<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda) › 4

# Citikanda 4: athāgnicityābrāhmaṇam

Citikāṇḍa 4

- **Language:** Sanskrit

### athāgnicityābrāhmaṇam

### [4.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4.1)

asadvā'idamagra'āsīt | tadāhuḥ-kiṃ tadasadāsīditi | ṛṣayo vāva te'gre'sadāsīt  
tadāhuḥ-ke te 'ṛṣaya iti | prāṇā vā'ṛṣayaḥ | te yatpurā'smātsarvvasmādidamicchantaḥ śrameṇa  
tapasāriṣan-tasmādṛṣayaḥ

### [4.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4.2)

sa̱ yo'yaṃ ma̍dhye prāṇaḥ | (') e̱ṣa e̱vendra̱stāne̱ṣa prā̱ṇānma̍dhya̱ta 'i̍ndri̱yeṇaindha̱ yadaindha̱ tasmā̍dindha̱ ' indho ha̱ vai tama̍ndra̱ ' ityā̍cakṣate paro'kṣa̍ṃ paro'kṣakāmā hi de̱vāstṛ 'i̱ddhāḥ sa̱pta nā̱nā puru̍ṣānasṛjanta̱

### [4.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4.3)

te'bruvan | ( n ) na vā 'i̱ttha sa̍ntaḥ śakṣyāmaḥ pra̱janayitumi̱māntsapta  
puru̍ṣāne̱kaṃ puru̍ṣaṃ karavāme̱ti ta 'e̱tāntsapta puru̍ṣāne̱kaṃ puru̍ṣamakurva̱nyadū̱rdhvaṃ  
nā̍bhestau dvau samauja̱nyada̱vāṅnā̍bhestau dvau pakṣaḥ puru̍ṣaḥ pakṣaḥ puru̍ṣaḥ pratiṣṭhaikā̍ 'āsīt

### [4.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4.4)

( ṅa ) atha̱ yaiteṣā̱ᳵ sa̱ptānā̍ṃ puruṣāṇāṃ śrīḥ | (ryau ) yo ra̍sa̱'āsī̍tta̱mūrrdhva̱ᳵ samudauhaṃstadasya śiro̍'bhavadyacchriya̱ᳵ samudauhaṃstasmācchirastusminne̱tasminprāṇā 'aśrayanta tasmāddvaivaitacchiro'tha yatprāṇā 'aśrayanta  
tasmādu prāṇāḥ śriyo'tha yatsarvvasminnaśrayanta tasmādu śarīram

### [4.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4.5)

(tham̐) su 'e̱va puru̍ṣaḥ prajā̱pati̍rabhavat | (tsa) sa yaḥ sa puru̍ṣaḥ prajā̱pati̍rabhavadayame̱va su yo'ya̱magniścīyate̍

### [4.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4.6)

sa vai sa̱ptapuru̍ṣo bhavati | sa̱ptapuru̍ṣo hyayaṃ puru̍ṣo yacca̱tvāra̍ ātmā traya̍ḥ  
pakṣapucchāni catvāro̱ hi tasya puru̍ṣasyātmā traya̍ḥ pakṣapucchānyatha yadekena  
puru̍ṣeṇātmānaṃ vardhayati tena vī̱ryeṇāyamātmā pakṣapucchānyudyacchati

### [4.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4.7)

( tyu ) atha̱ ya̱ścite̱'gni̱rnidhīya̍te | yai̱vaite̱ṣā sa̍ptānāṃ puru̍ṣāṇā̱ śrīryo  
rasa̱stame̱tadūrdhvam̐ samudūhanti tada̱syaitacchira̱stasmi̍nneta̱sminsa̱rve̍ de̱vāḥ  
śritā 'atra̱ hi sarvve̍bhyo de̱vebhyo̍ juhvati̱ tasmā̍dvaitacchiraḥ

### [4.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4.8)

so'yaṃ puruṣaḥ prajāpatirakāmayata | bhūyāntsyāṃ prajāyeyeti̱ so'śrāmyatsa  
tapo̍'tapyata sa śrāntastepāno̱ brahmai̍va prathamamasṛjata trayī̍meva vidyām̐  
saivāsmai̍ pratiṣṭhā'bhavattasmādāhurbrahmāsya sarvva̍sya pratiṣṭheti tasmādanūcya  
pratititiṣṭhati pratiṣṭhā hye̍ṣā yadbrahma tasyāṃ pratiṣṭhāyāṃ pratiṣṭhito'tapyata

### [4.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4.9)

so'po'sṛjata | vāca' eva lokādvāgevāsya sā'sṛjyata sedam̐ sarvvamāpnodyadidaṃ kiṃ ca yadāpnottasmādāpo yadavṛṇottasmādvāḥ

### [4.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4.10)

so'kāmayata | ( tā ) ābhyo'dbhyo'dhi prajāyeyeti so'nayā trayyā  
vidyayā sahāpaḥ prāviśattata' āṇḍa samavarttata tadabhyamṛśadastvastvastu  
bhūyo'stvityeva tadabravīttato brahmaiva prathamamasṛjyata trayyeva vidyā tasmādāhurbrahmāsya sarvvasya prathamajamityapi hi tasmātpuruṣādbrahmaiva pūrvvamasṛjyata tadasya tanmukhamevāsṛjyata tasmādanūcānamāhuragnikalpa' iti  
mukham̐ hyetadagneryadbrahma

### [4.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4.11)

(hyā) atha yo garbhoṃ'ntararāsīt | (tso) so'gnirasṛjyata sa yadasya sarvasyāgramasṛjyata tasmādagniṅg‌gnirha vai tamagnirityācakṣate paro'kṣaṃ paro'kṣakāmā  
hi devā' atha yadaśru saṃkṣaritāsīttatso'śvurabhavadaśvurha vai tamaśva' ityācakṣate paro'kṣaṃ paro'kṣakāmā hi devā' atha yadrasadviva sa rāsabho'bhavadatha  
yaḥ kapāle raso lipta' āsītso'jo'bhavadatha yatkapālamāsītsā  
pṛthivyabhavat

### [4.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4.12)

(tso) so'kāmayata | ( tā) ābhyo'd‍bhyo'dhīmāṃ prajananayeyeti tvām̐m̐  
saṃkliśyāpsu prāvidhyattasyai yaḥ parāṅg‌raso'tyakṣaratsa kūrmmo'bhavadatha yadūrdhvamudokṣyataidaṃ tadyadidamūrdhvamad‍bhyo'dhi jāyate seyam̐m̐ sarvvām̐'' evānuvyaittadidamekameva rūpam̐m̐ samadṛśyāpa' eva

### [4.11-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4.11-2)

atha yo garbho'ntarāsīt-so'gnirasṛjyata | sa yadasya sarvasyāgramasṛjyata-tasmādagniḥ | agnirha  
vai tamagnirityācakṣate paro'kṣam | paro'kṣakāmā hi devāḥ | atha yadaśru saṃkṣaritāmāsīt-so'śvaḥ  
rabhavat | aśvurha vai tamaśva ityācakṣate paro'kṣam | paro'kṣakāmā hi devāḥ | atha yadarasadiva-sa  
rāsabho'bhavat | atha yaḥ kapāle raso lipta āsīt-so'jo'bhavat | atha yatkapālamāsīt-sā  
pṛthivyabhavat

### [4.12-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4.12-2)

so'kāmayata- ' ābhyo'dbhyo'dhīmāṃ prajananayeyam ' iti | tāṃ saṃkliśyāpsu prāvidhyat | tasyai yaḥ  
parāṅ raso'tyakṣarat-sa kūrmmo'bhavat | atha yadūrdhvamudokṣyata-idaṃ tad-yadidamūrdhvamadbhyo'dhi jāyate  
seyaṃ sarvāṇa evānuvyait | tadidamekameva rūpaṃ samadṛśyata āpa eva

### [4.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4.13)

so'kā̍mayata | bhūya̍'e̱va syātpra̱jāye̱veti̱ so'śrāmya̱tsa tapo̍'tapyata su  
śrānta̱stepā̍naḥ phena̍masṛjata so'veddanyadvā'e̱tadrūpaṃ bhūyo vai bhavati śrāmyāṇyeveti sa śrānta̱stepā̍no mṛda m̐ śuṣkāpamūṣa̍sikataṃ śarka̍rāma̱śmāna̱mayau  
hira̍ṇyamoṣadhivanaspa̱tyasṛjata tene̱māṃ pṛ̍thi̱vīṃ prācchā̍dayat

### [4.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4.14)

( ttā ) tā vā'e̱tā na̱va sṛṣṭayaḥ | ( ' ) iyamasṛjyata tasmādāhustrivṛdgniritī̱ya m̐ hya̱gnirasyai̱ hi sarvvo'gni̱iśrīyate

### [4.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4.15)

( te'bhū ) abhūdvā'iya̍ṃ prati̱ṣṭheti̍ | tadbhūmi̍rabhavattāma̍prathayatsā pṛ̍thi̱vya̍bhava̱tseya m̐ sarvvā̍ kṛ̱tsnā ma̱nyamā̍nā'gāyadadyu̍gāyattasmā̍di̱yaṃ gā̍yatryatho'āhura̱gnire̱vāsyai̍ pṛ̱ṣṭhe su̱rvvaḥ kṛ̱tsno ma̱nyamā̍no'gāyadadyu̍gāya̱ttasmā̍da̱gnirgyatra̍  
'iti̱ tasmā̍du haitadyaḥ su̱rvvaḥ kṛ̱tsno ma̱nyate̍ gāyati vaiva̱ gīte̍ vā ramate̱

## Linked texts (2)

- [Mādhyandina](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha*madhyandina.6.1.1.3) — Sanskrit
- [Kāṇvīya Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.kanviyasatapathabrahmana.26.3) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.4) · Pramāṇa
