāste devīṣṭake vidhema haviṣā vayamiti yathaiva  
yujustuthā bandhurddhābhyāmupadadhāti tṛsyokto bandhuḥ sādayitvā sūdadohasā'dhivadati tṛsyokto bandhuḥ

### [46.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.16)

( u ) atha dviyajuṣamupadadhāti | ( tī ) indrāgnī 'akāmayetām̐ svargam̐  
lokūmiyāveti tāvetāmiṣṭakāmapaśyatāṃ dviyajuṣamimāmeva tāmupādadhātāṃ  
tāmupadhāyāsyai pratiṣṭhā̱yai svargaṃ lokamaitāṃ tathaivaitadyajamāno yadviyajuṣamupadadhāti yena rūpeṇa yatkarma kṛtvendrānī svargaṃ lokamaitāṃ tena rūpeṇa  
tatkarma kṛtvā svargaṃ lokamayānīti sā yadviyajurnāma dve hyete̍ devate'apaśyatāṃ yadveva dviyajuṣamupadadhāti yajamāno vai dviyajuḥ

### [46.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.17)

atha dviyajuriṣṭakopadhānam  
( stu ) tadāhuḥ | ( ryu ) yudasrsyāveva yujamāno yo'saum̐ hiraṇmayaḥ puru̍ṣo'tha katama̱dasyedam̐ rūpa̱miti̱ daivo vā'asya sa 'ātmā mānuṣo'yaṃ  
tudyatsa hiraṇamayo bha̍vatyamṛtaṃ vā'asya tadrūpaṃ devarūpamamṛtam̐ hiraṇyamatha  
yudiyaṃ mṛdaḥ kṛtā bha̍vati mānuṣam̐ hasyaita̱dam̐ rūpam

### [46.17-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.17-2)

( tham̐ ) sa yudamūme̱vopa̍daddhyāt | ( tre ) nemā̱mapa̍śim̐ṣyātkṣi̱pre hāsmātadāhuḥ-yadasāveva yajamāno-yo'sau hiraṇmayaḥ puruṣaḥ-atha katamadasyedaṃ rūpamiti | daivo vā'asya sa ātmā, mānuṣo'yam | tadyatsa hiraṇmayo bhavati-amṛtaṃ vā'asya tadrūpaṃ devarūpam,  
amṛtaṃ hiraṇyam | atha yadiryaṃ mṛdaḥ kṛtā bhavati, mānuṣaṃ hyasyedaṃ rūpam

### [46.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.18)

sa yadamūmevopaddhyāt-nemāmapaśiṃṣyāt | kṣiprre hāsmāllokādyajamānaḥ preyāt | atha yadimāmapaśinaṣṭi-yadevāsyedaṃ mānuṣaṃ rūpam-tadasyaitadapaśinaṣṭi | tatho hānenātmanā sarvamāyureti

### [46.18-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.18-2)

llokādyajamānaḥ preyā'tha yadimāmapaśiśṭaṣṭi buddhevāsye̍tuṃ mānuṣam̐ rūpaṃ  
tadyasyaitada̱paśinaṣṭi tatho hānenātmanā sarvvamāyureti

### [46.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.19)

sa yannānūpadadhyāt | ( nna ) nu hetaṃ daivamātmānamanuprajānīyā'tha yadanūpadadhāti tatho haitaṃ daivamātmānamanuprajānāti tāmanantarhitāṃ dūrveṣṭakāyata 'upaddhati paśavo vai dūrveṣṭakā yajamānaṃ tatpaśuṣu pratiṣṭhāpayati

### [46.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.20)

tadāhuḥ | kathamasyaitāvātmānau prāṇena suṃtatāvuvyavacchinnau bhuvata 'iti  
prāṇo vai svayamātṛṇṇā prāṇo dūrvveṣṭakā yajamāno dviyajuḥ sa yada̱nanta̍rhitāṃ svayamātṛṇṇāyai dūrveṣṭakāmupadadhāti prāṇenaiva tatprāṇa m̐ sa̍ṃtanoti  
saṃdadhātyatha yadanantarhitāṃ dūrvveṣṭakāyai dviyajuṣamupadadhāti prāṇo vai dūrvveṣṭakā yajamāno dviyaju̍revamu hāsyaitāvātmānau prāṇena saṃtatāvavyavacchinnau bhavataḥ

### [46.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.21)

(to) yāste'agne sūryyai rucaḥ | (co) yā vo devāḥ sūryyai ruca' iti ruca12m̐  
rucamityamṛtatvaṃ vai rugamṛtatvamevāsminnetaddadhāti dvābhyāmupadadhāti  
tasyokto bandhuratho dvayūm̐ hyetadrūpaṃ muñcāpaśca sādayitvā sūdadohasā'dhivadati tasyokto bandhuḥ

### [46.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.22)

(2) atha retaḥ sicā'upadadhāti | (tī) imau vai lokau retaḥ sicāvi̱mau hye̍va̱ loko̍ retaḥ siñcata 'ito vā'a̱yama̱rdhvam̐ retaḥ siñcati dhūmam̐oṃ  
sā'mutra̱ vṛṣṭirbhavati tāmasāvamuto vṛṣṭiṃ ta̱dimā 'a̱ntareṇa prajāḥ prajāyante tasmādimau loko reta̱ḥsicò

### [46.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.23)

vi̱rāḍjyotiradhāraya̱diti | (tya ) ayaṃ vai loko virāṭ sa 'imuma̱gniṃ jyotirdhārayati svarāḍjyotiradhāraya̱dityasau vai lokaḥ sva̱rāṭ so'mumādityaṃ jyotirdhārayati virāḍtve̱mau loko sva̱rāṭ ca nānā̍padadhāti nānā hīmau loko sakṛtsādayati samānaṃ tatkaroti tasmādu hānayorlo̱kayo̱rantāḥ samā̱yanti

### [46.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.24)

yudveva̱ reta̍ḥsicā'upa̱dadhā̍ti | ( tyā ) āṇḍau vai reta̍ḥsicau yasya̱  
hyāṇḍau bhavataḥ su' eva̱ retaḥ siñcati̱ virāḍjyotiradhārayattsvarāḍ  
jyoti̱radhāraya̱ḍiti vi̱rāḍvhemāvāṇḍaum̐ svarāṭ ca tāveta̱jjyoti̍rdhārayato  
reta̍' e̱va prajātimeva nānopa̍dadhāti nānā̱ hīmāvāṇḍaum̐ sukṛtsādayati  
samānaṃ tatkaroti tasmātsamānsambandhanau te'anantarhite dviyajuṣa'upadadhāti yajamāno vai dviyajuranantarhitau tadyajamānādāṇḍau dadhāti

### [46.25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.25)

( tyu ) atha̱ viśva̱jyotiṣamupadadhāti | (tya ) agni̍irvai pratha̱mā viśvajyoti̍iragni̱irvaivāsmim̐lloke viśva̱ṃ jyoti̍iragnime̱vaitaḍupadadhāti tāmanantarhitām̐ reta̍ḥ siñcyāmu̱padadhā̍tīmau vai lokā̍ reta̍ḥ sicā̱āvana̍ntarhitaṃ tadā̱bhyāṃ  
lo̱kābhyāma̱gniṃ da̍dhātyantarevopadadhātyanta̱reva hī̱mau lo̱kāva̱gniḥ

### [46.26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.26)

(yai) ya̱dveva vi̱śvajyautiṣamupadadhā̍ti | pra̱jā vai vi̱śvajyautiḥ pra̱jā hye̍va  
viśva̱ṃ jyotiḥ pra̱jananame̱vaitadupa̍dadhāti tāmanantarhitām̐ reta̍ḥsi̱ñcyāmupa̍dadhā̱ātyāṇḍau vai reta̍ḥsicā̱āvana̍ntarhitāṃ ta̱dāṇḍā̍bhyāṃ pra̱jātiṃ dadhātyantarèvopadadhātyanta̱reva hyāṇḍau pra̱jāḥ pra̱jāyante

### [46.27](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.27)

pra̱jāpati̍ṣṭvā sādayatviti̍ | pra̱jāpa̍tihye̍tāṃ pra̍thamāṃ citima̱paśyatpṛ̱ṣṭhe  
pṛ̍thi̱vyā jyoti̍ṣmatī̱miti̍ pṛ̱ṣṭhe hya̍syaṃ pṛ̍thi̱vyai jyoti̍ṣmāna̱gniḥ

### [46.28](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.28)

(viśva) viśvasmai prāṇāyāpānāya | vyānāyeti prāṇo vai viśvajyotiḥ  
sarvasmā'u hyetasmai prāṇo viśvaṃ jyotiryaccheti sarvva jyotiryacchetyetadagniṣṭe'dhipatirityāgnimevāsyā'dhipatiṃ karoti sādayitvā sūdadohasā'dhivadati tasyokto bandhuḥ

### [46.29](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.29)

( ru ) atha'rtavye'upaddhāti | (tyū) ṛtava'ete yadṛttavye'ṛtūnevaitadupad  
dhāti madhuśca mādhavaśca vāsantikāvṛttū'iti nāmanī'enayorete nāmabhyāmevaine 'etadupadadhāti dve'iṣṭake bhavato dvau hi māsāvṛttuḥ sakṛtsādayatyekaṃ  
tadṛttuṃ karoti

### [46.30](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.30)

atha ṛtavyeṣṭakādvayopadhānam  
atharttavye'upaddhāti | ṛtava ete yadṛttavye | ṛtūnevaitadupaddhāti | " madhuśca mādhavaśca  
tadya̱dete'a̱tropa̍dadhāti | saṃvvatsara'eṣo'gni̍iri̱ma'u̍ lokāḥ saṃvvatsarastasya̱āyame̱va lo̱kaḥ prathamā citiraya̱masya lo̱ko vvasanta̱ḥ ṛtustadya̱dete'a̱tropa̍dadhāti yude̱vāsyaite̱'ātmanasta̱dasminnetatprati̍dadhāti tasmādete'a̱tropa̍dadhāti

### [46.31](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.31)

yudvevaite'atropa̱dadhāti | prajāpatireṣo'gniḥ saṃvvatsa̱ra 'u prajāpatistasya  
pratiṣṭhaiva prathamā citiḥ pratiṣṭho 'asya vasanta̱' ṛtustayudete'atropa̱dadhāti  
yudevā̱syaite'ātmanastudasminnetatpratidadhāti tasmādete'atropa̱dadhāti  
te'anantarhite viśva̱jyotiṣa 'upa̱dadhāti prajā vai viśrvvajyoti̱runantarhitāstatprajā' ṛtubhyo dadhāti tasmātprajā' ṛtunevānuprajāyanta 'ṛtubhirhyava garmai santa sampaśyantyṛtubhirjātam

### [46.32](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.32)

( ma ) athāṣāḍhāmupadadhāti | ( tī ) iyaṃ vā'aṣāḍhemāmevaitadupadadhāti  
tāṃ pūrvvārddha'upadadhāti prathamā hīyamasṛjyata

### [46.31-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.31-2)

yadvevaite'atropadadhāti | prajāpatireṣo'gniḥ | saṃvatsara u prajāpatiḥ | tasya pratiṣṭhaiva prathamā  
citiḥ | pratiṣṭho'asya vasanta ṛtuḥ | tadyadete'atropadadhāti | yadevāsthaite'ātmanaḥ- tadasminnetatpratidadhāti | tasmādete'atropadadhāti | te'anantarhite viśvajyotiṣa upadadhāti | prajā vai viśvajyotiḥ | anantarhitāstatprajā ṛtubhyo dadhāti | tasmātprajā ṛtūnevānuprajāyante | ṛtubhirhyeva  
garbhe santaṃ paśyanti-ṛtubhirjātam

### [46.32-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.32-2)

athāṣāḍhāmupadadhāti | iyaṃ vā'aṣāḍhā | imāmevaitadupadadhāti | tāṃ pūrvārddha upadadhāti | prathamā  
hīyamasṛjyata

### [46.33](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.33)

sā yada̱ṣāḍhā nāma | de̱vāścāsurāścobhaye̍ prājāpatyā'aspardhanta te devā  
'etāmiṣṭa̱kāmapaśyanna̱ṣāḍhāmimāmeva tāsupā̍dadhata tāmupadhāyā̍surā̱ntsapa̱tnānbhrātṛvyā̍na̱smāthsva̍rgebhyasmādasa̍hanta yada̱sa̍hanta tasmādaṣāḍhā tathaivaitadyaja̍māna'etāmupadhāya dviṣantaṃ bhrātṛvya̍ma̱smātsva̱rgesmātsahate

### [46.34](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.34)

ya̱dvevāṣāḍhāsupadadhāti | vāgvā'aṣāḍhā vācaiva taddevā'asurā̱ntsapanā̍nbhrātṛvyā̍na̱smātsva̱rgesmādasa̍hanta tathaivaitadyaja̍māno vācaiva dviṣantaṃ  
bhrātṛvya̍ma̱smātsva̱rgesmātsahate vācameva taddevā 'upā̍dadhata tathaivaitadyaja̍māno vāca̍me̱vopa̍dhatte

### [46.35](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.35)

seyaṃ vvāmabhṛt | ( ttrā ) prāṇā vai vvāmaṃ yaddhi kiṃca prāṇiṃ tatsarvaṃ  
bibhartti teneyaṃ vvāmabhṛdvāgva tvevu vvāmabhṛtprāṇā vai vvāmaṃ vvāci vai prāṇebhyo'nnaṃ dhīyate tasmādvāgvāmabhṛt

### [46.36](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.36)

( tu ) ta'ete sarve prāṇā yadaṣāḍhā | tāṃ pūrvārddha 'upadadhāti purastāttanprāṇāndadhāti tasmādime purastātprāṇāstānnānyayā yajuṣmatyeṣṭakayā purastātpratyupādadhyādetasyāṃ citau netprāṇānapidadhānīti

### [46.37](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.37)

yudvapasyāḥ paśca purustādupada̱dhāti | (tyu ) annaṃ vā'āpo'na̍pihitā  
vā'a̱nnena prāṇāstāmanantarhitāmamṛ̱tavyābhyāmupada̱dhātyṛtuṣu tadvācaṃ prati̍ṣṭhāpayati seyaṃ vyamṛtuṣu pratiṣṭhitā vadati

### [46.38](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.38)

tudāhuḥ | ( yuṃ ) yatprajā viśva̱jyotirvāga̱ṣāḍhā'tha kasmādantareṇa'rtavye'ḍupadadhātīti saṃvvatsaro vā'ṛ̱tavye saṃvvatsareṇa tutprajābhyo vvācamanta̱rddadhāti tusmātsaṃvvatsaravelāyāṃ prajā vvācaṃ pra̱vadanti

### [46.39](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.39)

( nyu ) apāḍhā'si sahamāneti | ( tyu ) asṛhanta hyetayā devā'surāntsrahasvārātīḥ sahasva pṛtanāyata'iti yuthaiva yujustathā bandhuḥ sahasravīryā'si sā mā jinveti sarvvaṃ vai sahasrarūm̐ sarvvavīryā'si sā mā jinvetyevaitatsādacitvā sūdadohasā'dhivadati tasyokto bandhuḥ

### [46.40](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.40)

( stva ) tudāhuḥ | kusmādabhikhyamātṛṣṇamanyā'iṣṭakā 'upadhīyunte  
prācya'etā'iti dvau vai yonī'iti brūyāddevayoniranyo manuṣyayoniranyaḥ  
prācīnaprajananā vai devāḥ pratīcīnaprajananā manuṣyāstadyadetāḥ prācīrupadudhāti devayonerevaitadyajamānaṃ prajanayati

### [46.7-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.7-2)

iti tṛtīyaprapāṭhake dvitīyaṃ brāhmaṇam || 7-3-2 || (4.2)  
iti tṛtīyaprapāṭhakaḥ samāptaḥ

### [46.7-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.7-3)

3  
caturtho'dhyāyaśca samāptaḥ

### [46.7-3.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46.7-3.p1)

4

## Linked texts (1)

- [Mādhyandina](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha*madhyandina.7.4.2.1) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.46) · Pramāṇa
