<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda) › 68

# Citikanda 68

Citikāṇḍa 68

- **Language:** Sanskrit

### [68.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68.1)

a̱thāto'nvāvṛ̍tam | (ntri) tri̱vṛda̍tīṃ pu̱rastā̍dupadadhātyekavi̱ᳵśavatī̍ṃ  
pa̱ścātpañca̍daśavatīṃ da̍kṣiṇa̱taḥ sa̱ptada̍śavatīmuttara̱taḥ

### [68.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68.2)

(') e̱tadvai prajāpatim | (ntri) tri̱vṛda̱tyāmupahatāyāṃ pañca̍daśava̱tyāṃ  
mṛ̱tyurasī̍dadi̱māmṛta 'upadhāsya̍te tamatra̍ grahīṣyā̱mīti̱ taṃ prāpa̍śya̱ttaṃ  
pra̱syāya̍ pari̱kramyaika̍vi̱ᳵśavatī̱mupā̍dhattaikavi̱ᳵśavatī̍ṃ mṛ̱tyuranvaga̍cchatpañcadaśava̱tīmupā̍dhatta pañcadaśavatīṃ mṛ̱tyuranvaga̍cchatsaptadaśavatīmu̱pādha̍tta̱ so'trai̱va  
mṛ̱tyuṃ nya̍karodatrāmohayattathaivaitadyaja̍māno'trai̱va sarvvā̍npā̱pmano̱ nika̍ro̱tyatra̍  
mohayati

### [68.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68.3)

( tya ) athottarāḥ | ( ttri ) trivṛ̱ddhatyāmeva̱ trivṛddhatīmanūpadadhātyekavim̐śa̱vatyāmekavim̐śa̱vatīṃ pañcadaśa̱vatyām̐ saptadaśa̱vatīm̐ saptadaśa̱vatyāṃ  
pañcadaśa̱vatīṃ tā yudevaṃ vyati̱hāramupada̱dhāti tasmādakṣṇayāstomīyā 'atho  
yudete stomā 'a̱to'nyathā'nupūrvaṃ tasmādvevākṣṇayāstomīyā 'atho 'e̱vaṃ  
devā 'u̱pādadhatetarathā'surāstato devā 'abhavanparā'surā bhavatyātma̱nā  
parā'sya dviṣanbhrātṛvyo bhavati ya 'evaṃ veda

### [68.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68.4)

tyāveva śiraste yutrivṛdvatyau bhavatastrivṛddhi śiro dve bhavato dvikapālam̐  
hi śiraḥ pūrvārdha'upaddhāti purastāddhīdam̐ śiraḥ

### [68.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68.5)

pratiṣṭhaikavim̐śavatyau | te yudekavim̐śavatyau bhavataḥ pratiṣṭhā hyekavim̐śo dve bhavato dvandvam̐ hi pratiṣṭhā paścādupadadhāti paścāddhīyaṃ pratiṣṭhā

### [68.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68.6)

bāhū pañcadaśavatyau | te yutpañcadaśavatyau bhavataḥ pañcadaśau hi bāhū dve  
bhavato dvau hīmau bāhū pārśvata' upadadhāti pārśvato hīmau bāhū

### [68.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68.7)

( ' ) annam̐ saptadaśavatyau | te yutsaptadaśavatyau bhavataḥ saptadaśam̐ hyannaṃ  
dve bhavato vyakṣaram̐ hyannaṃ te'nantarhite pañcadaśavatībhyāmupadadhātyanantarhitaṃ tadvāhubhyāmannaṃ dadhāti bāhye pañcadaśavatyau bhavato'ntare saptadaśavatyau  
bāhubhyāṃ tadubhayato'nnaṃ parigṛhṇāti

### [68.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68.8)

( tyu ) atha yā madhya'upadadhāti | su 'ātmā tā retassicorveḷayopadadhāti pṛṣṭhayo vai retassicau madhyamu pṛṣṭhayo madhyato hyayamātmā sarvvata  
'nupadadhāti sarvvato hyayamātmā'tha yaduto'nyadatiriktaṃ tayadai devānāmatiriktaṃ chandām̐si tāni tadẏāni tāni cchandām̐si paśavaste tadye te  
paśavaḥ puṇyāstā lakṣmyastadyāstāḥ puṇyā lakṣmyo'sau sa 'ādityaḥ  
su' āsāṃmeṣa dakṣiṇataḥ

### [68.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68.9)

(stā) tā haike'nantarhitāśchidratībhyāmupadadhati | jihvā hanū'iti  
vvadanto yāścaturdaśa te hanū yāḥ ṣaṭ sā jihveti na tathā kuryyādati  
te raṃcayanti yathā pūrvvayohrnvorapare hanū'anūpadadhyādyathā pūrvvasyāṃ  
jihvāyāmaparāṃ jihvāmanūpadadhyāttādṛktadyatrāhaiva śirastadeva hanū tajjihvā

### [68.8-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68.8-2)

atiriktaṃ tat | yadvai devānāmatiriktam-chandāṃsi tāni | tadyāni tāni cchandāṃsi-paśavaste  
tadye te paśavaḥ-puṇyāstā lakṣmyaḥ | tadyāstāḥ puṇyā lakṣmyaḥ-asau sa ādityaḥ| sa āsā  
meṣa dakṣiṇataḥ

### [68.9-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68.9-2)

tā haike'nantarhitāśchidratībhyāmupadadhati | jihvā hanū iti vadantaḥ| yāścaturdaśa te hanū | yāḥ ṣaṭsā jihveti | na tathā kuryāt | ati te recayanti | yathā pūrvayornvorapare hanū anūpadadhyād,  
yathā pūrvasyāṃ jihvāyāmaparāṃ jihvāmanūpadadhyāt | tādṛktat | yatrāhaiva śiraḥ-tadeva hanū,  
tajjihvā

### [68.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68.10)

( hvā'smi ) asminnu haike'vāntaradeśa'upaddhati | (tya) asau vā'āditya'etā 'amuṃ tadādityametasyāṃ diśi dadhma 'iti na tathā kuryādanyāni vāva tāni karmāṇi yairetamutra dudhāti

### [68.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68.11)

dakṣiṇata 'u haika'upaddhati | tadetāḥ puṇyā lakṣmīrdakṣiṇato dadhmaha'iti  
tusmādyusya dakṣiṇato lakṣma bhavati taṃ puṇyalakṣmīka' ityācakṣata'uttaratu striyā' uttarata' āyatanā hi strī tattatkṛtameva purastāccaivainā'upadudhyādyatrāṃhaiva śirastaddeva hanū tajjihvā'thaitāḥ puṇyā lakṣmīrmukhato dhatte  
tusmādyusya mukhe lakṣma bhavati taṃ puṇyalakṣmīka' ityācakṣate

### [68.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68.12)

saiṣā brahma̱citiḥ | ( ryaṃ ) yadbrahmo̱pādadhattasmādbrahma̱citiḥ sā prajāpaticitiryatprajāpatimupā̍dadhattasmātprajāpaticitiḥ sa'rṣicitiryadṛṣī̍nupā̍dadhattasmādṛṣicitiḥ sā vāyucitiryadvāyumupādadhattasmādvāyucitiḥ  
sā stomacitirya̱tstomānupā̍dadhattasmātstomacitiḥ sā prāṇacitiryatprāṇānupā̍dadhattasmātprāṇacitirato yatamadeva katamañca vidyāttena  
haivāsyaiṣā''rṣeyavatī bandhumatī citirbhavatyatha lokampṛṇe'upa̱dadhātyasyām̐  
saktyāṃ tayorupari̱ bandhuḥ purīṣaṃ ni̱vapati tasyopari bandhuḥ

### [68.8-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68.8-3)

iti tṛtīyaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam || 8-3-1 || ( 4.4. )  
iti caturtho'dhyāyaḥ samāptaḥ

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.68) · Pramāṇa
