Citikanda 74
Citikāṇḍa 74
- Language
- Sanskrit
74.1
iti tṛtīyaprapāṭhake ṣaṣṭhaṃ brāhmaṇam || 8-3-6 || ( 6.1 )
cha̱nda̱syā ' upa̍dadhāti | (tyu) atraiṣa sa̱rvvo'gniḥ sa̍ṃskṛtaḥ sa 'eṣo'tra̱
śriya̍maiccha̱nno haiṣo'taḥ purā ta̱smā'alamāsa̱ yacchriya̱mudhārayiṣyatta̱smādidamucyetuha̱marhan vā'eṣo'larthaṃ śriyai dhāraṇāya rājyāya vā grāmaṇīṣṭhyāya
veti̱ tasmai̍ de̱vā'e̱tārthaṃ śriya̱ṃ prāyacchannetāicchanda̱syāḥ paśavo̱ vai cchandām̐1syannaṃ paśa̱vo'nna̱mu śrīḥ
74.1-2
(stri ) tricānyupada̍dhāti | trivṛdvai paśuḥ pi̱tā mā̱tā pu̱tro'tho̱ garbha̍'u̱lbaṃ
jarā̱yvatho̍ trivṛdvā'nna̍ṃ kṛ̱ṣivṛ̍ṣṭri̱rbīja̍me̱kaivāticchandā bhavantye̍kā hyeṣa
chandasyā upadadhāti | atraiṣa sarvo'gniḥ saṃskṛtaḥ | sa eṣo'tra śriyamaicchat | no haiṣo'taḥ purā
tasmā alamāsa-yacchriyamadhārayiṣyat | tasmādidamapyetarhyāhuḥ-na vā eṣo'laṃ śriyai dhāraṇāya,
rājyāya vā, grāmaṇīṣṭhyāya veti | tasmai devā etāṃ śriyaṃ prāyacchan-etāicchandasyāḥ | paśavo vai
chandāṃsi | annaṃ paśavaḥ | annamu śrīḥ
74.2
tricānyupadadhāti | trivṛdvai paśuḥ-pitā, mātā, putraḥ | atho garbhamulbaṃ jarāyu | atho trivṛdvā
sā sarvāṇi̱ ccha̱ndām̐syeti sā yā sā śrīrma̱hatuda̱kthaṃ tadyattanmahada̱kthametāstāścha̱ndasyāḥ
74.3
( stu ) tusya̱ śiro gāya̱tryaḥ | ( ') ātmā tri̱ṣṭubho'nūka̱ṃ jagatyaḥ pa̱kṣau
pa̱ṅktayo'thaitāsāṃ kakubhāṃ catvāri̍ catvāryyakṣarāṇyādā̱yāti̍cchandasyupadadhāti sā sā'ti̍cchandā' e̱va bhava̍ti gāya̱trya' i̱tarāḥ sampa̱dyante saiva
gāya̱trya̍śīti̱ryā bṛha̱tyaḥ sā bārhatī yā'u̱ṣṇihaḥ sauṣṇihyatha yadya̱śo
yadardharcoṃ yadindrā̱gnaṃ yadāva̱panaṃ tada̱ticchandā' atha yannado yatsūda̱dohā
yatpadapuṅktā yatkiñcātrā'nuṣṭubhkammai tattuṣṭubhaḥ
74.4
pratiṣṭhā dvipadāḥ | ( ') etāvadvai mahaduktham̐ mahaduktham̐ śrīḥ suvvāᳬvāsmā'etāṃ devāḥ śriyaṃ prāyaccham̐stathaivāsmā'ayametāᳬm̐ suvvāᳬm̐ śriyaṃ
prayacchati
74.5
yadreva cchandasyā'upaddhadhāti | ( tye ) etadvai devā' etaṃ nākaᳬm̐ svargam̐
lokamupaśyannetāḥ stomabhāgāstasminnaviśaṃsteṣāṃ vi̱śatāṃ prajāpatiruttamo'viśatsa yaḥ sa prajāpatiretāstāicchandasyāḥ
74.6
( stu ) tsya śiro gāyatryaḥ | ( stā ) tā yadgāyatryo bhavanti gāyatram̐
hi śirastisro bhavanti trivṛddhi śiraḥ pūrvvārddha'upaddhadhāti purastāddhīdam̐
śiraḥ
74.4-2
pratiṣṭhā dvipadāḥ | etāvadvai mahaduktham | mahadukthaṃ śrīḥ | sarvāmevāsmā etāṃ devāḥ śriyaṃ prāyacchan | tathaivāsmā ayametāṃ sarvāṃ śriyaṃ prayacchati
74.5-2
yadreva cchandasyā upadadhāti | etadvai devā etaṃ nākaṃ svargaṃ lokamapaśyan | etāḥ stomabhāgāḥ
tasminnaviśan | teṣāṃ viśatāṃ prajāpatiruttamo'viśat | sa yaḥ sa prajāpatiḥ-etāstāicchandasyāḥ
74.6-2
tasya śiro gāyatryaḥ | tā yadgāyatryo bhavanti-gāyatraṃ hi śiraḥ | tisro bhavanti | trivṛddhi
śiraḥ | pūrvārdha upadadhāti-purastāddhīdaṃ śiraḥ
74.7
( ') urastriṣṭubhaḥ | ( stā ) tā retaḥsicorverlayopadadhāti pṛṣṭayo vai
retaḥsicā'uro vai prati pṛṣṭayaḥ
74.8
śroṇī jagatyaḥ | sa yāvati purastātsvayamātṛṇṇāyai triṣṭubha 'upaddhāti
tāvati paścājjagatīmoṃ yo'ayaṃ madhye prāṇastvaddeśā svayamātṛṇṇā yāvatyu
vā'etasmātprāṇātpurastādurastāvati paścācchroṇī
74.9
sakthyāvanuṣṭubhaḥ | ( stā ) tā'anantarhitā jagatībhya'upaddhātyanantarhite tacchroṇibhyām̐ sakthyau dadhāti
74.10
parśavo bṛhatyaḥ | kīkasāḥ kakubhaḥ so'ntareṇa triṣṭubhaśca kakubhaśca bṛhatīrupaddhāti tasmādimā' ubhayatra parśavo baddhāḥ kīkasāsu ca jatruṣu ca
74.11
grīvā 'uṣṇihaḥ | ( stā ) tā'anantarhitā gāyatrībhya'upaddhātyanantarhitāstacchīṣṇo grīvā dadhāti
74.12
pakṣau paḍktyaḥ | ( stā ) tā yutpaṅktayo bhavanti pāṅktau hi pakṣau pārśvata '
upa̱dadhāti pārśvato hīmau pakṣau ṣaṭpārthyaśchandastudakṣiṇata'upadadhāti dakṣiṇaṃ
tadardhaṃ paśoru̱vīryavattaraṃ karoti tasmāddakṣiṇo'rdhaḥ paśoru̱vīryavattaraḥ
74.13
( ' ) uduramaticchandāḥ | paśavo vai cchandā̱syannaṃ paśava'udaraṃ vā'annamattyudara 14 hi vā' anna̱matti tasmādyadodaramannaṃ prāpnotyatha tujjagdhaṃ
yātayāma̱rūpaṃ bhavati tadyadeṣā paśū̍śchandā m̐sya̱tti tasmādaticchandā
'aticchandā ha vai tāmaticchandā 'ityācakṣate paro'kṣaṃ paro'kṣakāmā
hi devāḥ
74.14
( 0 ) yoniḥ purīṣavatī | te sam̐spṛṣṭe'upadadhāti sam̐spṛṣṭe hyudaraṃ
ca yoniśca purīṣasam̐hite bhavato mā sam̐ vai purīṣaṃ mām̐sena vā'udaraṃ
ca yoniśca sam̐hite pūrvā'ticchandā bhavatyaparā purīṣavatyuttara 14 hyudaramadharā yoniḥ
74.15
( ste ) te prācyā'upa̍dadhāti | prāṅ hye̍ṣo'gniśrīyate'tho̱ prāgvai prāca̱'
uda̍raṃ prācī̱ yoni̱rbahi̍sto̱mabhā̱gā̱m̐ hṛda̍yaṃ vai stomabhāgā hṛdaya̱mu vā'uttama̱matho̱dara̱matha̱ yoniḥ
74.16
( ste ) te dakṣiṇa̱taḥ svayamātṛṇṇāyā'u̍padadhāti | ( tyu ) atha prathamāyāṃ citā'uttara̱taḥ svayamātṛṇṇāyā'udaraṃ ca yoniṃ copadadhāti yo
vā'ayaṃ madhye prāṇa̱stade̱ṣā svayamātṛṇṇaitasya ta̱tprāṇa̱syobhayata 'udaraṃ
ca yoniṃ ca dadhāti tasmādetasya prāṇa̱syobhayata 'udaraṃ ca yoniśca
74.17
prati̍ṣṭhā dvipadāḥ | (stā ) tā yaddvipadā bhava̍nti dvandvam̐ hi prati̍ṣṭhā
tisro bhavanti trivṛddhi prati̍ṣṭhā paścādu̍padadhāti paścāddhī̱yaṃ prati̍ṣṭhā
74.18
so'syai̱ṣa su̍kṛta'ātmā | tadya̱sya haita̱meva̍m̐ su̱kṛtamā̱tmāna̍ṃ kurvvantyeta̍m̐ ha sa su̱kṛtamā̱tmānamabhisambhavatyatha ya̱sya haitamato'nyathā
kurvvanti duṣkṛta haiva tusyātmānaṃ kurvvanti su ha sa duṣkṛtamevātmānamabhisambhavati
74.19
taddete sāmanidhane'bhyukte | (ke'a) arko devānāṃ parame vyomannarkusya devāḥ parame vyomannityetadvai devānāṃ viṃśatāṃ prajāpatiruttamo'viśattasmādāhārko devānāṃ parame vyomannityatha yadāhārkasya devāḥ parame vyomannityayaṃ vā'agnirarkastasyaitaduttamāyāṃ citau sarvve devā viṣṭāstasmādāhārkasya devāḥ parame vyomanniti
Linked texts (1)
- Mādhyandina — Sanskrit