Citikanda 55: atha dvitīye'dhyāye prathamaṃ brāhmaṇam
Citikāṇḍa 55
- Language
- Sanskrit
atha dvitīye'dhyāye prathamaṃ brāhmaṇam
55.1
prathamaprapāṭhake ca pañcamaṃ brāhmaṇam
dvitīyaṃ citimupadadhāti | ( tye ) etadvai devāḥ prathamāṃ citiṃ citvā samārohannayaṃ vai lokaḥ prathamā citirimumeva talloka sam̐skṛtya samārohan
55.2
( huṃste ) te'bruvan | ( vaṃśre ) cetayadhvamiti citimicchateti vāva tadabruvannita ' ūrdhvamicchateti te cetayamānā' etāṃ dvitīyāṃ citimapaśyanyadūrdhvaṃ pṛthivyā ' arvācīnamantarikṣātteṣāmeṣa loko 'dhruva ivāpratiṣṭhita'iva manasyāsīt
55.3
( te ) te'śvināvabruvan | ( nyu ) yuvaṃ vai brahmāṇau bhiṣajau stho yuvaṃ na
'imāṃ dvitīyāṃ citimupadhattamiti kiṃ no tato bhaviṣyatīti yuvameva
no'syā'agnicityāyā' adhvaryū bhaviṣyatha 'iti tatheti tebhya 'etāmaśvinau dvitīyāṃ citimupādhattāṃ tasmādāhuraśvināveva devānāmadhvaryū'iti
55.4
sa 'upaddhāti | dhruvakṣitirdhruvayoniśruvā'sīti yadvai sthiraṃ yatpratiṣṭhitaṃ
taddhruvamatha vā'eṣāmeṣa loko'dhruva'ivāpratiṣṭhita 'iva manasyāsīttamevaitatsthiraṃ dhruvaṃ kṛtvā pratyadhattāṃ dhruvaṃ yonimāsīda sādhuyeti sthiraṃ yonimāsīda sādhuyetyetaduruyasya ketuṃ prathamaṃ juṣāṇetyayaṃ vā'agniruruyastasyaiṣa prathamaḥ keturyatprathamā citistāṃ juṣāṇetyetadaśvinā'dhvaryū sādayatāmiha tvetyaśvinau hyadhvaryū'upādhattām
55.5
( ṅa ) kulāyinī ghṛtavatī puraṃdhiriti | kulāyamiva vai dvitīyā citiḥ
syonam̐ sīda sadane pṛthivyā 'iti pṛthivī vai prathamā citistasyai śive syone
sīda sadana'ityetadabhi tvā rudrā vasavo gṛṇantvityetāstvāṃ devatā' abhigṛṇantvityete̱dimā brahma pīpihi saubhagāyetīmā brahmaṇi saubhagāyetyetadaśvinā'dhvaryu sādayatāmiha tvetyaśvinau hyadhvaryū'upādadhattām
55.6
( tham̐ ) svairdakṣairdakṣapiteha sīdeti | svena vīryeṇeha sīdetyetadde̱vānām̐
sumne bṛhate raṇāyeti devānām̐ sumnāya mahate raṇāyetye̱tatpitevaidhi sūnava'ā suśeveti yathā pitā putrāya syonaḥ suśeva'eva suśevaidhītye̱tatsvāveśā tanvā saṃviśasvetyātmā vai tanūḥ svāveśenātmanā saṃviśasvetye̱tadaśvinādhvaryū sādayatāmiha tvetyaśvinau hyadhvaryū'upādhattām
55.7
(mpṛ) pṛthivyāḥ purīṣamasīti | pṛthivī vai prathamā citistasyā 'etatpurīṣamiva yadvitīyā'pso nāmeti raso nāmetyetattāṃ tvā viśve'abhigṛṇantu devā'iti tāṃ tvā sarve'bhigṛṇantu devā'ityetatstomapṛṣṭhā ghṛtavarttanti tāntstomānasyāṃ tasya̍māno bhavati tairaiṣā stomapṛṣṭhā
prajāvadasmai draviṇa''yajasveti prajāvadasmai draviṇamāyajasvetyetadaśvinā'dhvaryū sādayatāmiha tvetyaśvinau hyadhvaryū'upādhattām
55.8
(ntā) tā'etā diśaḥ | (stā) tā reta̍ḥsicorvelyopadadhātīme vai reta̍ḥsicāvanayostaddiśo dadhāti tasmādanayordiśaḥ sarvvata'upaddhāta
sarvvatastaddiśo dadhāti tasmātsarvvato diśaḥ sarvvataḥ samīcīḥ sarvvatastutsamīcīrdiśo dadhāti tasmātsarvvataḥ samīcyo diśrastā nānopadadhāti
nānā sādayati nānā sūdadohasā'dhivadati nānā hi diśaḥ
55.9
(śo'tha ) atha pañcamīṃ diśyāmupadadhāti | (tyū) ūrdhvā ha sā diksā
yā sordhvā diggsau su'ādityo'sumevaitadādityamupadadhāti tāmuntareṇa
dakṣiṇāṃ diśāmuṣadadhātyamuṃ tadādityama̱ntareṇa dakṣiṇāṃ diśaṃ dadhāti
tasmādeṣo'ntareṇa dakṣiṇāṃ diśameti
55.10
( tyu ) ādityāstvvā pṛṣṭhe sādayāmīti | ( tī ) iyaṃ vā'aditirasyāmevainametatpratiṣṭhāyāṃ pratiṣṭhāpayatyanturikṣasya dhartrīṃ viṣṭambhanīṃ diśāmadhipatnīṃ
bhuvanānāmityuntarikṣasya hyeṣa dharttā viṣṭambhano diśāmadhipatirbhuvanānāmūrmmirdrapso'apāmasīti raso vā'ūrmmirviścakarmā ta'ṛṣiriti prajāpatirvvai viśvakarmā prajāpatisṛṣṭā'sītyetadaśvinā'dhvaryū sādayatāmiha
tvetyaśvinau hyadhvaryū'upādhattām
55.11
yudvaivaitā 'āśvinīrupadadhāti | prajāpatiṃ visrastaṃ devutā'ādāya
vyudrakāmaṃstasya yudūrdhvaṃ pratiṣṭhāyā'avācīnaṃ mudhyāttadasyāśvināvādāyoṃtkramyātiṣṭhatām
55.12
( ntā ) tāvabravīt | ( du ) upa metaṃ prati ma'etaddhattaṃ yena me yuvumudukramiṣṭamiti kiṃ nau tato bhaviṣyatīti yuvadevatyametra ma'etudātmano bhaviṣyatīti tatheti tadasminnetudaśvinau pratyadhattām
55.13
( nta ) tadyā 'etāḥ pañcāśvinyaḥ | ( S ) etudsya tudātmanastadyudetā
'atropadadhāti ya̱dvaivāsyaitā'ātmanasta̱dasminnetatpratidadhāti tusmādetā
'atropadadhāti
55.14
dhruva̱kṣitirdhruvayonirruvā'sīti | yadvai sthiraṃ yatpratiṣṭhitaṃ taddhruvamatha vā'asyaitadasthiramivādhruvamivātmana 'āsīttadvaitatsrsthiraṃ dhruvaṃ kṛtvā
pratyadhattām
55.15
( ṅku ) kulāyinī ghṛtavatī purandhi̱riti | kulāyamiva vā'asyaitadātmanaḥ svairdakṣairdakṣapiteha sīdetyadakṣayatāmevāsmaitadātmanaḥ pṛthivyāḥ purīṣamasīti purīṣasam̐hitamiva vā'asyaitadātmano reta̱ḥsicorvelayā pṛṣṭayo
vai reta̱ḥsicau pṛṣṭisāmayamiva vā'asyaitadātmanaḥ sarvvata 'upaddhāti
sarvvato hyasyaitadaśvināvātmanaḥ pratyadhattām
55.16
( ma̱ ) athartuvye'upa̱dadhāti | ( ty ) ṛ̱tava'ete ya̱ddṛtuvye'ṛ̱tune̱vaitadupadadhāti śukraśca̍ śuciśca graiṣmāvṛtū'ḍuti nāmanī'enayorete nāmabhyāme̱vaine'etadupadadhāti dve'ḍiṣṭake bhavato dvau hi māsāvṛtuḥ sakṛtsādayatyekaṃ
taddṛtuṃ karoti
55.17
tadya̱dete'a̱tropa̱dadhāti | saṃvvatsara'eṣo'gniri̱ma'u lo̱kāḥ saṃvvatsarastasya yadūrdhvaṃ pṛthivyā'a̱rvācīnamantarikṣāttada̱syaiṣā dvitīyā citistada̱sya grīṣma̱'ṛtustadyadete'a̱tropa̱dadhāti ya̱ddevāsyaite'ātma̱nastadasminnetatpratidadhāti tasmādete'atropa̱dadhāti
55.18
yudvevaite'atropaddhāti | prajāpatireṣo'gniḥ saṃvvatsara 'u prajāpatistasya
yuddhūrddha pratiṣṭhāyā 'avācīnaṃ madhyāttadasyaiṣā dvitīyā citistadsya grīṣma'ṛtustadyudete'atropaddhāti yuddhevāsyaite'ātmanastadyusminnetatpratidadhāti tasmādete'atropaddhāti
Linked texts (1)
- Mādhyandina — Sanskrit