<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.61 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda) › 61

# Citikanda 61

Citikāṇḍa 61

- **Language:** Sanskrit

### [61.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.61.1)

iti dvitīyaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam || 8-2-1 || ( 3. 2. )  
atha cchandasyā'upaddhāta | paśavo vai chundāem̐syuntarikṣaṃ madhyamā  
citirantarikṣe tatpaśūndadhāti tasmādantarikṣāyatanāḥ paśavaḥ

### [61.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.61.2)

( vo ) ya̱dveva̱ cchanda̱syā 'upa̍dadhāti | pa̱śavo̱ vai chundā̍em̐syannaṃ paśavo  
madhyaṃ madhyamā citirmadhyatastadannaṃ dadhāti

### [61.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.61.3)

tā dvādaśa dvādaśopadadhāti | dvādaśākṣarā vai jagatī paśavo vai jagatyantarikṣaṃ madhyamā citirantarikṣe tatpaśūndadhāti tasmādantarikṣāyatanāḥ  
paśavaḥ

### [61.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.61.4)

( vo ) yudveva dvādaśa-dvādaśa | dvādaśākṣarā vai jagatī paśavo vai jugatyannaṃ  
paśavo madhyaṃ madhyamā citirmadhyatastadannaṃ dadhāti tā'anantarhitāḥ prāṇabhṛddhya'upaddhātyanantarhitaṃ tutprāṇebhyo'nnaṃ dadhātyuttarā' uttaraṃ tutprāṇebhyo'nnaṃ dadhāti

### [61.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.61.5)

mā cchanda'iti | (tya) ayam̐ vai loko mā'yam̐ hi loko mita'iva pramā  
cchanda'ityantarikṣaloko vai pramā'ntarikṣaloko hyasmāllokātpramita'iva  
pratimā cchanda'ityasau vai lokaḥ pratimeṣu hyantarikṣaloke pratimita'ivāsrīvayaśchanda'ityannamasīvayastadyudeṣu lokeṣvannaṃ tudasīvayo'tho yudvebhyo  
lokebhyo'nnam̐ sravati tudasīvayo'thāto niruktānyeva cchūndām̐syupadadhāti

### [61.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.61.6)

paṅktiśchandaḥ | ( 5 ) uṣṇikchando bṛhatī cchando'nuṣṭupchando virāj  
chando gāyatrī cchandastriṣṭupchando jagatī cchunda'ityetāni niruktāni  
virāḍaṣṭamāni cchandām̐syupadadhāti pṛthivī cchando'ntarikṣaṃ cchanda  
'iti yānyetaddevatyāni cchandām̐si tānyevaitadupadadhātyagnirdevatā vāto  
devatetyetā vai devatāśchandām̐si tānyevaitadupadadhāti

### [61.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.61.7)

sa vai nirūktāni cāniruktāni copa̍dadhāti | sa yutsa̱rvāṇi nirūktānyu̍pā̱dhāsya̱danta̍vaddhānnama̍bhaviṣya̱dakṣeṣyata hātha yatsa̱rvāṇyu̍niruktāni  
paro'kṣaᳵ hyānna̍mabhaviṣya̱nna ha̍nadṛkṣyaṃścana nirūktāni cāniruktāni copa̍dadhāti ta̱smānniruktamannamadya̱mānaṃ nu kṣīyate

### [61.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.61.8)

tāni vā'e̱tāni | trīṇi dvāda̱śānya̍padadhāti tatṣaṭtri̱m̐śa̱tṣaṭtri̱m̐śadakṣarā bṛhatye̍ṣā vai sā bṛhatī yāṃ taddevā'antarikṣaṃ bṛhatīṃ tṛtīyāṃ citi̍ma̱paśyaṃstasyā'e̱tasyai devā'uttamāḥ

### [61.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.61.9)

( 0 ) yudvevaitā'ḍaṣṭakā'upaddhāti | prajāpatervisrastātsa̱rvāṇi  
bhūtāni sa̱rvā diśo'nu vyudakrāman

### [61.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.61.10)

( nta ) sa yaḥ sa prajāpatirvyasram̐sata | ( tā ) ayameva sa yo'yamagniścīyate'tha ya̱ānyasmāttāni bhūtāni vyudakrāmannetāstā'ṣṭakāstadyudetā'upaddhāti yānyevāsmāttāni bhūtāni vyudakrāmaṃstānyasminnetatpratidadhāti

### [61.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.61.11)

tayā daśa prathamā'upaddhāti | sa candramāstā daśa bhavanti daśākṣarā  
virāḍannaṃ virāḍannamu candramā'atha yā' uttarāḥ ṣaṭtriṃśadarthamāsāśca te māsāśca caturviṃśatirardhamāsā dvādaśa māsāścandramā vai saṃvatsaraḥ sarvāṇi bhūtāni

### [61.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.61.12)

taṃ yutra̍ de̱vāḥ sama̱skurvan̍ | ( 1m̐stu ) tadu̍sminne̱tāni̱ survāṇi bhū̱tāni̍  
madhya̱to'da̍dhusta̱thaivāsmi̍nnayame̱tadu̍dhyāta tā'ana̍ntarhitā 'ṛtuvyābhya̍'upa̱dadhā̱tyṛtuṣu tatsarvāṇi bhūtāni pratiṣṭhāpayati

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.61](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.61) · Pramāṇa
