Pramāṇa · Search · About · API

Citikanda 76: atha saptame'dhyāye prathamaṃ brāhmaṇam

Citikāṇḍa 76

Language
Sanskrit

Contents

atha saptame'dhyāye prathamaṃ brāhmaṇam

76.1

caturthaprapāṭhake ca dvitīyaṃ brāhmaṇam
ṛ̱tuvyā̍ 'upa̍dadhāti | ( tyu̱ ) ṛ̱tavo̱ vā̱ 'ete̱ yadṛ̍tu̱vyā 'ṛ̱tūna̍vaita̱dupa̍dadhāti̱ tadya̍detatsarvva̱ṃ yadṛ̍tu̱vyāḥ sa̍ṃvath‍sa̱ro hyu̍'ṛ̱tuvyāḥ sa̍ṃvatsa̱ra 'i̱da1̱m̐
sarvva̍mi̱dume̍vaitath‍sarvva̱mupa̍dadhātyatho pra̱jana̍name̱tatsa̍ṃvath‍sa̱ro hyu̍'ṛ̱tuvyāḥ
sa̍ṃvath‍sa̱raḥ pra̱jana̍naṃ pra̱jana̍name̱vaita̱dupa̍dadhāti

76.2

yadveva̱rtuvyā̍ 'upa̍dadhāti | kṣa̱traṃ vā̱ 'ṛ̍tu̱vyā vi̱śo'i̱mā 'ita̍rā 'iṣṭa̍kāḥ kṣa̱traṃ ta̱dviśya̱ttāra̍ṃ dadhāti tāḥ sarvvā̍su ci̱tiṣū̍pada̱dhāti̱ sarvva̍syāṃ
ta̱dviśi̱ kṣatra̱mattā̍raṃ dadhāti

76.3

yadveva̱rtuvyā̍ ' upa̍dadhāti| sa̍ṃvath‍sa̱ra 'e̱ṣo'gniḥ sa ṛ̍tu̱vyābhi̱ḥ sam̐hi̍taḥ
sa̍ṃvath‍sa̱rame̱vaitadṛ̍tu̱bhi̱ḥ saṃta̍noti̱ saṃda̍dhāti tā vai nānāprabhṛtayaḥ samā̱no̍darkā 'ṛ̱tavo̱ hyu̍'asṛ̱jyanta̱ te sṛ̱ṣṭā nā̍nai̱vāsu̱n

76.4

( suṃste ) te'bruvan | ( nna ) na vā'itthatham̐ santaḥ śakṣyāmaḥ prajanayitum̐
rūpaiḥ samāyāmeti ta'ekaikamṛtum̐ rūpaiḥ samāyaṃstasmādekaikasminnṛtau
sarveṣāmṛtūnām̐ rūpaṃ tā yannānāprabhṛtayo nānā hyasṛjyantātha yatsamānoda̱rkā rūpairhi samāyana

76.5

(ntasa) sa'upaddhāti | tapaśca tapasyaśca śaiśirā̱vṛtū'iti nāmanī'enayoraite nāmabhyāme̱vaine'etadupadadhātyasau vā'ādityastapastasmādetāvṛttū'anantarhitau tadyadetasmādetāvṛttū'anantarhitau tasmādetau tapaśca
tapa̱syaśca

76.6

( ścā ) agnerantaḥśleṣo'sīti | saṃvvatsara' eṣo'gniḥ sa 'ṛtuvyābhiḥ
sam̐hitaḥ saṃvvatsaramevaitadṛ̱tubhiḥ saṃtanauti saṃdadhāti kalpetāṃ
dyāvāpṛthivī kalpantāmāpa'oṣadhaya' itīdamevaitatsarvvamṛtubhiḥ kalpayati kalpantāmagnayaḥ pṛthaṅa mama jyaiṣṭhyāya savratā' itya̱gnayo haite pṛthagyudetā 'iṣṭakāste yathā'nyonya̍ntyorjyaiṣṭhyāya kalperannevametadāha ye'agnayaḥ
samanaso'ntarā dyāvāpṛthivī'ime' iti yathaiva yajustathā bandhuḥ śaiśirāvṛtu'abhikalpamānā' indramiva devā' abhisaṃviśantviti yathaivendraṃ devā'
abhisaṃviṣṭā'evamimāvṛtū jyeṣṭhacāyābhisaṃviśantvityetadve 'iṣṭake bhavato
dvau hi māsāvṛtuḥ sakṛtsādayatyekaṃ taddṛtuṃ karoti

76.7

tadyadete'atropadadhāti | saṃvatsara' eṣo'gnirimā'u lokāḥ saṃvatsarastasya dyaureva pañcamī citiryyaurasya śiśira' ṛtustadyadete'atropadadhāti
yaddevāsthyaite'ātmanastadasminnetatpratidadhāti tasmādete'atropadadhāti

76.8

yadvevaite'atropadadhāti | prajāpatireṣo'gniḥ saṃvatsara' u prajāpatistasya
śira' eva pañcamī citiḥ śiro'sya śiśira' ṛtustadyadete'atropadadhāti
yaddevāsthyaite'ātmanastadasminnetatpratidadhāti tasmādete'atropadadhāti

76.9

sa purastātsvayamātṛṇṇāyai ca viśvajyotiṣaśca'rtuvye'upadadhāti | dyaurvā
'uttamā svayamātṛṇṇā''ditya 'uttamā viśvajyotirāvācīnaṃ taddivaścādityācca'rtūndadhāti tasmādarvācīnamevāta 'ṛtavo'tho prajananametṛda̱rvācīna̱ṃ taddi̱ivaścādityācca̱ prajana̍naṃ dadhāti̱ tasmādarvācīname̱vātaḥ
pra̱jāyate sthi̱ta m̐ hye̱vātaḥ pu̱rākprajana̍na̱ṃ yāvanto hye̍veva sannāgre de̱vāstā̱vanto de̱vāḥ

76.10

(') atha prathamāyai svayamātṛṇṇāyai prathamāyai ca viśvajyo̍tiṣa'u̱pariṣṭāhatuvye̍'upa̱dadhāti | (tī) iyaṃ vai pratha̱mā svayamātṛṇṇā 'gniḥ pratha̱mā vi̱śvajyo̍tista̱dūdhva̱nnṛtūndadhāti̱ tasmādita̱ 'ū̱rdhvā 'ṛ̱tavo'tho prajana̍name̱taddi̱tastadūdhvaṃ prajana̍naṃ dadhāti̱ tasmādita̱ 'ū̱rdhvameva̍ pra̱jāyate

76.11

tā nu vyu̍het | ( nne ) nedṛ̱tūnvyūhā̱nīti yo vai priyata'ṛ̱tavo ha
tasmai̍ vyūha̱nte tasmādyatraiva prathame'upa̱dadhāti tatsarvvā 'upa̱dadhyāt

76.12

( ' ) atho'ime vai lokā 'ṛta̱vya̍ḥ| ( ' ) imāṃstallo̱kānū̱rdhvāṃścitibhi̱rbhinotyatho kṣatraṃ vā 'ṛta̱vya̍ḥ kṣatraṃ tadūdhvaṃ citibhi̱rbhinotyatho
saṃvvatsa̱ro vā'ṛta̱vya̍ḥ saṃvvatsa̱raṃ tadūdhvaṃ citibhi̱rbhinoti tā nānyayā
yujuṣma̱tyeṣṭakayo̱pariṣṭāda̱bhyupadadhyānnetkṣatraṃ viśā'bhyupada̱dhānīti

76.13

tā haitā 'eva saṃyānyaḥ | ( ' ) etadvai devā' ṛtavyābhirevemām̐llokāntsamayuritaścordhvānamutaśśārvvācastathaivainadyajamāna 'ṛtavyābhirevemām̐llokāntsam̐yātītuścordhvānamutaścārdhvācaḥ

76.14

( stu ) tadu ha carakādhvaryavaḥ | ( vo'nyā ) anyā' eva saṃyānīrupadadhati na tathā kuryādatyuhaiva recayantyetā' u' eva saṃyānyaḥ

76.15

( nyo'tha ) atha viśvajyotiṣamupadadhāti | (tyā) ādityo vā'uttamā
viśvajyotirādityo hyevāsuṣmim̐lloke viśvaṃ jyotirādityamevaitadupadadhāti

76.16

yadveva viśvajyotiṣamupadadhāti | prajā vai viśvajyotiḥ prajā hyeva
viśvaṃ jyotiḥ prajananamevaitadupadadhāti

76.17

sa purastātsvayamātṛṇṇāyai viśvajyotiṣamupadadhāti | dyaurvā'uttamā
svayamātṛṇṇā''ditya' uttamā viśvajyotirvācīnaṃ taddiva'ādityaṃ
dadhāti tasmādeṣo'rvācīnamevātastapatyatho prajananametadavarrvācīnaṃ taddivaḥ
prajananaṃ dadhāti tasmādavā̍cīnamevātaḥ prajāyate

76.18

( te'tha ) atha pratha̱māyai svayamātṛṇṇāyai | ( yā'u ) upa̱riṣṭādviśva̱jyotiṣamupadadhātīyaṃ vai prathamā svayamātṛṇṇā'gniḥ prathamā viśva̱jyotiritastadūddhva̍ma̱gniṃ dadhāti ta̱smādita 'ū̱rddhavo̍'gni̱rdīpyate'tho prajananametadditastadūddhvaṃ prajananaṃ dadhāti tasmādita'ūrddhameva prajāyate

76.19

( te'tha ) atha madhya̱māyai svayamātṛṇṇāyai | ( yā'u ) upariṣṭādviśva̱jyotiṣamupadadhātyantarikṣaṃ vai madhya̱mā svayamātṛṇṇā bvāyurmadhya̱mā
viśva̱jyoti̱rantarikṣe tadvāyuṃ dadhāti tasmādayamantarikṣe bvāyuḥ

76.20

( stā ) tānyetāni jyotīṃᳪṣi | tadya̱detā 'eva̱mupadadhātyetānyevaitajjyotīṃᳪṣi samyañci dadhāti ta̱smādita 'ū̱rvvo̍'gni̱rdīpyate'nvā̍ṅasāvādityastapatyantarikṣe'yaṃ tiryyaṅ ṅvāyuḥ pavate

76.21

parameṣṭhī tvā sādayatviti | parameṣṭhī hyetāṃ pañcamīṃ citimapaśyaddivaspṛṣṭhe
jyotiṣmatīmiti divo hyasau pṛṣṭhe jyotiṣmānādityaḥ

76.22

( tyo ) viśvasmai prāṇāyāpānāya | vyānāyeti prāṇo vai viśva̱jyotiḥ
sarvvasmā'u vā'etasmai prāṇo viśvaṃ jyotiryaccheti sarvvaṃ jyotiryacchetyetatsūryyaste'dhipatiriti sūryyamevāsyā 'adhipatiṃ karoti sādayitvā
sūdadohasā'dhivadati tasyokto bandhuḥ

76.23

( stā ) tā haitā 'eva saṃyyānyaḥ | ( ' ) etadvai devā viśvajyotirbhirevemām̐llokāntsumayuritaścordhvānamṛtañcāvrvyāṃcastathaivaitadyajamāno viśvajyotirbhirevemām̐llokāntsaṃyātītaraścordhvānamṛtaścārvācaḥ

76.24

( stu ) tadu ha carakādhvaryavaḥ | ( vo'nyā ) anyā 'eva saṃyyānīrityupadadhati na tathā kuryyādatyuhaiva recayantyetā'u'eva saṃyyānyaḥ

76.24.p1

iti caturthaprapāṭhake dvitīyaṃ brāhmaṇam

Linked texts (1)