<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda) › 55

# Citikanda 55: atha dvitīye'dhyāye prathamaṃ brāhmaṇam

Citikāṇḍa 55

- **Language:** Sanskrit

### atha dvitīye'dhyāye prathamaṃ brāhmaṇam

### [55.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.1)

prathamaprapāṭhake ca pañcamaṃ brāhmaṇam  
dvitīyaṃ citimupadadhāti | ( tye ) etadvai devāḥ prathamāṃ citiṃ citvā samārohannayaṃ vai lokaḥ prathamā citirimumeva talloka sam̐skṛtya samārohan

### [55.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.2)

( huṃste ) te'bruvan | ( vaṃśre ) cetayadhvamiti citimicchateti vāva tadabruvannita ' ūrdhvamicchateti te cetayamānā' etāṃ dvitīyāṃ citimapaśyanyadūrdhvaṃ pṛthivyā ' arvācīnamantarikṣātteṣāmeṣa loko 'dhruva ivāpratiṣṭhita'iva manasyāsīt

### [55.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.3)

( te ) te'śvināvabruvan | ( nyu ) yuvaṃ vai brahmāṇau bhiṣajau stho yuvaṃ na  
'imāṃ dvitīyāṃ citimupadhattamiti kiṃ no tato bhaviṣyatīti yuvameva  
no'syā'agnicityāyā' adhvaryū bhaviṣyatha 'iti tatheti tebhya 'etāmaśvinau dvitīyāṃ citimupādhattāṃ tasmādāhuraśvināveva devānāmadhvaryū'iti

### [55.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.4)

sa 'upaddhāti | dhruvakṣitirdhruvayoniśruvā'sīti yadvai sthiraṃ yatpratiṣṭhitaṃ  
taddhruvamatha vā'eṣāmeṣa loko'dhruva'ivāpratiṣṭhita 'iva manasyāsīttamevaitatsthiraṃ dhruvaṃ kṛtvā pratyadhattāṃ dhruvaṃ yonimāsīda sādhuyeti sthiraṃ yonimāsīda sādhuyetyetaduruyasya ketuṃ prathamaṃ juṣāṇetyayaṃ vā'agniruruyastasyaiṣa prathamaḥ keturyatprathamā citistāṃ juṣāṇetyetadaśvinā'dhvaryū sādayatāmiha tvetyaśvinau hyadhvaryū'upādhattām

### [55.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.5)

( ṅa ) kulāyinī ghṛtavatī puraṃdhiriti | kulāyamiva vai dvitīyā citiḥ  
syonam̐ sīda sadane pṛthivyā 'iti pṛthivī vai prathamā citistasyai śive syone  
sīda sadana'ityetadabhi tvā rudrā vasavo gṛṇantvityetāstvāṃ devatā' abhigṛṇantvityete̱dimā brahma pīpihi saubhagāyetīmā brahmaṇi saubhagāyetyetadaśvinā'dhvaryu sādayatāmiha tvetyaśvinau hyadhvaryū'upādadhattām

### [55.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.6)

( tham̐ ) svairdakṣairdakṣapiteha sīdeti | svena vīryeṇeha sīdetyetadde̱vānām̐  
sumne bṛhate raṇāyeti devānām̐ sumnāya mahate raṇāyetye̱tatpitevaidhi sūnava'ā suśeveti yathā pitā putrāya syonaḥ suśeva'eva suśevaidhītye̱tatsvāveśā tanvā saṃviśasvetyātmā vai tanūḥ svāveśenātmanā saṃviśasvetye̱tadaśvinādhvaryū sādayatāmiha tvetyaśvinau hyadhvaryū'upādhattām

### [55.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.7)

(mpṛ) pṛthivyāḥ purīṣamasīti | pṛthivī vai prathamā citistasyā 'etatpurīṣamiva yadvitīyā'pso nāmeti raso nāmetyetattāṃ tvā viśve'abhigṛṇantu devā'iti tāṃ tvā sarve'bhigṛṇantu devā'ityetatstomapṛṣṭhā ghṛtavarttanti tāntstomānasyāṃ tasya̍māno bhavati tairaiṣā stomapṛṣṭhā  
prajāvadasmai draviṇa''yajasveti prajāvadasmai draviṇamāyajasvetyetadaśvinā'dhvaryū sādayatāmiha tvetyaśvinau hyadhvaryū'upādhattām

### [55.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.8)

(ntā) tā'etā diśaḥ | (stā) tā reta̍ḥsicorvelyopadadhātīme vai reta̍ḥsicāvanayostaddiśo dadhāti tasmādanayordiśaḥ sarvvata'upaddhāta  
sarvvatastaddiśo dadhāti tasmātsarvvato diśaḥ sarvvataḥ samīcīḥ sarvvatastutsamīcīrdiśo dadhāti tasmātsarvvataḥ samīcyo diśrastā nānopadadhāti  
nānā sādayati nānā sūdadohasā'dhivadati nānā hi diśaḥ

### [55.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.9)

(śo'tha ) atha pañcamīṃ diśyāmupadadhāti | (tyū) ūrdhvā ha sā diksā  
yā sordhvā diggsau su'ādityo'sumevaitadādityamupadadhāti tāmuntareṇa  
dakṣiṇāṃ diśāmuṣadadhātyamuṃ tadādityama̱ntareṇa dakṣiṇāṃ diśaṃ dadhāti  
tasmādeṣo'ntareṇa dakṣiṇāṃ diśameti

### [55.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.10)

( tyu ) ādityāstvvā pṛṣṭhe sādayāmīti | ( tī ) iyaṃ vā'aditirasyāmevainametatpratiṣṭhāyāṃ pratiṣṭhāpayatyanturikṣasya dhartrīṃ viṣṭambhanīṃ diśāmadhipatnīṃ  
bhuvanānāmityuntarikṣasya hyeṣa dharttā viṣṭambhano diśāmadhipatirbhuvanānāmūrmmirdrapso'apāmasīti raso vā'ūrmmirviścakarmā ta'ṛṣiriti prajāpatirvvai viśvakarmā prajāpatisṛṣṭā'sītyetadaśvinā'dhvaryū sādayatāmiha  
tvetyaśvinau hyadhvaryū'upādhattām

### [55.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.11)

yudvaivaitā 'āśvinīrupadadhāti | prajāpatiṃ visrastaṃ devutā'ādāya  
vyudrakāmaṃstasya yudūrdhvaṃ pratiṣṭhāyā'avācīnaṃ mudhyāttadasyāśvināvādāyoṃtkramyātiṣṭhatām

### [55.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.12)

( ntā ) tāvabravīt | ( du ) upa metaṃ prati ma'etaddhattaṃ yena me yuvumudukramiṣṭamiti kiṃ nau tato bhaviṣyatīti yuvadevatyametra ma'etudātmano bhaviṣyatīti tatheti tadasminnetudaśvinau pratyadhattām

### [55.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.13)

( nta ) tadyā 'etāḥ pañcāśvinyaḥ | ( S ) etudsya tudātmanastadyudetā  
'atropadadhāti ya̱dvaivāsyaitā'ātmanasta̱dasminnetatpratidadhāti tusmādetā  
'atropadadhāti

### [55.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.14)

dhruva̱kṣitirdhruvayonirruvā'sīti | yadvai sthiraṃ yatpratiṣṭhitaṃ taddhruvamatha vā'asyaitadasthiramivādhruvamivātmana 'āsīttadvaitatsrsthiraṃ dhruvaṃ kṛtvā  
pratyadhattām

### [55.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.15)

( ṅku ) kulāyinī ghṛtavatī purandhi̱riti | kulāyamiva vā'asyaitadātmanaḥ svairdakṣairdakṣapiteha sīdetyadakṣayatāmevāsmaitadātmanaḥ pṛthivyāḥ purīṣamasīti purīṣasam̐hitamiva vā'asyaitadātmano reta̱ḥsicorvelayā pṛṣṭayo  
vai reta̱ḥsicau pṛṣṭisāmayamiva vā'asyaitadātmanaḥ sarvvata 'upaddhāti  
sarvvato hyasyaitadaśvināvātmanaḥ pratyadhattām

### [55.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.16)

( ma̱ ) athartuvye'upa̱dadhāti | ( ty ) ṛ̱tava'ete ya̱ddṛtuvye'ṛ̱tune̱vaitadupadadhāti śukraśca̍ śuciśca graiṣmāvṛtū'ḍuti nāmanī'enayorete nāmabhyāme̱vaine'etadupadadhāti dve'ḍiṣṭake bhavato dvau hi māsāvṛtuḥ sakṛtsādayatyekaṃ  
taddṛtuṃ karoti

### [55.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.17)

tadya̱dete'a̱tropa̱dadhāti | saṃvvatsara'eṣo'gniri̱ma'u lo̱kāḥ saṃvvatsarastasya yadūrdhvaṃ pṛthivyā'a̱rvācīnamantarikṣāttada̱syaiṣā dvitīyā citistada̱sya grīṣma̱'ṛtustadyadete'a̱tropa̱dadhāti ya̱ddevāsyaite'ātma̱nastadasminnetatpratidadhāti tasmādete'atropa̱dadhāti

### [55.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55.18)

yudvevaite'atropaddhāti | prajāpatireṣo'gniḥ saṃvvatsara 'u prajāpatistasya  
yuddhūrddha pratiṣṭhāyā 'avācīnaṃ madhyāttadasyaiṣā dvitīyā citistadsya grīṣma'ṛtustadyudete'atropaddhāti yuddhevāsyaite'ātmanastadyusminnetatpratidadhāti tasmādete'atropaddhāti

## Linked texts (1)

- [Mādhyandina](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha*madhyandina.8.2.1.1) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.55) · Pramāṇa
