<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda) › 62

# Citikanda 62

Citikāṇḍa 62

- **Language:** Sanskrit

### [62.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.1)

iti dvitīyaprapāṭhake dvitīyaṃ brāhmaṇam || 8-2-2 || ( 3. 3. )  
atha vālakhilyyā 'upa̍dadhāti | prāṇā vai vvālakhilyyāḥ prāṇāne̱vaitadu̍padadhāti tā yadvālakhilyā nāma yadvā'u̱rvara̱yo'sa̍mbhinnaṃ bhurvāti khila 'iti  
vai tadācakṣate vvālamātrāddu heme prāṇā'asambhinnrāste yudvālamātrā'sa̍mbhinrāsta̱smādvālakhilyāḥ

### [62.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.2)

sa vai sapta purastādupadadhāti | sapta paścāttuyāḥ sapta purastādupadadhāti  
yu'eveme sapta purastātprāṇāstānasminnetuddadhāti

### [62.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.3)

(tyu ) atha yāḥ sapta paścāt | (de ) eṣāmevaitutprāṇānāmevānprāṇānmatipratīnkaroti tasmādyudebhi'nnamatti tudaitairutyeti

### [62.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.4)

yudveva sapta purastādupadadhāti | sapta vā'ime purastātprāṇāścatvāri dorbāhvāṇi śiro grīvā yudūrdhvaṃ nābhaistatsaptamamaṅge'ṅge hi prāṇa 'ete vai sapta  
purustātprāṇāstānasminnetaddadhāti

### [62.2-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.2-2)

sa vai sapta purastādupadadhāti | sapta paścāt | tadyāḥ sapta purastādupadadhāti-yadaeveme, sapta purastātprāṇāstānasminnetaddadhāti

### [62.3-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.3-2)

atha yāḥ sapta paścāt | eṣāmevaitatprāṇānāmetānprāṇānpratipratīnkaroti | tasmādyadebhirannamattitadetairatyeti

### [62.4-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.4-2)

yadveva sapta purastādupadadhāti | sapta vā'ime purastātprāṇāḥ-catvāri dorbāhvāṇi, śiraḥ, grīvā,  
yadūrdhvaṃ nābheḥ-statsaptamam | aṅge'ṅge hi prāṇaḥ | ete vai sapta purastātprāṇāḥ-tānasminnetaddadhāti

### [62.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.5)

(ntyu ) atha yāḥ sapta paścāt | ( tsa ) sapta vā'ime paścātprāṇāścatvāryūrvaṣṭhīvāni dve pratiṣṭhe yadvā'nābhestatsaptamamaṅge'ṅge hi prāṇo'ete vai sapta  
paścātprāṇāstānsminnetaddadhāti

### [62.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.6)

mūrddhā'si rāṭ | ( ḍdhu ) dhruvā'si dharūṇā dhartryasi dharaṇī yantrī rāḍyantryasi yamanī dhruvā'si dharitrītyetānevāsminnetaddhruvānprāṇānyacchati

### [62.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.7)

yadveva vālakhilyā'upaddhāti | ( tye ) etadvai devā vālakhilyābhirevemāllo̱kāntu̱sañccāra̱taśca̱ordhvāna̱mutaścā̱rvācasta̱thaivaitadyaja̍māno  
vālakhilyābhirevemāllo̱kāntsa̱tyātī̱taśca̱ordhvāna̱mutaścā̱rvāca̍ḥ

### [62.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.8)

(vo) mū̱rddhā'si̱ rāḍati̍ma̱ loka̱marohan | ( ndhru) dhruvā'si dharuṇe̱tyantarikṣaṃ  
lo̱kaṃ dhūryya̍si̱ dharaṇī̱tyamu̍ṃ lo̱kamāyu̍ṣe tvā varca̍se tvā kṛ̱ṣyai tvā kṣemā̍ya  
tveti̍ catvāraścatuṣpadāḥ paśavo'nna̍ṃ paśa̱vasta̱dyattaiścatu̍rbhiśścatuṣpādaiḥ paśubhi̍retenā̱nnenā̱muṣmiṃllo̱ke pratyati̍ṣṭhaṃsta̱thaivaitadyaja̍māna 'e̱taiścatu̍rbhiśścatuṣpādaiḥ  
paśu̍bhiretenā̱nnenā̱muṣmi̍llo̱ke pra̍titiṣṭhati

### [62.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.9)

sa sa parāṅiva roha̍ḥ | ( ' ) iya̱m vai pratiṣṭhā̍ te devā'i̱māṃ pratiṣṭhā̱mabhipratyāyaṃsta̱thaivaitadyaja̍māna 'i̱māṃ pratiṣṭhā̱mabhipretyaiti̍

### [62.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.10)

yantrī rāḍityamuṃ loka̱marohan | ( nyu ) ya̱ntyasi yamanītya̱ntarikṣalokaṃ  
dhruvā'si dha̱ritrītīmaṃ loka̱miṣe tvorje tvā ra̱yyai tvā poṣāya tveti catvāraścatuṣpādāḥ paśavo'nnaṃ paśa̱vasta̱detaiścaturbhi̱iścatuṣpādaiḥ pa̱śubhiretenānnenāsmim̐lloke pratyatiṣṭham̐stathaivaitadyajamāna 'etaiścaturbhi̱iścatuṣpādaiḥ pa̱śubhiretenānnenāsmim̐lloke pratitiṣṭhati

### [62.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.11)

( tya ) athātaḥ saṃskarotireva | yā 'amūrekādaśeṣṭakā 'upaddhāta yoḍaso  
prathamo'nuvākastadantarikṣa samatmā tadyattā 'ekādaśa bhavantyekādaśākṣarā vai triṣṭuppraiṣṭubhamantarikṣamatha yā 'uttarāḥ ṣaṣṭiḥ sa vāyuḥ sa  
prajāpatiḥ so'gniḥ sa yajamānaḥ

### [62.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.12)

( staṃ ) tadyāḥ pura̱stādupada̍dhāti | śiro̱'sya tāstā daśa̍ bhavanti daśa̍  
vai prāṇāḥ prāṇā'u vai śiraḥ pūrvārdha 'upadadhāti pura̱stāddhīdaṃ śiraḥ

### [62.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.13)

( 'o'tha ) atha yā dakṣiṇataḥ | ( to ) yadūrdhvaṃ madhyādavācīna śīṣṇa̍stada̱sya tā'atha yāḥ paścādyadūrdhvaṃ pratiṣṭhāyā'avācīnaṃ ma̱dhyāttadasya  
tāḥ pratiṣṭhaivottarataḥ

### [62.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.14)

( sta ) tadyāḥ sapta̱ pura̱stādvālakhilyā 'upada̍dhāti | yu'eveme sapta̱  
pura̱stātprāṇāstānsminnetaddadhāti tā'anantarhitā 'etābhyo daśabhya  
'upadadhātyanantarhitāṃstucchīṣṇa̍ḥ prāṇāndadhāti

### [62.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.16)

( tyu ) atha yāḥ sapta̱ paścāt | ( dyu ) yu'eveme sapta̱ paścātprāṇāstānasminne̱taddadhāti tā'anantarhitā'e̱tābhyo dvādaśabhya'upadadhātyanantarhitāṃstudātmanaḥ prāṇāndadhāti sa'eṣa vāyuḥ prajāpatira̍sminne̱ṣubhe'ntarikṣe samantaṃ parya̍ktastadyattṛtīyāṃ citimupadadhāti vāyuṃ caiva tada̱ntarikṣaṃ  
ca saṃskarutyopadhatte'tha lokampṛṇe'upadadhātyasyā̱ā saṃsra̱tyāṃ tayorupari  
bandhuḥ purīṣaṃ nivapati tasyopari bandhuḥ

### [62.8-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.8-2)

iti dvitīyaprapāṭhake tṛtīyaṃ brāhmaṇam || 8-2-3 || ( 3. 4 . )  
iti tṛtīyo'dhyāyaḥ samāptaḥ

### [62.7-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62.7-2)

3  
ntāhitāḥ ' ityarthaḥ | ' sa eṣaḥ ' prāṇabhṛdādivālakhilyānta iṣṭakārūpaḥ prāṇaśarīravān ' prajāpatiḥ '  
' asmin ' svayamātṛṇṇāyutavyāhṛtikādaśeṭakārūpe vaiṣṭubhe'ntarikṣe ' ' samantaṃ paryaktaḥ' parivyāpto vartate | 'tat '  
tasmād imām ' tṛtīyāṃ citimupadadhāti ' iti ' yat '' tat ' tenopadhānena ' vāyum ' ' antarikṣaṃ ca '  
' saṃkṛtya ' upahitavānbhavati | atha lokaṃpṛṇe iti | dve iṣṭake upadadhyāt | tayorbrāhmaṇamupari vakṣyate  
(8|7|2|1) | atha ' purīṣaṃ nivapati ' tasyāpi brāhmaṇamuttaratra vakṣyata ityatidiśati-tasyopari bandhuriti  
kāṇḍāvasāne “ asau vā ādityo lokampṛṇā iti- (śa. pa. 8

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.62) · Pramāṇa
