Citikanda 5

Citikāṇḍa 5

Language: Sanskrit

5.20 — 1 part

5.1

iti prathamaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam || 6-1-1 || ( 1. 1. )
so'kā̍mayata pra̱jāpa̍tiḥ | ( rbhū ) bhūya̍' eva̱ syātpra̱jāye̱teti̱ so'gninā̍
pṛthi̱vīṃ mi̍thu̱nag̍ṃ sama̍bhavattata' āṇḍa sama̍varttata̱ tada̱bhya̍mṛśatpuṣya̱tviti̍
puṣyatu̱ bhūyo̍'stvityeva̱ tada̍bravīt

5.2

( tsa ) sa yo garbhoṃ'ntaṟāsīt | ( tsu ) su vāyurasṛjya̱tātha yadaśru saṃkṣa̍ritamāsīttāni̱ vvayām̐syabhavannatha yaḥ kapāle rasro lipta 'āsīttā marī̍cayo'bhavannatha yatkapālamāsīttadantarikṣamabhavat

5.3

( tso ) so'kāmayata | bhūya 'eva syātpra̱jāyeteti su vāyunā'ntarikṣaṃ
mithunam̐ sama̍bhavattata āṇḍam̐ sama̍varttata tadabhyamṛśadya̱śo vibhṛhīti tato̍'sāvādityo'sṛjyataiṣa vai yaśo'tha yadaśru saṃkṣa̍ritamāsīntso'śmā pṛśnirabhavadaśrurha vai tamaśmetyācakṣate paro'kṣaṃ paro'kṣakāmā hi devā'atha yaḥ
kapāle raso lipta āsītte raśmayo'bhavannatha yatkapālamāsītsā
dyaurabhavat

5.2-2

( tso ) sokāmayata | bhūya' eva syātprajāyeteti su 'ādityena divaṃ
mithunam̐ sama̍bhavattata āṇḍam̐ sama̍varttata tadabhyamṛśadreto vibhṛhīti tataścandramā' asṛjyataiṣa vai reto'tha yadaśru saṃkṣaritamāsīttāni nakṣatrāṇyabhavasa yo garbho'ntaṟāsīt-sa vāyurasṛjyata | atha yadaśru saṃkṣaritamāsīt-tāni vayāṃsyabhavan
atha yaḥ kapāle raso lipta āsīt; tā marīcayo'bhavan | atha yatkapālamāsīt-tadantarikṣamabhavat

5.3-2

5.4

5.5

( nsu ) su' imām̐llokāntsṛṣṭvā'kāmayata | tāḥ pra̱jāḥ sṛjeya yā ma'eṣu
lokeṣu syuriti

5.6

sa manasā 'vācaṃ mithuna m̐ samabhavat | ( tso ) so'ṣṭau drapsānga̱rbhavyabhavatte'ṣṭau vvasavo'sṛjyanta tānasyāmupādadhāt

5.7

( tsa ) sa manasaivai | v‍vācaṃ mithunam̐ samabhavatsa' ekādaśa drapsāngurbyabhavatta'ekādaśa rudrā'asṛjyanta tānantarikṣa 'upādadhāt

5.8

( tsa ) sa manasaivai | v‍vācaṃ mithuna m̐ samabhavatsa dvādaśa drapsāngurbyabhavatte
dvādaśādityā'asṛjyanta tāndivyupādadhāt

5.9

( tsa ) sa manasaivai | v‍vācaṃ mithuna m̐ samabhavatsa gurbyabhavatsa vviśveāndevānasṛjata tāndikṣūpādadhāt

5.10

( du ) atho'āhuḥ | (ra) agbhimeva sṛṣṭaṃ vasa̱vo'nvasṛjyanta tānasyāmupā̍dadhādvāyum̐ rudrām̐stānantari̍kṣa'ādityamādityāstāndivi̱ viśve̍ de̱vā
śca̱ndramasa̍ṃ tāndakṣūpādadhāditi

5.12

( tyu ) atho'āhuḥ | prajāpatirevemām̐llo̱kāntsṛṣṭvā pṛthivyāṃ pratye̍tiṣṭhattasmā'imā' oṣadhayo'nnamapacyanta tadā̱ścātsa gubhya̍bhavatsu ū̱rdhvebhya'eva prāṇebhyo devānasṛjata ye'vāñcaḥ prāṇāstebhyo martyāḥ prajā' itya̱to
yatamathā'sṛjata tathā'sṛjata prajāpatistvevedam̐ sarvvamasṛjata yadidaṃ kiṃca
sa prajāḥsṛṣṭvā | sarvvamājimitvā vya̱sram̐sata tasmādu haitadyaḥ sarvvamājimeti vyeva sram̐sate tasmādvissrastātprāṇo̍ madhyata'udakrāmattasminnetasmutkrānte de̱vā 'ajahuḥ

5.13

so'gnimabravīt | ( ttvaṃ ) tvaṃ mā saṃdhehīti kiṃ me tato bhaviṣyatīti
tvayā mā''cakṣāntai yo vai putrāṇāᳪ rādhyate tena pitaraṃ pitāmahaṃ putraṃ pautramācakṣate tvayā mā''cakṣāntā''tha mā saṃdhehīti tatheti tamagniḥ samadadhāttasmādetaṃ prajāpatiṃ santarmāgnarityācakṣata'ā ha vā'enena pitaraṃ pitāmahaṃ
putraṃ pautraṃ cakṣate ya'evaṃ veda

5.14

tamabravīt | ( tka ) kasmiṃstvopadhāsyāmīti hita'evetyabravītprāṇo
vai hitaṃ prāṇo hi sarvebhyo bhūtebhyo hitastadyadenaṃ 1 hita'upapādadhāttasmā
dāhopadhāsyāmyupadadhāmyupādhāmiti

5.13-2

5.14-2

tamabravīt-kasmiṃstvopadhāsyāmīti | hita'evetyabravīt | prāṇo vai hitam | prāṇo hi sarvebhyo
bhūtebhyo hitaḥ | tadyadenaṃ hita'upādadhāt-tasmādāha-upadhāsyāmi, upadadhāmi, upādhāmiti

5.15

tudāhuḥ | kimṝm̐ hitaṃ kimupahitamiti prāṇa 'eva hitaṃ vvāgupahitaṃ prāṇe
hīyaṃ vvāgupa̍va hitā prāṇa̱stveva̱ hitama̱ṅgānya̱pahi̱taṃ prāṇe hīmānya̱ṅgānya̱pa̍va hitāni̍

5.16

so' syaiṣa citya'āsīt | (ce) cetuvyo hyasyāsīttasmāñcityāści
tyu' u' e̱vāyaṃ yujamānasya bhavati cetuvyo hyasya bhavati tasmādveva cityaḥ

5.17

( stṛ) tadetā vā'asya tāḥ | pa̱ñca ta̱nvo vyasra̍m̐santa tvaṃ tvaṅ
mā̱m̐sama̱sthi majjā tā' e̱vaitāḥ pañca̱ citayastadyatpañca citīścinotyetābhirevainaṃ ta̱tta̱nūbhiścinoti yaccinoti tasmāccitayaḥ

5.18

sa yaḥ sa̱ prajā̱pati̱rvyasra̍sata | sa̱ṃvva̱tsaraḥ so'tha yā asyaitāḥ
pa̱ñca ta̱nvo vyasra̍santa̱'rttavaste pa̱ñca vā'ṛta̱vaḥ pa̱ñcaitāścitayastadyatpa̱ñca ci̱tīścino̱tyṛtu̍bhire̱vaina̍ṃ taccinoti yaccino̱ti tasmā̍ccitayaḥ

5.19

sa yaḥ sa sa̍ṃvvatsa̱raḥ pra̱jāpa̱ti̱rvyasra̍sata | ( tā ) aya̱meva sa vāyuryo'yaṃ pa̱vate'tha yā' asya tā' ṛta̱vaḥ pañca ta̱nvo vyasra̍santa diśa̍stāḥ
pa̱ñca vai diśa̍ḥ pa̱ñcaitāścitayastadyatpañca ci̱tīści̱noti di̱gbhire̱vaina̍ṃ taccinoti
yaccino̱ti tasmā̍ccitayaḥ

5.20

( yo'tha ) atha ya̱ścite'gnirnidhīyate | ( te'sau ) asau sa 'ādityaḥ
sa e̱ṣa 'e̱vaiṣo'gniści̱ta 'e̱tāvannu tadya̱denama̱gniḥ sama̱dadhāt

5.20.p1

[ śatam 3400 ]

5.21

( ṅ ) atho' āhuḥ | prajāpatireva visrasto devānabravītsaṃ mā dhatteti te
devā' agnimabruvaṃstvayīmaṃ pitaraṃ prajāpatiṃ bhiṣajyāmeti sa vā'ahametasminsarvasminneva viśānīti tatheti tasmādetaṃ prajāpatim̐ santamagnirityācakṣate

5.22

taṃ devā'annādyāhutibhirbhiṣajyan | ( jyam̐ste ) te yāṃ yāmāhutimajuhavuḥ
sā sainaṃ pakkeṣṭakā bhūtvā'pyapadyata tadyadiṣṭyātsamabhavaṃstasmādiṣṭakāstasmādagnineṣṭakāḥ pacantyāhutīrevaināstatkurvvanti

5.23

so'bravīt | ( yā ) yāvadyāvadvai juhutha tāvattāvanme kaṃ bhavatīti tadyadasmā'iṣṭe kamabhavattasmādveveṣṭakāḥ

5.24

(stu) taddha̍ smāhāktā̱kṣyaḥ | (kṣyo) ya̱ eva ya̍juṣmatī̱rbhūyasī̍riṣṭakā vi̱dyātsa̱o'gniṃ ci̍nuyādbhūya 'eva tatpi̱tara̍ṃ pra̱jāpa̍tiṃ bhiṣajyatīti̍

5.25

( tyu ) atha̍ ha smāha tāṇḍyaḥ | kṣa̱traṃ vai ya̍juṣma̱tya 'i̍ṣṭakā vi̱śo
lo̱kampṛṇā̱ 'attā̱ vai kṣa̱triyo̱'nnaṃ vi̱ḍyatra̱ vā'attu̱ranna̱ṃ bhūyo bhava̍ti̱ tadrāṣṭram̐ sa̱mṛddhaṃ bhava̍ti̱ tadedha̍te̱ tasmā̍llokampṛṇā 'eva̱ bhūyasī̱rupa̍dadhyā̱ḍityetaddha ha tayorvvaco'nyā tve̱vāta sthitiḥ

5.24-2

taddha smāhāktākṣyaḥ-ya eva yajuṣmatīrbhūyasīriṣṭakā vidyāt-so'gniṃ cinuyāt | bhūya eva tatpitaraṃ prajāpatiṃ bhiṣajyatīti

5.25-2

atha ha smāha tāṇḍyaḥ-kṣatraṃ vai yajuṣmatya iṣṭakāḥ, viśo lokampṛṇāḥ | attā vai kṣatriyaḥ,
annaṃ viṭ | yatra vā'atturannaṃ bhūyo bhavati-tadrāṣṭraṃ samṛddhaṃ bhavati, tadedhate | tasmāllokampṛṇā eva
bhūyasīrupadadhyāditi | etaddha ha tayorvacaḥ-anyā tvevātaḥ sthitiḥ

5.26

sa 'eṣa pitā putraḥ | ( tro ) yudepo'gnimassṛjata tenaiṣo'gneḥ pitā yudetumagniḥ samadadhāttenaitasyāgniḥ pitā yudeṣa devānsṛjata tenaiṣa devānāṃ pitā
yudetaṃ devāḥ samadudhustenaitasya devāḥ pituraḥ

5.27

( 0 ) ubhayathai haitudbhavati | pitā ca putraśca prajāpatiścāgniścāgniśca
prajāpatiśca prajāpatiśca devāśca devāśca prajāpatiśca yu 'evaṃ veda

5.28

sa' upadudhāti | tayā devatayā̱ti vāgvai sā deva̱tā'ṅgirasvaditi prāṇo vā'
aṅgirā dhruvā sīdeti sthirā sīdetyetadutho pratiṣṭhitā sīdeti vācā
cai̱vainametatprāṇena ca cinoti vāgvā'agniḥ prāṇa 'indra 'aindrāgmo 'gniyavānagnaryāvatyasya mātrā tāvataivaiainametaccinotīndrāgnī vai sarvve devāḥ sarvvadeva̱tyo'gniyāṃvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainametaccinoti

5.29

ta̱dāhuḥ | kasmāda̱syā'a̱gniścīyata'iti̱ yatra̱ vai sā de̱vatā vya̱sram̐sata
ta̱dimā̱meva rasene̱tvānu vyakṣarattaṃ yatra devāḥ samaskurvam̐sta̱denamasyā̱'evādhi
samabharam̐staiṣaiveṣṭakaiya̱meveyam̱̐ hya̱gnirasyai̱ hi sa̱rvo'gniścīyate̱ seyaṃ
catuḥsraktirddiśo hyasyai sraktayastasmāccatuḥsraktaya'iṣṭakā bhavantīmā̱m̐
hyanusarvā'iṣṭakāḥ

5.30

( stu ) tadāhuḥ | (yaṃ) ya̱devame̱keṣṭako'tha kathaṃ pañceṣṭaka 'itīyaṃ nveva prathamā
mṛnma̱yīṣṭakā tathatkiṃ cātra mṛnma̱yamupadadhātye̱kaiva seṣṭakā'tha yatpaśuśīrṣāṇyupadadhāti sā paściṣṭakā'tha yadrukmampuruṣamupadadhāti yadi̱raṇyaśakalaiḥ
prokṣati sā hiraṇyeṣṭakā'tha yatsrucā'upadadhāti yadulūkhalamusale yāḥ samidha
'ādadhāti sā vānaspatyeṣṭakā'tha yatpuṣkaraparṇamupadadhāti yatkūrma
yadadhi madhu ghṛtaṃ yatkiṃcātrānnamupadadhāti saivānnaṃ pañcamīṣṭakaivamu
pañceṣṭakaḥ

5.32

(stu) tadāhuḥ | katarata ' iṣṭakāyāḥ śira ' iti yata ' upaspṛśya yajurvvadeditya heka'āhuḥ sa svayamātṛṇṇāyā 'evārddhādupaspṛśya yajurvvadettatho
hāsyaitāḥ sarvvāḥ svayamātṛṇṇāmabhyāvṛttā bhavantīti na tathā kuryyādaṅgāni
vā̱'asyai̱tāni̱ puru̍ū̱ṣām̐ṣi ya̱diṣṭa̍kā yathā vā 'aṅge'ṅge parvvanparvvañchiraḥ
kuryyāttāhaktadyo vāva cite'gni̱rnidhīyate̱ tade̍vaitāsām̐ sarvvāsām̐ śiraḥ31
( stu ) tadāhuḥ| kati paśa̱vo'gnā'upadhīyanta'iti pañceti naivaṃ brūyātpañca hyetānpaśū̱nupada̍dhāti

5.33

( tyu ) atho'eka' iti brūyāt | ( du ) aviritīyaṃ vā'aviyaim̐
hīmāḥ sarvvāḥ pra̱jā'avatīyamu vā'a̱gnirasyai̱ hi sarvvo'gniśrīyate tasmādeka'iti brūyāt

5.34

(ṅ) atho dvāva̱ti brūyāt | ( ṅ ) a̱vī'ṅganayau̍ cā̱sau ceme̱ hīmāḥ sa̱rvāḥ
pra̱jā' a̍vato yanmṛ̱da̱yaṃ taya̱dyāpo̱'sau tanmṛ̱dāpa̱śveṣṭa̍kā bhavanti tasmāda
dvāviti brūyāt

5.35

( ṅ ) atho gauriti̍ brūyāt | ( di ) i̱me vai lokā gaurya̱ddhi kiṃ ca
ga̱cchatīmā̍stṛ̱llokāngacchatīma̱' u lokā' e̱ṣo'dhiśritastasmādgauriti
brūyāt

5.36

( ñ ) tadāhuḥ | kasmai̍ kā̱māyā̱gniścīyata'iti suparṇo mā bhūtvā diva̍ṃ
vahāditye̱ haika'āhurna tathā̍ vidyādetadvai rūpaṃ kṛ̱tvā prāṇāḥ pra̱jāpa̍tirabhavanneta̱drūpaṃ kṛ̱tvā pra̱jāpa̍tirdevānasṛjataita̱drūpaṃ kṛ̱tvā de̱vā'amṛtā' abhavaṃstadya̱dvaivaitena prāṇā' abhavanyatpra̱jāpa̍tiryaddevāsta̱dvaivaitena bhavati

5.34-2

iti prathamaprapāṭhake dvitīyaṃ brāhmaṇam || 6-1-2 || ( 1. 2. )
atho dvāviti brūyāt-avī'iti-iyaṃ cāsau ca | ime hīmāḥ sarvāḥ prajā avataḥ | yanmṛdiyaṃ tat | yadāpaḥ-asau tat | mṛccāpaśceṣṭakā bhavanti | tasmāddvāviti brūyāt

5.35-2

atho gauriti brūyāt | ime vai lokā gauḥ | yaddhi kiṃca gacchati-imāṃstallokāngacchati | ima'u
lokāḥ-eṣo'gniḥ | tasmādgauriti brūyāt

5.36-2

tadāhuḥ-kasmai kāmāyāgniścīyata'iti | suparṇo mā bhūtvā divaṃ vahāditya haॅka'āhuḥ | na tathā
vidyāt | etadvai rūpaṃ kṛtvā prāṇāḥ prajāpatirabhavan | etadrūpaṃ kṛtvā prajāpatirdevānasṛjata, etadrūpaṃ kṛtvā
devā amṛtā abhavan | tadyadvaivaitena prāṇā abhavan, yat prajāpatiḥ, yaddevāḥ- tadvaivaitena bhavati

Linked texts (2)

Mādhyandina — Sanskrit
Kāṇvīya Śatapathabrāhmaṇa — Sanskrit

Citikanda 5

Contents

Linked texts (2)