Citikanda 49
Citikāṇḍa 49
- Language
- Sanskrit
49.1
om | prāṇabhṛta'upa̍dadhāti | prāṇā vai prāṇabhṛta̍ḥ prāṇānaivvaitadupa̍dadhāti tāḥ pratha̍māyāṃ citā'upa̍dadhāti pūrvvārddho 'eṣo'greryyatprathamā citiḥ
purastātta̱tprāṇāndadhāti tasmādime purastātprāṇāḥ
49.2
(stā ) tā daśadaśopa̍dadhāti | daśa vai prāṇā bahu vā'api bahukṛtvo
daśa-daśa daśaiva tatpuśvakṛtvo daśadaśopa̍dadhāti pañca vā'etānpaśū nupa̍dadhāti daśadaśa vā'ekaikasminpaśo prāṇāstvadeṣu suvveṣu prāṇāndadhātyanantarhitāḥ paśubhya'upa̍dadhātyanantarhitāṃstatpaśubhyaḥ prāṇāndadhāti saṃvṛta'upa̍dadhāti saṃvṛta 'evaiṣvettatprāṇāndadhāti
49.3
sudreṣu prāṇabhṛta 'upaddhāti | prajāpatervistrastātprāṇā'udakrāmandevatā
bhūtvā tānabravīdupa meta prati ma'etaddatta yena me yūyamudakramiṣṭeti sa vai
tadaṅgamam̐ sṛjasva yutte vvayaṃ paśyanta'upavasāmeti te 'ā'ubhaye sṛjāmahā'iti tatheti te prāṇāśca prajāpatiścaitadaṅgamasṛjantaitāḥ prāṇabhṛtaḥ
49.4
sa purastā̍dupadadhāti | ( tya ) ayaṃ puro bhuva 'itya̱gnirvai purastadyatta̱māha
pura 'iti prāñca̍ hyena̱muddharanti prāñca̍mupa̱carantyatha yadbhuva 'ityāhāgnirvai
bhuvo'gnerhīda sarvvaṃ bhavati prāṇo hya̱gnirbhūtvā pura̱stāttasthau taddeva̱
tadrūpa̱mupadadhāti
49.4-2
tasya prāṇo bhauvāyana 'iti | prāṇaṃ tasmādrūpādagne̱rnirāmimīta vasantaḥ
prāṇāyana 'iti vasanta̱mṛtuṃ prāṇā̱nniramimīta gāyatrī vāsantīti gāyatrīṃ
sa purastādupadadhāti | “ayaṃ puro bhuvaḥ”—iti | agnirvai puraḥ | tadyattamāha-pura iti
prācaṃ hyenamuddharanti, prāñcamupacaranti | atha yadbhuva ityāha | agnirvai bhuvaḥ, agnerhīdaṃ sarvaṃ bhavati,
prāṇo hyagnirbhūtvā purastāttasthau | tadeva tadrūpamupadadhāti
49.5
“tasya prāṇo bhauvāyanaḥ”—iti | prāṇaṃ tasmādrūpādagnernirāmimīta |“vasantaḥ prāṇāyanaḥ”–
iti | vasantamṛtuṃ prāṇānniramimīta | “gāyatrī vāsantī ”–iti | gāyatrīṃ chando vāsantādṛttochando vasantādṛttòrnirmimīta gāyatryai gāyatrāmiti gāyatryai chandaso gāyatram̐
sāma niramimīta gāyatrādupām̐śuriti gāyatrātsāmna'upām̐śuṃ grahaṃ niramimītopām̐śaustrivṛdityupām̐śorgrahāttrivṛtam̐ stomaṃ niramimīta
trivṛto rathantaramiti trivṛtaḥ stomādrathantaraṃ pṛṣṭhaṃ niramimīta
49.6
vyasiṣṭha'ṛṣiriti | prāṇò vai vyasiṣṭha'ṛṣiryadvai tu śreṣṭhastena vyasiṣṭho'tho
yadvastutamo vyasati teno'eva vyasiṣṭhaḥ prajāpatigṛhītayā tvayeti prajāpatisṛṣṭayā tvayetyetatprāṇaṃ gṛhṇāmi prajābhya'iti prāṇaṃ purastātprāpādadhata
nānopa̍dadhāti ye nānā kāmāḥ prāṇe tāṃstaddadhāti sakṛtsādayatyekaṃ tatprāṇaṃ
karotyatha yannānā sādayetprāṇam̐3 ha vicchindyātsaiṣā trivṛdiṣṭakā yajuḥ
sādanam̐ sūddohāstrivṛttrivṛddhirvāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattatkṛ̱tvopadadhāti
49.7
(ty ) atha dakṣiṇataḥ | ( to' ) ayaṃ dakṣiṇā viśvakarmetyayaṃ vai vāyurviśvakarmā yo'yaṃ pavate 'eṣa hīda sarvvaṃ karoti tadyattamāha dakṣiṇeti
tasmādeṣa dakṣiṇeva bhūyiṣṭhaṃ vāti mano ha vāyurbhūtvā dakṣiṇatastasthau
taddeva tadrūpamupadadhāti
49.8
( śatam 4300 )
ta̱sya mano̱ vaiśvakarmaṇa̱miti manasta̱smādrghādvāyorni̱ramimīta grīṣmo
mānasa'iti grīṣmamṛtuṃ mana̍so niramimīta tri̱ṣṭubgraiṣmīti tri̱ṣṭubhaṃ chando
grīṣmādṛ̱torni̱ramimīta tri̱ṣṭubhaḥ svāra̱miti tri̱ṣṭubhaśchandasaḥ svāraᳪ sāma
ni̱ramimīta svārādantaryāma'iti svārātsāmno'ntaryāmaṃ grahaṃ niramimītāntaryāmātpañcadaśa'ityantaryāmādgrahātpañcadaśaᳪ stomaṃ niramimīta pañcadaśādvṛhaditi pañcadaśātstomānmahatpṛṣṭhaṃ niramimīta
49.9
bharadvāja'ṛṣiriti| mano vai bharadvāja'ṛṣirannaṃ vājo yo vai mano bibharti
so'nna̍ vā̱jaṃ bharati̱ tasmānmano̍ bharadvāja 'ṛṣiḥ prajāpa̍tigṛhītayā tvayeti
prajāpatisṛṣṭayā tvayetyetanmano gṛhāmi prajābhya 'iti mano dakṣiṇataḥ
prāpāda̍ya̱t nānopa̍dadhāti̱ ye nānā kāmā manasi tāṃstaddadhāti sakṛtsā̱dayatyeka̍ṃ tanmanaḥ karotyutha yannānā sādayenmano ha vicchindyātsaiṣā trivṛdviṣṭakā tasyokto bandhuḥ
Linked texts (1)
- Mādhyandina — Sanskrit