Citikanda 48

Citikāṇḍa 48

Language: Sanskrit

48.62-2 — 1 part

48.1

paśuśīrṣāṇyupadadhāti | paśavo vai paśuśīrṣāṇi paśūnevaitadupadadhāti
tānyukhāyāmupadadhātīme vai lokā ' ukhā paśavaḥ paśuśīrṣāṇye̱ṣu tallokeṣu paśūndadhāti tasmādime'eṣu lokeṣu paśavaḥ

48.2

( vo ) yudvevokhāyām | yonirvā'ukhā paśavaḥ paśuśīrṣāṇi yonau
tatpaśūnpratiṣṭhāpayati tasmādadyamānāḥ pacyamānāḥ paśavo na kṣīyante
yonau hyenānpratiṣṭhāpayati

48.1-2

48.2-2

yadvevokhāyām | yonirvā'ukhā, paśavaḥ paśuśīrṣāṇi | yonau tat paśūnpratiṣṭhāpayati | tasmādadyamānāḥ pacyamānāḥ paśavo na kṣīyante | yonau hyenānpratiṣṭhāpayati

yuddheva paśuśīrṣāṇyupadadhāti | yā vai tāḥ śriya'etāni tāni paśuśīrṣāṇyatha yāni tāni kusindhānyetāstāḥ pañca citayastadyāstāḥ pañca citaya'ime te lokāstadye yuddhame lokā'eṣā sokhā tadyadukhāyāṃ paśuśīrṣāṇyupadadhātyetaireva tacchīrṣabhiretāni kusindhāni saṃdadhāti

48.4

tānpurastātpratīca' upadadhāti | (tye ) etadvai yatraitānprajāpatiḥ paśūnālipsata ta'ālipsyamānā 'udacikramiṣaṃstānprāṇeṣu sumagṛhlāttānprāṇeṣu saṃgṛhya purastātpratīca'ātmannadhatta

48.5

tadvā'etatkriyate | yaddevā'akurvvanni̱idraṃ nvasmātte paśavo noccikramiṣanti
yaccaitatkaroti yaddevā'akurvvaṃstatkaravāṇītyatho prāṇeṣvevainānetatsaṃgṛhya
purastātpratīca'ātmandhatte

48.6

yudveva paśuśīrṣāṇyupadudhāti | pra̱jāpa̍ti̱rvāi̱damugra'āsīdeka 'e̱va
so'kāmayatānna̍5 sṛjeya pra̱jāyeyeti sa prāṇebhya 'e̱vādhi paśunnira̍mimīta
muna̍saḥ puru̍ṣaṃ cakṣuṣo'śvaṃ prāṇādvā̍ śśrotrādaviṃ vyāco'jaṃ tadyudenānyrāṇebhyo'dhi niramimīta tusmādāhuḥ prāṇāḥ paśava 'iti mano vai prāṇānāṃ
prathamaṃ tadyanmanasaḥ puru̍ṣaṃ niramimīta tasmādāhuḥ puruṣaḥ prathamaḥ paśūnāṃ
vyīryavattama 'iti mano vai sarve prāṇā munasi hi sarve prāṇāḥ pratiṣṭhitāstadyanmanasaḥ puru̍ṣaṃ niramimīta tusmādāhuḥ puruṣaḥ sarve paśava 'iti
puruṣasya hyevaite sarve bhavanti

48.7

tude̱tadanna̍ m̐ sṛṣṭvā | pu̱rastātpratyagā̱tmanna̍dhatta tasmā̱dyaḥ ka̱ścānnā̍ m̐ sṛja̱te
pu̱rastā̍de̱vainatpratyagā̱tmantha̍tte taddvā'ukhāyāmudaraṃ vā'ukhodare̱ tadanna̍ṃ
dadhāti

48.8

( tyu ) athai̱ṣu hiraṇyaśakalānpratyasyati | prāṇā vai hira̍ṇyamatha vā'e̱tebhyaḥ paśubhyaḥ saṃjñpyamānebhya'eva prāṇā'utkrāmanti tadyaddhiraṇyaśakalānpratyasyati prāṇānevaiṣve̱taddadhāti

48.9

sapta pratyasyati | sapta vai śī̱rṣanprāṇāstā̍nsminne̱tadda̍dhātyatha̱ yadi̱ pañca
paśa̍vaḥ syuḥ pa̱ñcaiva kṛ̱tvaḥ sa̱pta sa̱pta pratya̱syetpa̱ñca vā'e̱tānpa̱śūnupa̍dadhāti
sa̱pta sa̱pta vā'ekaika̍sminpa̱śau prā̱ṇāstadde̱ṣu sarvveṣu prā̱ṇānda̍dhāti

48.10

tadvaike̍'pi | sa̱dyeka̍ḥ paśu̱rbhava̍ti pa̱ñcaiva kṛ̱tvaḥ sa̱pta sa̱pta pratya̱syanti̍
pa̱ñca vā'e̱tānpa̱śūnupa̍dadhāti sa̱pta sa̱pta vā'ekaika̍sminpa̱śau prā̱ṇāstadde̱ṣu
sarvveṣu prā̱ṇānda̍dhma'iti na tathā kuryyāde̱tasmi̱nvai pa̱śau sarvveṣāṃ paśūnā
rūpaṃ tadyade̱tasminpratya̱syati̱ tade̱vaiṣu sarvveṣu prā̱ṇānda̍dhāti

48.11

mukhe prathamaṃ pratya̱syati | samprasra̍vanti sa̱rito̱ na dhenā̍'itya̱nnaṃ vai dhenāstadida ̱m̐ samya̍ṅmukhama̱bhisra̍vantya̱ntarhṛdā mana̍sā pū̱yamānā̍'ityantarvai
hṛdayena manasā sa̱ttva'nnaṃ pūtaṃ ya̱ 'ṛjusta̱sya ghṛtasya dhārā 'a̱bhicākaśīmīti yā 'evaitusminnagnāvyāhutīrhoṣyanbhavati tā 'etudāha hiraṇmayo
veta̱so mudhye'gneriti ya̱ 'evaiṣa hiraṇmayaḥ puruṣastumetudāha

48.12

(ha̱rcai) ṛce tvetīha | prāṇo vā'kprāṇena hya̱rcati ruce tvetīha prāṇo
vai rukprāṇena hi rocate'tho prāṇāya hīdam̐ sarvam̐ rocate bhāse tvetīha
jyotiṣe tvetīha bhāsvatī hīme jyotiṣmatī cakṣuṣī'bhūdidaṃ viśvasya
bhuvanasya vyujinamagnervaiśvānarasya cetīhāgnijyo̍tiṣā jyotiṣmān rukmo
varcasā varcasvānitīha viśvavatībhyāṃ viśvam̐ hi śrotram

48.13

(mu) atha puruṣaśīrṣamudgṛhṇāti | mahuyatyevainadetutsahusradā'asi sahusrāya tveti sarvaṃ vai sahusra sarvasya dātārsi sarvvasmai tvetyetat

48.14

( 'thai ) nāthainānupadadhāti | puruṣaṃ prathamaṃ puruṣaṃ tadvīryeṇātyādadhāti madhye
puruṣamabhita 'itarānpaśūnpuruṣaṃ tatpaśūnāṃ madhyato'ttāraṃ dadhāti tasmātpuruṣa 'eva paśūnāṃ madhyato'ttā

48.15

( cā'śvaṃ) aśvaṃ cāviṃ cottarataḥ | (' ) tyasyāṃ taddiśyettau paśū dadhāti
tasmādetasyāṃ diśyetau paśū bhūyiṣṭhau

48.16

gāṃ cājaṃ ca dakṣiṇataḥ | ( ' ) etasyāṃ taddiśyetau paśū dadhāti tasmādetasyāṃ diśyetau paśū bhūyiṣṭhau

48.17

payasi puruṣamupadadhāti | paśavo vai payo yajamānaṃ tatpaśuṣu pratiṣṭhāpayatyādityaṃ garbhaṃ payasā samaṅgdhītyādityo hyeṣa garbho yatpuruṣastaṃ
payasā samaṅgdhītyetatsahasrasya pratimāṃ viśvarūpamiti puruṣo vai sahasrasya
pratimā puruṣasya hyeva sahasraṃ bhavati parivṛṅgdhi harasā mā'bhimam̐sthā
'iti paya̍sā̍ vṛṅgdhvarciṣā mainam̐ him̐sīrit yetaccha̱tāyu̍ṣaṃ kṛṇuhi cīya̱māna
'iti puruṣaṃ tatpaśūnām̐ śa̱tāyuṃ karoti tasmātpuruṣa'eva paśūnām̐
śatāyuḥ

48.18

(ḍu) athottarato'śvam | ( mbā ) vātasya̱ jūtimiti vātasya hya'eṣa jūti̱ryada̍śvo varuṇasya̱ nābhimiti vāruṇo hyeṣo'śvaṃ jajñānam̐
sarira̱sya madhye'ityāpo vai sari̱ramapsujā'u vā'aśvaḥ śiśuṃ nadīnām̐
hari̱madribudhdhnamiti girivā̍'adri̱rgiribudhnā'u vā'āpo'gne̱ mā him̐sīḥ para̱me
vyomannitīme vai lokāḥ para̱maṃ vyo̱maiṣu lokeṣvenaṃ mā him̐sīrit yetat

48.6-2

ādityaṃ garbhamiti | ' puruṣaḥ ' iti ' yad ' ' eṣa ādityo garbhaḥ ' khalu | aditeḥ sakāśādvivasvadākhya ādityo'jāyata | tathā ca śrūyate-“ tato vivasvānādityo'jāyata ” ( tai. saṃ. 6|5

48.17-2

) iti
vivasvatsambandhinaśca sarve puruṣā iti puruṣasyāpyādityagarbhatvam | tathā sati puruṣameva 'payasā samaṅgdhvītyetat'
uktaṃ bhavati | dvitīyapāde'pi ' sahasrasya pratimān ' ityanena puruṣa eva vivakṣita iti darśayati-sahasrasyeti
yataḥ ' puruṣasyaiva paśūnāṃ sahasraṃ bhavati ' atoyaṃ sahasrasya sadṛśaḥ | ata eva taittirīyake śrūyate “sahasraṃ vai
prati puruṣaḥ paśūnāṃ yacchati” iti | tṛtīyapāde ' haraḥ ' śabdenārcirucyate | ' mā'bhimaṃsthāḥ' anenārhisanamiti
darśayati - parivṛṅgdhvīti | caturthapāde 'śatāyuṣaṃ kṛṇuhi' iti etaduccāraṇena puruṣasya śatāyuṣṭuṃ sampādayatītyāhaśatāyuṣamiti | he agne ! ' cīyamānaḥ ' tvaṃ pūrvoktaprakāreṇādityagarbharūpaṃ ' sahasrasya ' sadṛśam | ata eva
' viśvarūpaṃ ' puruṣaṃ ' payasā ' ārdrīkuru | kiñca ' enam ' parito varjaya arciṣā mā hiṃsīḥ ' śatāyuṣaṃ ' ca
' kṛṇuhi ' iti mantrārthaḥ

48.19

uttarato'śvasyopadhānamanūdya tatra mantraṃ vidhātāno vyācaṣṭe-atheti | ' aśvaḥ' iti yad ' eṣaḥ ' 'vātasya '
' jūtiḥ ' khalu | ' jūti-śabdena ' vega ucyate | tadrūpatvād | ' aśvo ' 'pi tacchabdena vāyuvega ityarthaḥ
( ḍa ) atha dakṣiṇato gām | ( mu ) ajasra̱mindu̍maru̱ṣami̍ti somo vā
'induḥ sa haiṣa somo'jasro yadgaurbhura̱ṇyumiti̍ bharttāra̍mitye̱tada̱gnimīḍe pūrvvacitti̱ namo̍bhirityāgneyo vai gauḥ pūrvvacittimiti prāñca̱ hyagnimuddharanti
prāñcamupa̍caranti sa parvvabhi̍rṛtuśaḥ kalpamāna 'iti yadvā'eṣa cīyate tadeṣa
parvvabhi̍rṛtuśaḥ kalpate gāṃ mā him̐ sīraditiṃ vi̱rāja̱miti vi̱rāḍhai
gaurā̍ vai vi̱rāḍanna̱mu gauḥ

48.20

( 3 ) athottarato'vim | ( mbu ) vvarutrīṃ tvaṣṭurvaruṇasya nābhimiti
vvā̱ruṇī ca̱ hi tvāṣṭrī cāvi̱iraviṃ jajñānām̐ raja̍saḥ purastāditi śrotraṃ vai
puram̐ rajò diśo vai śrotraṃ diśaḥ puram̐ rajò mahīm̐ sā̱hasrīmasurasya māyāmiti ma̱hatīm̐ sā̱hasrīmasurasya māyāmityetadagne̱ mā him̐sīḥ
para̱me vyoma̱nnitime vai lokāḥ para̱maṃ vyoma̍eṣu lo̱keṣve̱naṃ mā him̐sīrit‍yetat

48.21

( ṅ ) atha dakṣiṇato'jam | yo'agniragneradhyajāyatetyagnirhyā'eṣo'gne̍ra̱dhyajāyata śokā̍tpṛthivyā'u̱ta vā̱ diva̱sparīti̱ yadvai pra̱jāpa̍teḥ śokāda̱jāyata̱ taddiva̍śca pṛthi̱vyai ca̱ śokā̍dajāyata̱ yena̍ pra̱jā vi̱śvaka̍rmā
ja̱jāneti̱ vāgvā'ajo̱ vāco vai pra̱jā vi̱śvaka̍rmā jajñāna̱ tama̍gne heḍaḥ
pari̍ te vṛṇaktviti̱ yathaivai yajustathā bandhuḥ

48.22

( stu ) ta'e̱te paśavaḥ | ( stā ) tānnānopada̍dhāti nānā sādayati nānā
sū̱dadohasā̱'dhiva̍dati nānā hyete paśa̱vaḥ

48.23

( vo'tha ) atha puruṣaśī̱rṣama̱bhiju̍hoti | ( tyā ) āhuti̱rvvai ya̱jñaḥ puru̍ṣaṃ
tatpaśū̱nāṃ ya̱jñiya̍ṃ karoti tasmātpuruṣa'e̱va paśū̱nāṃ yajate

48.24

paśūpari homaḥ
yada̱dvaina̍mabhijuho̍ti | śīrṣasta̱dvīrya̍ dadhātyājyena juhoti vajro vā'ājya̍ṃ
vī̱ryaṃ vai vajro vī̱rya̍me̱vāsminnetaddadhāti suveṇa vṛṣā vai sruvo vī̱ryaṃ vai vṛṣā
vī̱rya̍me̱vāsminnetaddadhāti svāhākāreṇa vṛṣā vai svāhākāro vī̱ryaṃ vai
vṛṣā vī̱rya̍me̱vāsminnetaddadhāti triṣṭubhā vajro vai triṣṭubvī̱ryaṃ vai vajro
vī̱ryaṃ triṣṭubvīryeṇaivāsminnetadvīryaṃ dadhāti

48.25

sa vā'ardharcamanudrutya̱ svāhā̍karoti | ( tyu ) a̱sthi vā'ṛgidaṃ
tucchīrṣakapālaṃ vihāyya ya̍dida̱mantarataḥ śīrṣo vīryaṃ tadasmindadhāti

48.26

(tyu) athottarama̱rddharcamanu̍drutya̱ svāhā̍karoti | (tī) idaṃ ta̱cchīrṣa̍kapāla̱ᳪ saṃdhāya̱ yadi̱damupa̍riṣṭācchīṣṇò vī̱rya̍ tada̱smindadhāti

48.27

citraṃ de̱vānā̱muda̍gā̱danī̍kamiti | (tya ) asau vā'āditya̱'eṣa puruṣa̱stade̱taccitra̍ṃ de̱vānā̱mude̱tyanī̍ka̱ṃ cakṣurmitrasya̱ vvaru̍ṇasyā̱gnerityu̱bhaye̍ṣā̱ṃ
haitaddeva̍manuṣyāṇā̱ṃ cakṣu̱rā'prā dyāvā̍pṛthivī̱'a̱ntari̍kṣama̱tyudya̱nvā'e̱ṣa i̱mām̐llokāntrāpūrayati sūryya'ā̱tmā ja̍gatasta̱sthuṣa̍ścetyeṣa hyasya̱ sarvva̍syātmā
yacca̱ jagadyacca̱ tasthau

48.28

(tyu) athotsa̱rgairupatiṣṭhate | (ta') e̱tadvai ya̱traitānpra̱jāpa̍tiḥ paśū̱nālipsata
tu'ālipsya̍mānā' aśocaṃsteṣāmetairutsa̱rgaiḥ śuca̍ṃ pāpmāna̱mapā̍haṃsta̱thaivaiṣāmayametadvairutsa̱rgaiḥ śuca̍ṃ pāpmāna̱mapaha̍nti

48.29

ta̱dvaike | yaṃya̍meva̱ paśu̍mupada̱dhāti tasya̱tasya śuca̍mutsṛjanti necchucaṃ
pāpmānama̱bhyupada̱dhāmahā'iti te ha te śuca̍ṃ pāpmānama̱bhyupada̍dhati yām̐hūm̐ hi
pūrvva̍sya śuca̍mutsṛja̍nti tāmutareṇa sahopada̍dhati

48.30

viparikrāmamu haika'upa̍tiṣṭhante | (nta') ūrddhvā śuca̍mutsṛjāma 'iti
te ha te śucaṃ pāpmānamanūnva̍ntyūrdhvaṃ hyetena̱ kurmaṇaityūrrddhāṃśuca̍mutsṛjanti

48.31

bāhye̱naivāgnimutsṛjet | (di) ime vai lokā 'eṣo'gnirebhyastalloke̍bhyo
bahi̱rdhā śuca̍ṃ dadhāti bahirvedīyaṃ vai vedirasyai tadba̱hirdhā śuca̍ṃ dadhātyudaṅ tiṣṭhannetasyārthaṃ ha diśyete paśa̱vastadyatraite paśa̱vastadu̍vaiṣvetacchuca̍ṃ dadhāti

48.32

puruṣasya prathamamutsṛjati | tam̐ hi prathamamupadadhātīmaṃ mā him̐sīrdvipādaṃ paśumiti dvipādvā 'eṣu paśurmārtapuruṣastaṃ mā him̐sīrityevaitatsa̱hasrākṣo
me̱dhāya cīyamāna 'iti hiraṇyaśakalairvā'eṣa sahasrākṣo medhāyaityāgne̍ye̱tyunmayuṃ
pa̱śaṃ medhamagne juṣasveti̱ kimpuruṣo vai ma̱yuḥ kimpuru̱ṣamagne juṣasvetye̱vaitadāha
cinvā̱nasta̱nvo̱ niṣī̍detyātmā vai tanū̱stena cinvāna'ātmānaṃ sam̐skuruṣvetye̱tanmayuṃ te śugṛcchatu̱ yaṃ dvi̱ṣmastaṃ te śugṛcchatviti tanmayau ca śucam̐
dadhāti yaṃ ca dveṣṭi̱ tasmi̍śca

48.33

( śrā ) athāśvasya | ( sye ) i̱maṃ mā him̐ sīrekaśa̱phaṃ pa̱śumitye̍kaśa̱pho
vā̱'eṣa pa̱śurya̍daśvastaṃ mā hi sīrit‍ye̱tatkanikradaṃ vājinaṃ vājineṣviti kanikrado vā̱'eṣu vā̱jya vājineṣu gauramāraṇyamanu te diśā̱mīti
tadasmai gauḍumāraṇyamanudiśati tena cinvānusta̱nvo̱ niṣī̍deti̱ tena cinvānu
ā̱tmānam̐ sam̐skuruṣvetye̱tadrau te śugṛcchatu yaṃ dviṣmastaṃ te śugṛcchatviti
tadgaure ca śucaṃ dadhāti̱ yaṃ ca dveṣṭi tasmi̍śca

48.34

( śrā ) atha goḥ | ( ri ) imam̐ sāhasram̐ śatadhāramutsa̱miti sāha̱sro
vā'eṣa̱ śatadhāra'utso yadgau̱rvyacyamānam̐ sarirasya̱ madhya̱'itīme vai lokāḥ
sariramupajīvya̍māneṣveṣu loke̱ṣvityetadghṛtaṃ duhānāmaditiṃ janā̱yeti ghṛtaṃ
vā'eṣā'ditirjanāya duhe'gne mā him̐sīḥ para̱me vyomannitīme vai lokāḥ
para̱maṃ vyomaiṣu loke̱ṣvenaṃ mā him̐sīrityetadgavayamāra̱ṇyamanu te diśāmīti tadasmai gavayama̱raṇyamanudiśati tena cinvānasta̱nvo niṣīdeti tena
cinvāno'ātmānam̐ saṃskaruṣve̱tyetadgavayam̐ te śugucchatu yaṃ dvi̱ṣmastaṃ
te śugucchatviti tadgavaye ca śucaṃ dadhāti yaṃ ca dveṣṭi tasmiṃśca

48.35

( śrā ) athāveḥ | ( ri ) imamūrṇā̍yumṛ̱tave̍ti̱ maruto̍ havirmṛ̱tasya̍ tvā ha̱virbhāgenopa̍ naya iti marutāṃ vā etaddhāgadheyaṃ tadenaṃ sva eva bhāgadheye̱ prati̍ṣṭhāpayatyu̱bhe sa̍sṛje roda̍sī iti rodasī vā etanmithunīkuruto mithuna̍me̱vātvaṣṭā prathamamum̐ rūpaṃ vicakāreti mā hisam̐sīḥ parame vyomannitīme vai
lokāḥ paramaṃ vyomaiṣu lokeṣvenaṃ mā hisam̐sīrityetaduṣṭramāraṇyamanu te
diśāmīti tadasmā'uṣṭramāraṇyamanudiśati tena cinvānustanvo niṣīdeti
tena cinvāna'ātmānam̐ saṃskuruṣvetyetadrudraṃ te śugucchatu yaṃ dviṣmastuṃ te
śugucchatviti taduṣṭre ca śucaṃ dadhāti yaṃ ca dveṣṭi tasmiṃśca

48.36

(thā ) athājasya | (syā ) ajo hyagrerajaniṣṭa śokāditi yadvai prajāpateḥ śokādajāyata tadagneḥ śokādajāyata so'apaśyajjanitāramagna'iti
prajāpatirvai janitā so'paśyatprajāpatimagna'ityetattena devā devatāmagramāyanniti vāggvā'ajo vāco vai devā devatāmagra 'āyam̐stena rohamāyannupa
medhyāsa 'iti svargo vai loko rohastena svargaṃ lokamāyannupa medhyāsa 'ityetuccharabhamāraṇyamanu te diśāmīti tadasmai śarabhamāraṇyamanudiśati tena
cinvānastanvo niṣīdeti tena cinvāna'ātmānaṃ sam̐skuruṣvetyetuccharabhaṃ
te śugucchatu yaṃ dviṣmastaṃ te śugṛcchatviti tuccharabhe ca śucaṃ dadhāti yaṃ
ca dveṣṭi tasmiṃśca

48.37

tadāhuḥ | (yāṃ ) yāṃ vai tatprajāpatireteṣāṃ paśūnām̐ śucaṃ pāpmānamaprāhem̐stu'ete pañca paśavo'bhavaṃsta'eta'utkrāntamedhā'amedhyā'ayajñiyāsteṣāṃ brāhmaṇo nāśnīyāttānetusyāṃ diśi dadhāti tasmādetasyāṃ diśi
parjjanyo na varṣuko yatraite bhavanti

48.38

pratye̱tyāgnimu̍patiṣṭhate | (ta') e̱tadvā'e̱tadya̱thāyathaṃ karoti yada̱sau
sā̱mici̍te ba̱rhiṣvedyeti̍ tasmā̍'e̱vaitanni̱hute 'him̐sāyai ''gneyyā'gnaya'e̱vaitanni̱hute gāyatryā gāya̱tro 'gniyāṃvānagniryāva̍tyasya mātrā tāva̍taivāsmā'e̱tatpra̱hute'niruktayā sarvvaṃ vā 'anirukta sarvvenaivāsmā'e̱tatprihute yaviṣṭhavatyā̍tadvā̱sya pri̱yaṃ dhāma̱ yadyavi̍ṣṭha̱ 'iti̱ yadvai jāta̱ 'i̱daṃ
sarvvamayuvata̱ tasmā̍dyaviṣṭhaḥ

48.39

( stuṃ ) tvaṃ ya̍viṣṭha dā̱śuṣa 'iti̍ | ya̱jamāno vai dā̱śvām̐nṛ̍: pāhi̱ti manu̱ṣyā
vai nuraḥ śṛṇudhī gira'iti śa‍ṛṇu na' imātham̐ stutimityetadrakṣā tokamuta
tmaneti prajā vai tokatham̐ rakṣa prajāṃ cātmānaṃ cetyetat

48.40

( dā ) āruhyāgniṃ jaghanena svayamātṛṇṇāṃ parītyāpasyā'upaddhāti
( tyā ) āpa'etā yadapasyā'atha vā'etebhyaḥ paśubhya'āpa'utkrāntā
bhavanti tadyadapusyā'upaddhātyevvaitatpaśuṣvapo dadhātyanantarhitāḥ
paśubhya'upaddhātyunantarhitāstatpaśubhyo'po dadhāti pañca pañcopaddhāti
pañca hyete paśavaḥ sarvvata'upaddhāti sarvvata'eveṣvetudapo dadhāti

48.41

tayāḥ pañcadaśa pūrvāḥ | (stā) tā 'apsyā vbajro vā'āpo vbajraḥ pañcadaśastusmādyenāpo yantyupaiva tatra pāpmānaṃ ghnanti vbajro haiva tasyārdhasya
pāpmānamupahanti tusmāda̱rdhatya̱prāvṛto braje̱dayaṃ me vbajraḥ pāpmānamupaha̱naditi

48.42

(tyu) atha yāḥ pañcottarāḥ | (stā) tāśchandasyāḥ puśavo vai chandāsim̐syannaṃ paśavo'nnamu paśormāṃsamutha vā'etebhyaḥ paśubhyo māsiṃtānyutkrāntāni bhavanti tadyacchundasyā 'upaddhātye̱ṣvevaitatpa̱śuṣu mārsāsi
dadhātyunantarhitāḥ paśubhya 'upaddhātyanantarhitāni tatpa̱śubhyo māsiṃāni
dudhātyuntarā 'apa̱syā bhavanti bāhyāśchandasyā 'a̱ntarā hyāpo
bāhyāni mārsāsi

48.43

tadāhuḥ | ( yuṃ ) yadimā'āpa'etāni māem̐sānyutha ka tvakka lometyannaṃ vāva paśostvagnaṃ loma tathucchandā yā'upaddhāti saiva paśostvaktchomātho yāntyukhāyāmalomāni tāni lomāni bāhyokhā bhavatyantarāṇi paśuśīrṣāṇi bāhyāni hi lomānyantara'ātmā yadītareṇa yadītareṇeti
ha smāha śāṇḍilyaḥ sarvvāneva vvayaṃ kṛtsnānpaśūntsam̐skurma'iti

48.44

yudde̱vāpasyā' upadadhāti | prajāpatervistrastāḍāpa' āyam̐stāsvitvāsvaviśadyadaviśattasmādvim̐śatisvā'asyāṅgulibhyo'dhyasravannanto vā'aṅgulayo'ntata'evāsmāttā'āpa'āyan

48.43-2

48.44-2

48.45

(ntasa ) sa yaḥ sa prajāpati̱rvya̍srathaṃsata | (tādya ) ayameva sa yo'ya̱magniścīyate'tha yā 'asmāttā 'āpra 'āyane̱tāstā 'apa̱syā̱āstadyade̱tā'upa̱dadhāti yā 'e̱vāsmāttā 'āpa 'āyaṃstā 'asminne̱tatpra̱tidadhāti
ta̱smādetā 'atropa̱dadhāti

48.46

(tya ) apāṃ tvemantsādayāmīti | vāyurvā'apāmema yadā hye̱vaiṣa 'itaśceta̱śca vātyathāpo yanti vāyau tā sādayati

48.47

(tya ) apāṃ tvodmantsādayāmīti | ( tyo ) oṣadhayo vā'apāmodma
yatra hyāpa 'undyantya̍stiṣṭhanti tadoṣadhayo jāyanta'oṣadhiṣu tā
sādayati

48.48

( tya ) apāṃ tvā bhasmantsādayāmīti | (tyu ) abhraṃ vā'apāṃ bhasmābhre
hyā sādayati

48.49

(tya ) apāṃ tvā jyotiṣi sādayāmīti | vidyudvā'apāṃ jyotirvidyuti
hyā sādayati

48.51

( tya ) apāṃ tvā'yane sādayāmīti | (tī) iyaṃ vā' apāmayanamasyām̐
hyāpo yantyasyāṃ sādayati tadya 'asyaitebhyo rūpebhya' āpa'āyam̐stā 'asminnetatpratidadhātyatho'etānthevāsminnetadrūpāṇi dadhāti50
( tya ) arṇave tvā sadane sādayāmīti | prāṇo vā'arṇavaḥ prāṇe hyā
sādayati

48.52

samu̱dre tvā̱ sada̍ne sādayā̱mīti̍ | muno̱ vai samu̱dro ma̍nasò vai samu̱drādvācā'bhryā devāstra̱yīṃ vi̱dyāṃ nira̍khanaṃstade̱ṣa śloko'bhyukto ye samudrā̱nnira̱khanande̱vāstī̱kṣṇābhi̍ra̱śribhiḥ | su̱de̱vo'a̱dya tadvi̱dyādyatra̱ nirvvapa̍ṇaṃ dadhu̱riti
munaḥ samu̱dro̱ vyāktī̱kṣṇā'śri̱istrayī̍ vi̱dyā ni̱rvvapaṇa̍meta̱deṣa śloko'bhyu̍kto
munasi tām̐ sādayati

48.53

sari̱re tvā̱ sada̍ne sādayā̱mīti̍ | vāgvai sari̱raṃ vā̱ci tām̐ sādayati

48.54

( tya ) a̱pāṃ tvā̱ kṣaye sādayā̱mīti̍ | cakṣu̱rvā'a̱pāṃ kṣa̱yastatra̱ hi sarvvadevā̱paḥ kṣiya̍nti cakṣu̍ṣi tām̐ sādayati

48.55

( tya ) a̱pāṃ tvā̱ sadhauṣi sādayā̱mīti̍ | śrotra̱ṃ vā'a̱pām̐ sadhiḥ śrotre̱
tāꣵ sādayati tathā'asyaitebhyo rūpebhya 'āpa 'āyam̐stā 'asminnetatpratidadhātyatho'etānyevāsminnetadrūpāṇi dadhāti

48.56

( tya ) apāṃ tvā sadane sādayāmīti | dyaurvā'apāꣵ sadanaṃ divi
hyāpaḥ sannā divi tāꣵ sādayati

48.57

( tya ) apāṃ tvā sadhasthe sādayāmīti | ( tya ) antarikṣaṃ vā apāꣵ
sadhasthamantarikṣe tāꣵ sādayati

48.58

( tya ) apāṃ tvā yonau sādayāmīti | samudro vā'apāṃ yoniḥ samudre
tāꣵ sādayati

48.59

( tya ) apāṃ tvā purīṣe sādayāmīti | sikatā vā'apāṃ purīṣaꣵ sikatāsu tāꣵ sādayati

48.60

( tya ) apāṃ tvā pāthasi sādayāmīti | ( tyu ) annaṃ vā'apāṃ pātho'nne
ttā̀m̐ sādayati tadyā 'asyaitebhyo rūpebhya 'āpa 'āyam̐stā 'asminnetatpratidadhātyatho'etānyevāsminnetadrūpāṇi dadhāti

48.61

gāyatreṇa tvā cchandasā sādayāmi| traiṣṭubhena tvā cchandasā sādayāmi
jāgatena tvā cchandasā sādayāmyanuṣṭubhena tvā cchandasā sādayāmi pāṅktena
tvā cchandasā sādayāmīti tadyā 'asyaitebhyaśchandobhya 'āpa 'āyam̐stā
'asminnetatpratidadhātyatho'etānyevāsminnetacchandām̐si dadhāti

48.62

tā 'etā 'aṅgulayaḥ | ( stāḥ ) tāḥ sarvvata 'upaddhāti sarvvato hīmā
aṅgulayo'nteṣūpadadhātyanteṣu hīmā 'aṅgulayaścaturddhām̐padadhāti caturddhā hīmā
'aṅgulayaḥ pañcapañcopadadhāti pañcapañca hīmā 'aṅgulayo nānopaddhāti
nānā hīmā 'aṅgulayaḥ sakṛtsakṛtsādayati samānaṃ tatkaroti tasmātsamānasambandhanāḥ

Linked texts (1)

Mādhyandina — Sanskrit

Citikanda 48

Contents

Linked texts (1)