<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda) › 75

# Citikanda 75: atha caturthaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam

Citikāṇḍa 75

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [75.8-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.8-2) — 1 part

### atha caturthaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam

### [75.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.1)

ṣaṣṭhe'dhyāye ca tṛtīyaṃ brāhmaṇam  
gārha̍patyamu̱padadhā̍ti | ( tye ) e̱tadvai de̱vāḥ prāpya̱ rāddhve̍vāmanvanta̱ te'bruvankeneda̱marā̱tsmeti̱ gārha̍patyene̱vetya̍bruva̱ngāhe̍patyaṃ vai ci̱tvā samā̱ruhya prathamāṃ  
citimapa̍śyā̱ma pratha̍māyai dvitīyāṃ dvi̱tīyā̍yai tṛtīyāṃ tṛtīyāyai caturthī  
ca̱turthyai pañca̱mīṃ pañca̱myā 'i̱damiti̍

### [75.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.2)

te'bruvan | ( nu ) upa̱ tajjā̍nīta̱ yathe̱yama̱smāsve̱va rāddhi̱rasa̍diti̱ te'bruvaṃśceta̍yadhva̱miti̍ ci̱timi̍cchate̱ti vāva̱ tada̍bruva̱ṃstadi̍cchata yathe̱yama̱smāsve̱va  
rāddhi̱rasa̱diti̍

### [75.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.3)

te ce̱tayamānāḥ | ( ' ) e̱tada̍paśya̱nni̱hemumāha̍tyopa̍dadhāmahā'iti̱ tami̱hāha̍tyopādadhata ta̱sminnva̍vadanta 'vasavaḥ pura̱stādru̱drā dakṣiṇa̱ta'ā̍dityāḥ  
paścānma̱ruta 'uttarato̱ viśve̍ de̱vā 'u̱pari̍ṣṭādi̱hopa̍dadhāma̱hehopa̍dadhāmeti̍

### [75.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.4)

te'bruvan | ( nyu ) madhya̱'e̱vopa̍dadhāmahai sa no̱ madhya̱'upa̍hitaḥ sa̱rveṣāṃ  
bhaviṣyatīti taṃ madhya̱'u̱pāda̍dhata tade̱tām̐ rāddhima̱ātmānnadadhata madhya̱to  
madhyata̱'e̱vaitade̱tām̐ rāddhima̱ātmāntsaṃdhatta madhya̱to madhyata̱ ' e̱vaitade̱tām̐ rāddhimātma̱ntsandha̍tte

### [75.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.5)

yadveva gārhapatya̱mupa̱dadhā̍ti | ( tya ) anna̱ṃ vai gārhapatyo'ttā'ya̱magniśrito̱'nnā̍dya̱vaitadanna̱mapi̍dadhāti madhya̱to madhyata ' e̱vāsminnetadanna̍ṃ  
dadhāti

### [75.3-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.3-2)

ya̱dveva gārhapatya̱mupadadhā̍ti | ve̱dirvai de̱valo̱ko'tha vā'eṣa̱ bahi̍rvedi  
te cetayamānā etadapaśyan- ihemamāhṛtyopadadhāmahā iti | tamihāhṛtyopādadhata | tasminvvavadanta-vasavaḥ purastāt | rudrā dakṣiṇataḥ, ādityāḥ paścāt, maruta uttarataḥ, viśve devā upariṣṭādihopadadhāma, ihopadadhāmeti

### [75.4-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.4-2)

te'bruvan-madhya evopadadhāmahai | sa no madhya upahitaḥ sarveṣāṃ bhaviṣyatīti | taṃ madhya upādadhata  
tadetāṃ rāddhimātmannadadhata | madhyataḥ | madhyata evaitadetāṃ rāddhimātmantsaṃdhatta | tathaivaitadyajamāno yadgārhapatyamupadadhāti-etāmevaitadrāddhimātmantsaṃdhatte | madhyataḥ | madhyata evaitadetāṃ rāddhimātmantsaṃdhatte

### [75.5-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.5-2)

yadveva gārhapatyamupadadhāti | annaṃ vai gārhapatyaḥ, attā'yamagniśritaḥ | anna evaitadannamapidadhāti  
madhyataḥ | madhyata evāsminnetadannaṃ dadhāti

### [75.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.6)

yadveva gārhapatyamupadadhāti | vedirvai devalokaḥ | atha vā eṣa bahirvedi cito bhavati | taṃ yadihāhṛtyopadadhāti-tadenaṃ vedyau devaloke pratiṣṭhāpayati

### [75.6-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.6-2)

cito bhavati taṃ muḍidāhṛtyopadadhāti tadenaṃ svedo devaloke pratiṣṭhāpayati

### [75.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.7)

mudveva gārhapatyamupadadhāti | yonivaiṃ puṣkaraparṇamatha vā'eṣa bahiryoni  
citto bhavati bahirdhoṃ vā'etadyoneragnikarma yatpurā puṣkaraparṇāttaṃ muḍidāhṛtyopadadhāti tadenaṃ yonau puṣkaraparṇe pratiṣṭhāpayati tatho haiṣo'bahirdhā bhavatyaṣṭāviṃśakā 'upadadhāti tasyokto bandhustaṃ vā'etaireva  
yajurbhiretayā''vṛtā cinoti yo hyevāsau sa 'evāyaṃ tumevaitadāhṛtyedopadadhāti

### [75.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.8)

(tyu ) atha punaścitisuṣadadhāti | (tye) etadvai devā gārhapatyaṃ citvā  
tusminnrāddhiṃ nāpaśyanyonivaiṃ gārhapatyo citireṣo vai yone rāddhiryadretaḥ  
prajātistasyāmetasyāṃ yonau retaḥ prajātiṃ nāpaśyan

### [75.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.9)

te'bruvan-upa tajjānīta-yathā'syāṃ yonau retaḥ prajātaṃi dadhāmeti | te'bruvan-cetayadhvamiti| citimicchateti vāva tadabruvan-tadicchata-yathā'syāṃ yonau retaḥ prajātaṃi dadhāmeti

### [75.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.10)

te cetayamānā etāṃ punaścitimapaśyan | tāmupārdadhata | tadetasyāṃ yonau retaḥ prajātimadadhuḥ  
madhyataḥ | madhyata evaitadasyāṃ yonau retaḥ prajātimadadhuḥ | tathaivaitadyajamāno yatpunaścitimupadadhāti|etasyāmevaitadyonau retaḥ prajātaṃi dadhāti | madhyataḥ | madhyata evaitadetasyāṃ yonau retaḥ prajātaṃi  
dadhāti

### [75.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.11)

tāṃ haike jaghanārdha upadadhati | jaghanārdhādvai retaḥ sicyate | pucchasandhau | pucchādvai retaḥ sicyateiti | na tathā kuryāt | bahirddhā ha te yone retaḥ prajātaṃi dadhati-ye tathā kurvanti | madhya evopaddhyāt-tatsamprati yonau retaḥ prajātaṃi dadhāti

### [75.9-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.9-2)

aṣṭāviṣṭakā upadadhāti | aṣṭākṣarā gāyatrī| gāyatro'gniḥ | yāvānagniyaryāvatyasya mātrā-tāvataivainametadretobhūtaṃ siñcati | pañcakṛtvaḥ sādayati | pañcacitiko'gniḥ | pañca'rtavaḥ saṃvatsaraḥ | saṃvatsaro'gniḥ | yāvānagniyaryāvatyasya mātrā-tāvataivenametadretobhūtaṃ siñcati | aṣṭāviṣṭakāḥ pañcakṛtvaḥ sāda( iyām̐ste ) te'bruvan | (nnu) upa tujānīta yuthā'syāṃ yonau retaḥ prajātiṃ  
dadhā̱meti te'bruvam̐ścetayadhvamiti citimicchateti vāva tadabruvaṃstvicchata  
yuthā'syāṃ yonau retaḥ prajātiṃ dadhāmeti

### [75.11-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.11-2)

te cetayamānāḥ | ( ' ) etāṃ punaścitimpaśyam̐stāmupādadhata tadetasyāṃ  
yonau retaḥ prajātimadadhurmadhyato madhyatu 'evaitudetasyāṃ yonau retaḥ prajātimadadhustathaivaitadyajamāno yatpunaścitimupadadhātyetasyāmevaitadyonau retaḥ  
prajātiṃ dadhāti madhyato madhyatu'evaitudetasyāṃ yonau retaḥ prajātiṃ dadhāti 10  
tāthai haike jaghanārdha'upadadhati | jaghanārdhādvai retaḥ sicyate pucchasaṃdhau  
pucchādvai retaḥ sicyata 'iti na tathā kuryādvahirddhā ha te yone retaḥ prajātiṃ  
dadhati ye tathā kurvvanti madhya 'evopaddhyāttatsamprati yonau retaḥ  
prajātiṃ dadhāti

### [75.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.12)

( tya ) aṣṭāviṣṭakā 'upadadhāti | (tya ) aṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro'gniryāvānagniyauvatyasya mātrā tāvataivaitametadretobhūta m̐ siñcati pañcakṛtvaḥ  
sādayati pañcacitiko'gniḥ pañcartavaḥ saṃvvatsaraḥ saṃvvatsaro'gniyauvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivaitametadretobhūta m̐ siñcatyaṣṭāviṣṭakāḥ pañcakṛtvaḥ  
sā̱dayati tadya̱trayodaśa trayodaśa māsāḥ saṃvvatsarastrayodaśā̍mu̱me̱śve̱tipu̱rīṣāṇi  
yāvānagniyā̍vatyasya mātrā tāvattadbhavati

### [75.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.13)

ya̱dveva punaścittimupadadhāti | ( tye ) etadvā 'etadyathāyathaṃ karoti  
yadāhavanīyādgārhapatyamuttaraṃ cinoti tadyatpunaścittimupadadhāti ya 'evāyamagniścitastamevaitadāhṛtyāsyopariṣṭātpunaścinoti tadyaccitagm̐ santaṃ  
punaścinoti tasmātpunaścitiḥ

### [75.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.14)

( sta ) taddhaike | jaghanādhaiṃ gārhapatyamupadadhati pūrvārdhe punaścittimāhavanīyaśca vā'etau gārhapatyaścaivaṃ vā'etāvagnī'iti na tathā kuryādayaṃ vai  
loko gārhapatyo dyaurāhavanīya' uttaro vā'asāvasyai tasmādenāmuttarāmevopaddhyāt

### [75.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.15)

( dyu ) ya̱dveva gārhapatyaṃ ca punaścitiṃ copaddhāta | vvediśca hyetè'agneruttaravediścātha ye'amū pūrvve nivapatyadhvarasya te'atha hyetè'agnestadyadete'upadhāyā̱gniṃ nidadhāti vye̱dau caivainametaduttaravedau ca pratiṣṭhāpayati

### [75.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.16)

ya̱dveva punaścittimupadadhāti | punaryajño haiṣa 'uttarā haiṣā devayajyā punarya̱jñame̱vaitadupadhatta'uttarāmeva devayajyāmupa haina̍ punaryajño namati

### [75.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.17)

yuddeva punaścittimupadadhāti | yaṃ vai tuṃ prāṇā 'ṛṣayo'gre'gnim̐ samuskurvvantsa 'eṣa tumevaitatpunaścinoti tadya̱ñcitam̐ santaṃ punaścinoti  
tasmāddeva punaścittiḥ

### [75.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.18)

( ye̍ ) yena'ṛṣa̱yastapasā satra̍māyanniti | ( tya ) amṛ̍ne̱tadṛṣī̱nāhendhānā' agnimam̐ svarābharantsa'itīndhānā' agnim̐ svarge lokamāharanta'  
ityetattasminnuhaṃ nidadhe nāke'gnimiti svargo vai loko nāko yumāhurmanava stīrṇabarhiṣamiti ye vidvāṃsaste munava stīrṇabarhiṣamiti  
sarvvadā haiva sa stīrṇabarhiḥ

### [75.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.20)

(staṃ)taṃ patnībhiranugacchema devāḥ | putrairghātṛbhiruta vā hiraṇyairityetainenam̐  
sarvveṇānugacchemetyetannākam̐ gṛbhṇānāḥ sukṛtasya loka'iti svargo vai  
loko nākaḥ svarge lokaṃ gṛbhṇānāḥ sukṛtasya loka'ityetattṛtīye pṛṣḍeadhirocane diva' ityetadva tṛtīyaṃ pṛṣṭhum̐ rocanaṃ divo yatraiṣa'etattupati 19  
( tyā ) ā vāco mudhyamuruhaṅguraṇyūrati | (tye ) etudva vvāco mudhyaṃ  
yyatraiṣa 'etuccīyate bhuraṇyūrati bharttṛtyevaitadyamagniḥ sutpatiścekitāna'ityayamagniḥ satāṃ putiścetayamāna 'ityetatpṛṣṭhe pṛthivyā ni̱ihito da̱vidyutaditi  
pṛṣṭhe pṛthivyā ni̱hito dīpyamāna 'ityetada̱dhaspada̍ṃ kṛṇutāṃ ye pṛtanyava'  
ityadhaspadaṃ kurutāṃ sarvvānyāpmana 'ityetat

### [75.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.21)

(da) ayamagnivīm̐ratamo vyodhā 'iti | ( tya ) ayamagnivīryyavattamo  
vvayodhā 'ityetatsahasriyo dyotatāmaprayucchanniti sahasriyo dīpyatāmapramatta 'ityetadvibhrājamānaḥ sarirasya mudhya'itīme vai lokāḥ sariraṃ dīpyamāna'eṣu lokeṣvityetadupa prayāhi divyāni dhāmetyupa prayāhi svargaṃ  
lokabhityetat

### [75.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.22)

( tsa ) sampracyavadhvamupasamprayāteti | ( tya ) amūne̱tadṛṣīnāha sumenaṃ  
prucyavadhvamupa caina samāyātetyagne patho devayānānkṛṇudhvamiti suyeva  
yujustusthā bandhuḥ punaḥ kṛṇvānā piturā yuvāneti vāk ca vai munaśca piturā  
yuvānā vāk ca munaścaitāvaślī'anvātāᳪsīttvayi tantumetamiti  
yo'sāvṛṣibhistantustanastametadāha

### [75.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.23)

( ho ) 'buddhvyasvāgne pratijāgṛhi tvamiti | ( tī ) imumetadagnimāhoccainaṃ buddhyasya prati cainaṃ jāgṛhītīṣṭāpūrteṃ suᳪsṛjethāmayaṃ ceti yuthaiva  
yujustuthā bandhurasmintsadhusthe'adhyuttarasminniti dyaurvā'uttaraᳪsadhusthaṃ viśve devā yujamānaśca sīdatum̐ti tadviśvairdevaiḥ saha yujamānaᳪ  
sādayati

### [75.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.24)

yena vahasi sahasram | yenāgne sarvvavedasamityetadvāsya pratijñātatamaṃ  
dhāma yena sahasraṃ vahati yena sarvvavedasaṃ tenemaṃ yajñaṃ no naya svargaiveṣu gantavaḍ‌ṅgiti tena na 'imaṃ yajñaṃ naya svarge lokaṃ deveṣu gantava'ṅgutyetadyaṃ te  
yonirṛtiyā 'iti tasyokto bandhuraṣṭāviṃśrakā 'upaddhāti tasyo'evoktaḥ

### [75.8-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.8-2)

iti caturthaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam || 8-4-1 || ( 6. 3. )  
iti ṣaṣṭho'dhyāyaḥ samāptaḥ

### [75.8-2.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75.8-2.p1)

6

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.75) · Pramāṇa
