<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.54 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda) › 54

# Citikanda 54

Citikāṇḍa 54

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [54.8-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.54.8-2) — 1 part

### [54.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.54.1)

iti prathamaprapāṭhake tṛtīyaṃ brāhmaṇam || 8-1-3 || ( 1. 3. )  
tā ha̍ke puruṣamupā̱ryyopadadhati | (ntye) e̱ṣa vai prāṇa̱stame̱tā bibhra̍ti  
yatprā̱ṇaṃ bibhra̍ti tasmātprāṇabhṛta'iti na tathā kuryādeṣo 'haiva prāṇo 'pyeṣa  
hiraṇmayaḥ puruṣasta̱sya tvayamātmā yāva̱didamabhyayama̱gniśca̍hitastadya̱ddhāsyaitā'a̱ṅgaṃ nābhi̱prāpnuyuḥ prā̱ṇo hāsya tada̱ṅgaṃ nābhi̱prāpnuyādyadu vai  
prā̱ṇo'ṅgaṃ nābhi̱prāpnoti̱ śuṣyati̱ vāvaitanmlāyati vā ta̱smādenāḥ pariśritsve̱vopā̱ryyopadadhyādatha yā mudhya'upa̱dadhā̍ti tābhirasyaiṣa 'ātmā  
pūrṇa̱stā' u'e̱vaitasmādanantarhitāḥ

### [54.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.54.2)

(stu ) tadāhuḥ | (yaṃ) yadayaṃ puro bhuva'yaṃ dakṣiṇā viśvakarmā'yaṃ paścādviśvavyacā' idumuttarāttvarayimupuri matiririti samprati diśo'bhyanūcyante'tha kasmādenā 'akṣṇayā deśeṣūpadadhātīti prāṇā vai prāṇabhṛtastā  
yattasamprati diśa 'upaddhyātprāgayvam̐ haivāyaṃ prāṇaḥ saṃcaredaya mudenā 'evamabhyanūktāḥ satīrakṣṇayā deśeṣūpadadhāti tasmādayaṃ prāgayaṃ prāṇaḥ sunnakṣṇayā  
survāṇyaṅgāni sarvvamātmānamanusaṃcarati

### [54.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.54.3)

su 'eṣa paśuryadagniḥ | so'traiva sarvvaḥ kṛtsnaḥ saṃskṛtastasya yāḥ purastādupada̍dhāti tau bāhū'atha yāḥ pa̱ścāttte sa̱kthyāvatha yā ma̱dhya'upa̱dadhāti  
sa'ā̱tmā tā reta̱ḥsicorvelayopadadhāti pṛ̱ṣṭhayo vai reta̱ḥsicau̍ ma̱dhyama̱  
pṛ̱ṣṭayo madhyato hyayamātmā sarvvata'upadadhāti sarvvato hyayamātmā

### [54.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.54.4)

tadāhuḥ | (ryaṃ ) yatpūrveṣu gaṇeṣvekaikam̐ stomamekaikaṃ pṛṣṭhamupadadhātyatha  
ka̱smāda̱tra dvau stomau dve pṛṣṭhe'upadadhātītyātmā vā'asyaiṣa 'ātmānaṃ  
tadaṅgānāṃ jyeṣṭhaṃ variṣṭhaṃ vīryyavattamaṃ karoti tasmādayamātmā'ṅgānāṃ jyeṣṭho  
variṣṭho vīryyavattamaḥ

### [54.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.54.5)

( stu ) tadāhuḥ | kathamasyaiṣo'gniḥ sarvvaḥ kṛtsna'iṣṭakāyāmiṣṭakāyām̐  
saṃskṛto bhavatīti majjā yujurasthīṣṭakā māsaim̐sathai sādanaṃ tvaksūdadohā  
lloma̍ purīṣasya̱ yaju̱'nna̍ṃ purīṣame̱vama̍ hāsyai̱ṣo'gniḥ sarvva̍ḥ kṛ̱tsna'i̍ṣṭakāyāmiṣṭakāyā̱m̐ saṃskṛ̍to bhavati

### [54.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.54.6)

sa̱'eṣa̱ sarvvā̍yu̱ṣo'gni̍ḥ | sa yo̱ haita̱mevam̐ sarvvā̍yuṣama̱gniṃ veda̱ sarvva̱m̐  
haivāyu̍reti

### [54.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.54.7)

( tya ) athātaḥ samañcanaprasāraṇasyaiva | saṃcitam̐ ham̐ke samañcanaprasāraṇenetya̱bhimṛ̍śanti paśure̱ṣa yada̱gniryyadā vai paśuraṅgāni̱ saṃ cāñca̍ti̱ pra ca̍ sā̱rayatya̱tha sa vairyyaṃ karoti

### [54.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.54.8)

saṃvvatsa̱ro'si̍ parivvatsa̱ro'si̍ | ( sī ) idāvatsa̱ro'sīdvatsa̱ro'si̍  
vvatsa̱ro'si̍ || u̱ṣasa̍ste kalpantāmahorā̱trāste̍ kalpantāmarddhamā̱sāste̍  
kalpantāṃ māsāste kalpantāmṛttavaste kalpantā saṃvvatsaraste kalpatām || pretyā'etyai saṃ cāñca pra ca sāraya || suparṇocidasi tayā devatayā'ṅgirasvaddhruvaḥ sīdeti

### [54.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.54.9)

( tyu ) api ha smāha śāṭyāyaniḥ | sphoṭatorhaikaḥ pakṣayorupaśuśrāvaitenābhimṛṣṭasya tasmādetenaitenābhyeva mṛśediti

### [54.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.54.10)

( tya ) atha ha smāha svaji̍innāprajitaḥ | ( to ) nagnajidvā gāndhāraḥ prāṇo  
vai samañścanaprasāraṇaṃ yasminvā'aṅge prāṇo bhavati tattaṃ cāñcati pra ca sārayati saṃcitamevaitaṃ bahiṣṭhādabhyanyāttadasminprāṇa samañścanaprasāraṇaṃ dadhāti  
ta̱thā saṃ cāśva̍ti̱ pra ca̍ sāraya̱tīti̱ tadu̱haive sama̍ñcanaprasāra̱ṇaṃ yatsa tu̱duvā̍ca  
rājanyabandhuri̍va tveva taduvāca yannu śata̍ kṛtvo'tho̍ sahasraṃ bahi̱ṣṭhāda̱bhya̍nyurna  
vai tasmastai prā̱ṇaṃ da̱dhyuryo vā'ātmanprāṇaḥ sa e̱va prāṇastadyatprāṇabhṛta  
'upa̱dadhā̍ti tada̱sminprāṇa̍ sama̍ñcanaprasāra̱ṇaṃ da̍dhāti̱ tathā̱ saṃ cāśva̍ti̱ pra  
ca̍ sārayatyatha lokampṛ̱ṇe'upa̱dadhā̍tya̱syāsraktyāṃ tayorupari̱ bandhu̍ḥ  
purīṣaṃ niva̍pati ta̱syopari̱ bandhu̍ḥ

### [54.8-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.54.8-2)

iti prathamaprapāṭhake caturthaṃ brāhmaṇam || 8-1-4 || ( 1. 4. )  
iti prathamo'dhyāyaḥ samāptaḥ

### [54.8-2.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.54.8-2.p1)

1

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.54](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.54) · Pramāṇa
