Citikanda 58
Citikāṇḍa 58
- Language
- Sanskrit
58.1
basto vyaya'iti | ba̱staṃ vyaya̱sā''pnodviva̱laṃ chanda̱'ityekapa̱dā vai
viva̱laṃ chanda̱'ekapa̱dā ha bhūtvā'jā'udya̱kramaḥ
58.2
(rbu) ṣṇiṇvvya̍ 'huti | bvṛṣṇiṃ vyasā''mnodviśālaṃ chanda 'huti dvipadā
vai viśālaṃ chando dvipadā ha bhūtvā'vaya 'uccakramuḥ
58.3
puruṣo vyaya 'huti | puruṣaṃ vyasā''mnottandraṃ chanda 'huti paṅktirvai tandraṃ
chandaḥ pa̍ṅktirha bhūtvā puruṣā 'uccakramuḥ
58.4
(vyāṃ ) vyāghro vyaya 'huti | vyāghraṃ vyasā''mnodanādhṛṣṭaṃ chanda 'huti
virāḍvā'anādhṛṣṭaṃ chando'nnaṃ vai virāḍannamanādhṛṣṭaṃ virāḍḍha bhūtvā
vyāghrā 'uccakramuḥ
58.6
sim̐haiho vyaya 'huti | sim̐haṃ vyasā''mnocchadiśchanda 'ityaticchandā
vai chadiśchandaḥ sā hi sarvāṇi cchandām̐si cchādayatyaticchandā ha bhūtvā
sim̐hā 'uccakramugthāto niruktāneva paśūnniruktāni cchandām̐syupadadhāti5
paṣṭhavāivaya 'iti | paṣṭhvāhaṃ vyava̱sā''pnodbṛhatī̱ chanda̱ 'iti bṛhatī ha
bhū̱tvā paṣṭhvāha̱ 'u̱ccakrām̱
58.7
( ru) u̱kṣā vaya̱ 'iti | (tyu) ukṣāṇaṃ vyayasā ''pnotkakupchanda̱ 'iti
kaku̍bbhū bhūtvo̍kṣāṇa 'u̱ccakrām̱
58.8
(rṛ ) ṛṣabho vaya 'iti | (tyu) ṛṣabha̱ṃ vyaya̱sā''pnotsa̱tobṛ̍hatīcchanda̱'iti sa̱tobṛ̍hatī ha bhū̱tvarṣa̍bhā 'u̱ccakrām̱
58.9
(2) anaḍdvānvaya 'iti | (tya) anaṅgāhaṃ vyasā''protpaṅktiśchanda
'iti paṅktirha bhūtvā'naḍvāha'uccakramuḥ
58.10
( dhaiṃ ) dhenurvvaya'iti | dhenuṃ vyasā''proñjagatī chanda 'iti jagatī ha
bhūtvā dhenuvaḍuccakramuḥ
58.11
( hyu ) tryavirvvaya'iti | tryaviṃ vyasā''protriṣṭupchanda'iti triṣṭubha
bhūtvā tryavaya'uccakramuḥ
58.12
( diṃ ) dityavāṅgvaya'iti | dityavāhaṃ vyasā''prodvirāṭchanda 'iti
virāḍha bhūtvā dityavāha'uccakramuḥ
58.13
pañcāvirvvaya'iti | pañcāviṃ vyasā''prodgāyatrī chanda'iti gāyatrī ha
bhūtvā pañcāvaya'uccakramuḥ
58.14
( stri ) trivatso vyavya 'iti | trivatsaṃ 0vyavvasā''pnoduṣṇicchunda 'ityuṣṇiggha bhūtvā trivatsā'vyuccakramaḥ
58.15
( stu ) turyavāṅvya 'iti | turyavāhaṃ vyavvasā''pnodanuṣṭupchunda 'ityanuṣṭubbha bhūtvā turyavāha 'vyuccakramaḥ
58.16
^(re) ete vai te paśavaḥ | ( vo ) yāṃstatprajāpatirvyayasā''pnotta vai paśuṃ
prathamamādvātha vaya̱o'tha cchando 'vyayasā ca̱ hyenāṃśchandasā ca parigṛhyātmannadhattātmannakuruta tathaivainānayametadvayasā caiva cchandasā ca parigṛhyātmandharatta'ātmankurute
58.17
sa 'eṣu paśuryadagniḥ | so'traiva sarvvaḥ kṛtsnaḥ saṃskṛtastasya yāḥ
purastādupadadhāti śiro'sya tā'atha yā dakṣiṇataścottarataśca sa 'ātmā'tha yāḥ paścāttatpuccham
58.14-2
(4) “ trivatso vayaḥ ” - iti | trivatsaṃ vayasā''pnot | “ uṣṇikchandaḥ ” - iti
uṣṇigdha bhūtvā trivatsā uccakramaḥ
58.10-2
(5) “ turyavāṅvayaḥ ” - iti | turyavāhaṃ vayasā''pnot | “ anuṣṭupchandaḥ ”-( vā. saṃ.
14
58.15-2
) iti | anuṣṭubdha bhūtvā turyavāha uccakramaḥ
58.16-2
ete vai te paśavo-yāṃstatprajāpatirvayasā''pnot | sa vai paśuṃ prathamamāha-atha vayaḥ-atha cchandaḥ
vayasā ca hyenāṃśchandasā ca parigṛhyā''tmannadhatta, ātmankuruta | tathaivainānayametadvayasā caiva cchandasā
ca parigṛhyā''tmandhatte-ātmankurute
58.17-2
sa eṣa paśuryadagniḥ | so'traiva sarvaḥ kṛtsnaḥ saṃskṛtaḥ | tasya yāḥ purastādupadadhāti | śiro'sya
tāḥ | atha yā dakṣiṇataścottarataśca-sa ātmā | atha yāḥ paścāt-tatpuccham
58.18
( thūm̐) sa vai purastādevāgra'upaddhāta| śiro hi prathamaṃ jāyamānasya
jāyate'tha dakṣiṇata'upadhāyottarata ' upadadhāti sārddhamayamātmā jāyatā'ityatha paścātpucch5 hyantato jāyamānasya jāyate
58.19
tadyāni varviṣṭhāni cchandām̐si | ye sthaviṣṭhāḥ paśavastānmadhya'upaddhāti madhyaṃ tatprati paśuṃ varviṣṭhaṃ karoti tasmānmadhyaṃ prati paśurvvariṣṭho'tha
ye vyavatsamāḥ paśavastāndakṣiṇata 'upadadhāti dakṣiṇaṃ tadardhaṃ paśordhvīyaivattaraṃ karoti tasmāddakṣiṇo'rdhaḥ paśorvīryavattaraḥ
58.20
pūrvā̱rdhaṃ ca jaghanā̱rdhaṃ cāṇiṣṭhau karoti | yada̱hāmuśvatasta̱stenainā aṇiṣṭhā'atha̱ yadiha hrasi̍ṣṭhānpaśū̱m̐tupada̱dhāti teno'etā 'aṇiṣṭhāḥ pūrvā̱rdhaṃ ca tajjaghanā̱rdhaṃ ca paśoraṇiṣṭhau karoti tasmātpūrvā̱rdhena jaghanā̱rdhena paśoḍaṇiṣṭhau
tasmātpūrvā̱rdhena ca jaghanā̱rdhena ca paśu̱rucca tiṣṭhati saṃ ca̱ viśatyatha loka̍mpṛṇe'upa̱dadhātyasyā̍m̐ sra̱ktyāṃ tayoru̱pari bandhuḥ purī̍ṣaṃ nivapati
tasyo̱pari bandhuḥ
58.8-2
iti prathamaprapāṭhake aṣṭamaṃ brāhmaṇam || 8-1-8 || ( 2. 4. )
iti dvitīyo'dhyāyaḥ samāptaḥ
Linked texts (1)
- Mādhyandina — Sanskrit