<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda) › 76

# Citikanda 76: atha saptame'dhyāye prathamaṃ brāhmaṇam

Citikāṇḍa 76

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [76.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.24) — 1 part

### atha saptame'dhyāye prathamaṃ brāhmaṇam

### [76.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.1)

caturthaprapāṭhake ca dvitīyaṃ brāhmaṇam  
ṛ̱tuvyā̍ 'upa̍dadhāti | ( tyu̱ ) ṛ̱tavo̱ vā̱ 'ete̱ yadṛ̍tu̱vyā 'ṛ̱tūna̍vaita̱dupa̍dadhāti̱ tadya̍detatsarvva̱ṃ yadṛ̍tu̱vyāḥ sa̍ṃvath‍sa̱ro hyu̍'ṛ̱tuvyāḥ sa̍ṃvatsa̱ra 'i̱da1̱m̐  
sarvva̍mi̱dume̍vaitath‍sarvva̱mupa̍dadhātyatho pra̱jana̍name̱tatsa̍ṃvath‍sa̱ro hyu̍'ṛ̱tuvyāḥ  
sa̍ṃvath‍sa̱raḥ pra̱jana̍naṃ pra̱jana̍name̱vaita̱dupa̍dadhāti

### [76.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.2)

yadveva̱rtuvyā̍ 'upa̍dadhāti | kṣa̱traṃ vā̱ 'ṛ̍tu̱vyā vi̱śo'i̱mā 'ita̍rā 'iṣṭa̍kāḥ kṣa̱traṃ ta̱dviśya̱ttāra̍ṃ dadhāti tāḥ sarvvā̍su ci̱tiṣū̍pada̱dhāti̱ sarvva̍syāṃ  
ta̱dviśi̱ kṣatra̱mattā̍raṃ dadhāti

### [76.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.3)

yadveva̱rtuvyā̍ ' upa̍dadhāti| sa̍ṃvath‍sa̱ra 'e̱ṣo'gniḥ sa ṛ̍tu̱vyābhi̱ḥ sam̐hi̍taḥ  
sa̍ṃvath‍sa̱rame̱vaitadṛ̍tu̱bhi̱ḥ saṃta̍noti̱ saṃda̍dhāti tā vai nānāprabhṛtayaḥ samā̱no̍darkā 'ṛ̱tavo̱ hyu̍'asṛ̱jyanta̱ te sṛ̱ṣṭā nā̍nai̱vāsu̱n

### [76.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.4)

( suṃste ) te'bruvan | ( nna ) na vā'itthatham̐ santaḥ śakṣyāmaḥ prajanayitum̐  
rūpaiḥ samāyāmeti ta'ekaikamṛtum̐ rūpaiḥ samāyaṃstasmādekaikasminnṛtau  
sarveṣāmṛtūnām̐ rūpaṃ tā yannānāprabhṛtayo nānā hyasṛjyantātha yatsamānoda̱rkā rūpairhi samāyana

### [76.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.5)

(ntasa) sa'upaddhāti | tapaśca tapasyaśca śaiśirā̱vṛtū'iti nāmanī'enayoraite nāmabhyāme̱vaine'etadupadadhātyasau vā'ādityastapastasmādetāvṛttū'anantarhitau tadyadetasmādetāvṛttū'anantarhitau tasmādetau tapaśca  
tapa̱syaśca

### [76.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.6)

( ścā ) agnerantaḥśleṣo'sīti | saṃvvatsara' eṣo'gniḥ sa 'ṛtuvyābhiḥ  
sam̐hitaḥ saṃvvatsaramevaitadṛ̱tubhiḥ saṃtanauti saṃdadhāti kalpetāṃ  
dyāvāpṛthivī kalpantāmāpa'oṣadhaya' itīdamevaitatsarvvamṛtubhiḥ kalpayati kalpantāmagnayaḥ pṛthaṅa mama jyaiṣṭhyāya savratā' itya̱gnayo haite pṛthagyudetā 'iṣṭakāste yathā'nyonya̍ntyorjyaiṣṭhyāya kalperannevametadāha ye'agnayaḥ  
samanaso'ntarā dyāvāpṛthivī'ime' iti yathaiva yajustathā bandhuḥ śaiśirāvṛtu'abhikalpamānā' indramiva devā' abhisaṃviśantviti yathaivendraṃ devā'  
abhisaṃviṣṭā'evamimāvṛtū jyeṣṭhacāyābhisaṃviśantvityetadve 'iṣṭake bhavato  
dvau hi māsāvṛtuḥ sakṛtsādayatyekaṃ taddṛtuṃ karoti

### [76.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.7)

tadyadete'atropadadhāti | saṃvatsara' eṣo'gnirimā'u lokāḥ saṃvatsarastasya dyaureva pañcamī citiryyaurasya śiśira' ṛtustadyadete'atropadadhāti  
yaddevāsthyaite'ātmanastadasminnetatpratidadhāti tasmādete'atropadadhāti

### [76.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.8)

yadvevaite'atropadadhāti | prajāpatireṣo'gniḥ saṃvatsara' u prajāpatistasya  
śira' eva pañcamī citiḥ śiro'sya śiśira' ṛtustadyadete'atropadadhāti  
yaddevāsthyaite'ātmanastadasminnetatpratidadhāti tasmādete'atropadadhāti

### [76.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.9)

sa purastātsvayamātṛṇṇāyai ca viśvajyotiṣaśca'rtuvye'upadadhāti | dyaurvā  
'uttamā svayamātṛṇṇā''ditya 'uttamā viśvajyotirāvācīnaṃ taddivaścādityācca'rtūndadhāti tasmādarvācīnamevāta 'ṛtavo'tho prajananametṛda̱rvācīna̱ṃ taddi̱ivaścādityācca̱ prajana̍naṃ dadhāti̱ tasmādarvācīname̱vātaḥ  
pra̱jāyate sthi̱ta m̐ hye̱vātaḥ pu̱rākprajana̍na̱ṃ yāvanto hye̍veva sannāgre de̱vāstā̱vanto de̱vāḥ

### [76.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.10)

(') atha prathamāyai svayamātṛṇṇāyai prathamāyai ca viśvajyo̍tiṣa'u̱pariṣṭāhatuvye̍'upa̱dadhāti | (tī) iyaṃ vai pratha̱mā svayamātṛṇṇā 'gniḥ pratha̱mā vi̱śvajyo̍tista̱dūdhva̱nnṛtūndadhāti̱ tasmādita̱ 'ū̱rdhvā 'ṛ̱tavo'tho prajana̍name̱taddi̱tastadūdhvaṃ prajana̍naṃ dadhāti̱ tasmādita̱ 'ū̱rdhvameva̍ pra̱jāyate

### [76.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.11)

tā nu vyu̍het | ( nne ) nedṛ̱tūnvyūhā̱nīti yo vai priyata'ṛ̱tavo ha  
tasmai̍ vyūha̱nte tasmādyatraiva prathame'upa̱dadhāti tatsarvvā 'upa̱dadhyāt

### [76.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.12)

( ' ) atho'ime vai lokā 'ṛta̱vya̍ḥ| ( ' ) imāṃstallo̱kānū̱rdhvāṃścitibhi̱rbhinotyatho kṣatraṃ vā 'ṛta̱vya̍ḥ kṣatraṃ tadūdhvaṃ citibhi̱rbhinotyatho  
saṃvvatsa̱ro vā'ṛta̱vya̍ḥ saṃvvatsa̱raṃ tadūdhvaṃ citibhi̱rbhinoti tā nānyayā  
yujuṣma̱tyeṣṭakayo̱pariṣṭāda̱bhyupadadhyānnetkṣatraṃ viśā'bhyupada̱dhānīti

### [76.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.13)

tā haitā 'eva saṃyānyaḥ | ( ' ) etadvai devā' ṛtavyābhirevemām̐llokāntsamayuritaścordhvānamutaśśārvvācastathaivainadyajamāna 'ṛtavyābhirevemām̐llokāntsam̐yātītuścordhvānamutaścārdhvācaḥ

### [76.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.14)

( stu ) tadu ha carakādhvaryavaḥ | ( vo'nyā ) anyā' eva saṃyānīrupadadhati na tathā kuryādatyuhaiva recayantyetā' u' eva saṃyānyaḥ

### [76.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.15)

( nyo'tha ) atha viśvajyotiṣamupadadhāti | (tyā) ādityo vā'uttamā  
viśvajyotirādityo hyevāsuṣmim̐lloke viśvaṃ jyotirādityamevaitadupadadhāti

### [76.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.16)

yadveva viśvajyotiṣamupadadhāti | prajā vai viśvajyotiḥ prajā hyeva  
viśvaṃ jyotiḥ prajananamevaitadupadadhāti

### [76.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.17)

sa purastātsvayamātṛṇṇāyai viśvajyotiṣamupadadhāti | dyaurvā'uttamā  
svayamātṛṇṇā''ditya' uttamā viśvajyotirvācīnaṃ taddiva'ādityaṃ  
dadhāti tasmādeṣo'rvācīnamevātastapatyatho prajananametadavarrvācīnaṃ taddivaḥ  
prajananaṃ dadhāti tasmādavā̍cīnamevātaḥ prajāyate

### [76.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.18)

( te'tha ) atha pratha̱māyai svayamātṛṇṇāyai | ( yā'u ) upa̱riṣṭādviśva̱jyotiṣamupadadhātīyaṃ vai prathamā svayamātṛṇṇā'gniḥ prathamā viśva̱jyotiritastadūddhva̍ma̱gniṃ dadhāti ta̱smādita 'ū̱rddhavo̍'gni̱rdīpyate'tho prajananametadditastadūddhvaṃ prajananaṃ dadhāti tasmādita'ūrddhameva prajāyate

### [76.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.19)

( te'tha ) atha madhya̱māyai svayamātṛṇṇāyai | ( yā'u ) upariṣṭādviśva̱jyotiṣamupadadhātyantarikṣaṃ vai madhya̱mā svayamātṛṇṇā bvāyurmadhya̱mā  
viśva̱jyoti̱rantarikṣe tadvāyuṃ dadhāti tasmādayamantarikṣe bvāyuḥ

### [76.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.20)

( stā ) tānyetāni jyotīṃᳪṣi | tadya̱detā 'eva̱mupadadhātyetānyevaitajjyotīṃᳪṣi samyañci dadhāti ta̱smādita 'ū̱rvvo̍'gni̱rdīpyate'nvā̍ṅasāvādityastapatyantarikṣe'yaṃ tiryyaṅ ṅvāyuḥ pavate

### [76.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.21)

parameṣṭhī tvā sādayatviti | parameṣṭhī hyetāṃ pañcamīṃ citimapaśyaddivaspṛṣṭhe  
jyotiṣmatīmiti divo hyasau pṛṣṭhe jyotiṣmānādityaḥ

### [76.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.22)

( tyo ) viśvasmai prāṇāyāpānāya | vyānāyeti prāṇo vai viśva̱jyotiḥ  
sarvvasmā'u vā'etasmai prāṇo viśvaṃ jyotiryaccheti sarvvaṃ jyotiryacchetyetatsūryyaste'dhipatiriti sūryyamevāsyā 'adhipatiṃ karoti sādayitvā  
sūdadohasā'dhivadati tasyokto bandhuḥ

### [76.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.23)

( stā ) tā haitā 'eva saṃyyānyaḥ | ( ' ) etadvai devā viśvajyotirbhirevemām̐llokāntsumayuritaścordhvānamṛtañcāvrvyāṃcastathaivaitadyajamāno viśvajyotirbhirevemām̐llokāntsaṃyātītaraścordhvānamṛtaścārvācaḥ

### [76.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.24)

( stu ) tadu ha carakādhvaryavaḥ | ( vo'nyā ) anyā 'eva saṃyyānīrityupadadhati na tathā kuryyādatyuhaiva recayantyetā'u'eva saṃyyānyaḥ

### [76.24.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76.24.p1)

iti caturthaprapāṭhake dvitīyaṃ brāhmaṇam

## Linked texts (1)

- [Mādhyandina](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha*madhyandina.8.7.1.2) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.76) · Pramāṇa
