Citikanda 77

Citikāṇḍa 77

Language: Sanskrit

77.14 — 1 part

)
atha lokampṛṇāmupadadhāti | ( tya ) asau vā'ādityo lokampṛṇaiṣa
hīmām̐llokānpūrayatyamumevaitadādityamupadadhāti tāthaiṃ sarvvāsu citiṣūpadadhātīme vai lokā'etāśritayo'muṃ tadādityameṣu lokeṣu dadhāti
tasmādeṣa sarvebhya' evaibhyo lokebhyastapati

77.2-2

yuddheva lokampṛṇāmupadadhāti | kṣatraṃ vai lokampṛṇā viśo'imā 'itarā
iṣṭakāḥ kṣatraṃ tadviśyuttaraṃ dadhāti tām̐ sarvāṃsu citiṣūpadadhāti sarvasyām̐
tadviśi kṣatramuttaraṃ dadhāti

77.3

saiṣaikaiva bhavati | (tye) ekasthaṃ tatkṣatramekasthām̐ śriyaṃ karotyatha yā
dvitīyā mithunaṃ tadardhamu haitadātmano yanmithunaṃ yadā vai saha mithunenātha
sarvvo'tha kṛtsnaḥ kṛtsnatāyā'ekena yajuṣā bahrīriṣṭakā 'upaddhāti
kṣatraṃ tadvīryeṇāpyāyayati kṣatraṃ viśo vīryyavattaraṃ karotyathetarāḥ pṛthaṅṅkrīnā yajurbhirupadadhāti viśaṃ tatkṣatrādvīryyavattarāṃ karoti pṛthagvādinīṃ
nānācetasam

77.4

(thaim̐) sa vā'asyām̐ sraktyāṃ prathame'upaddhāti | ( tya ) amuṃ tadādityametasyāṃ diśi dudhātyathaitastasmāḍato'nuparyyatyathaitastasmāḍato'nuparyaityathaitastasmāḍato'nuparyyatyathātastasmāḍato'nuparyaiti

77.5

sa yadyatraiva prathame'upaddhyāti | tuduttame'anūpaddyātsakṛhaivāsāvāditya '
imām̐llokānparyetya nātipracyavetātihṛtya pūrvveḍauttame'anupadadhātyamuṃ
tudādityamimām̐llokānatipracyāvayati tasmādasāvāditya 'imām̐llokānsarśvesthito dakṣiṇāvṛtpunaḥ punaranuparyaiti

77.6

lokaṃ pṛṇa chidraṃ pṛṇeti | lokaṃ ca pūruya chidraṃ ca pūrayetyetadatho sīda
dhruvā tvamityatho sīda sthirā tvaṃ pratiṣṭhitetyetadindrāgnī tvā bṛhaspatirasminyonāvasīṣadannitīndrāgnī ca tvā bṛhaspatiścāsminyonau pratyattiṣṭhipannnityetadanuṣṭubhā 'vāgvā'anuṣṭubvānindra 'indro lokamapṛṇā nu
sādayatyasaṅgo hyeṣa sūddadohasā'dhivadati prāṇo vai sūddadohāḥ prāṇenaivainametatsuṃtanoti saṃdadhāti

77.7

tadāhuḥ | kathama̱ṣā lokampṛṇā'yātayāmnī bhavatītyasau vā'ādityo
lo̱kampṛṇā'yātayāmā vā'eṣo'tho vāgvai lokampṛṇā'yātayāmyu
vai vāk

77.8

( ksa ) sa vai yujuṣmatīrupadhāya | lo̱kampṛṇayā pracchādayatyannaṃ vai yujuṣmatyo'ṅgānyu'ātmā lokampūṇā'nnaṃ tudātmanā paridadhāti tusmādannamātmanā parihitamātmaiva bhavati

77.9

sa vā'ātmanneva | yujuṣmatīrupaddhadhāti nu pakṣapuccheṣyātmaṃstadannaṃ
dadhāti yadu vā'ātmannannaṃ dhīyate tudātmānamavati tutpakṣapucchānyatha
yatpakṣapuccheṣu naiva tadātmānamavati nu pakṣapucchāni

77.10

( nyu ) ubhayīryajuṣmatīśca lokampṛṇāścātmannupadadhāti | tusmādayamātmā dviguṇo bahulatara-iva lokamapṛṇā 'eva pakṣapuccheṣu tasmātpakṣapucchāni tanīyādhūm̐sīvānūcīśca tiraścīścātmannupadadhātyasthīni vā'iṣṭakāstasmādimānyanvañci ca tiryyañci cātmannasthīni parācīreva pakṣapuccheṣu
na hi kiṃcana pakṣapuccheṣu tiryyagasthyasti tadvaitadudeva citasya cācitasya
ca vijñānamevameva citu'itarathā'citaḥ

77.11

sa vai svayamātṛṇṇāṃ lokamapṛṇayā pracchādayati | prāṇo vai svayamātṛ
ṇṇā''dityo lokamapṛṇā prāṇaṃ tadādityena saminddhe tasmādayamuṣṇaḥ
prāṇastathā sarvvamātmānaṃ pracchādayati sarvvaṃ tadātmānamādityena saminddhe
tasmādayatham̐ sarvva 'evātmoṣṇastadvai tadeva jīviṣyataśca mariṣyataśca
vijñānamuṣṇa'eva jīviṣyañchīto mariṣyan

77.12

( ntsa ) sa yasyātham̐ sraktyāṃ prathame'upaddhati | tto daśabhirdaśabhiḥ
saṃcchādya̱tretyā svayamātṛṇṇāyai sa tanaiva dakṣiṇāvṛjjaghanena svayamāṃtṛṇṇāṃ
sa̱ṃcchādayanne̱tyā''nū̱kyāyā''atha puna̱retya tamavadhim̐ sam̐cchādayati

77.13

( tyā ) ātmānamame sam̐cchādayati | (tyā) ātmā hyevāgre sambhavataḥ
sambhavatyatha dakṣiṇaṃ pakṣamutha pucchamathottaraṃ taddakṣiṇāvṛttaddhi devatrā'tho'evaṃ
vā'asāvāditya 'imām̐llo̱kāndakṣiṇāvṛtuparyaiti

77.14

su 'eṣa prāṇa 'eva vślokampṛṇā | tayā sarvvamātmānaṃ pracchādayati sarvvasmim̐stadātmanprāṇaṃ dadhāti tadyadvāsyaiṣā''ṅgaṃ nābhiprāmuyātprāṇo hāsya
tada̱ṅgaṃ nābhiprāmuyādyadu vai prāṇo'ṅgaṃ nābhiprāmoti śuṣyati vāvaitanmlāyati vā tasmādetam̐ sarvvamevaitayā pracchādayet

77.14.p1

tsa ) sa vā'ātmana̱ evādhi pakṣapucchāni cinoti | ( tyā

77.15

ātmano hyevādhyaṅgāni pra̱rohantyatha yutpurastādarvācīrupadadhyādyathā'nyata'āhṛtyāṅgaṃ pratidadhyāttādṛktat

77.16

( ña ) na̱ bhinnāṃ na̱ kṛṣṇamupadadhyāt | (ḍā) ārcchati vā'eṣā
yā bhidyata'ārttamvetadrūpaṃ yatkṛṣṇaṃ nedārtamātmānamabhisaṃskaravā'iti
nābhinnāṃ parāsyennedanārtamātmano bahirdhā karavāṇīti dhiṣṇyebhyaḥ pratisaṃkhyāya yā vi̱rājamatiricyeruścottarāmuddhaveyustadvai khalu tā 'ārcchanti
tā bhittvotkara'utkiredutkaro vā'atiriktasya pratiṣṭhā tayadyatiriktasya
pratiṣṭhā tadnevainā 'etatpratiṣṭhāpayati

77.4-2

( tya ) athāta'iṣṭakāmātrāṇāmeva | pādamātrīḥ prathamāyāṃ cottamāyāṃ ca
cityorupadadhyātpratiṣṭhā vai pādo yo vai pādaḥ sa hasta 'ūrdhvasthamācyo
vyṛṣiṣṭhāḥ syurna hyūrvvasthātkiṃcana vyuṣīryo'sthyasti vyālikhitṛtyastisraścitayaḥ syustrivṛto hīme lokā'aparimitā''likhite dve 'so haite
( tsva ) svayamātṛṇṇāyāma̱opya | (pyā) anūkthayā saṃchādaya̱traityā pariśridbhiḥ sa taine̍va dakṣiṇāvṛjjaghanena svayamātṛṇṇām̐ saṃchādayannetyā punaranukthāyai

77.5-2

( yā'ā ) ātmānama̱gre saṃchādyati | ( tyā ) ātmā hyèvāgre sambhūvataḥ sambhavatyatha dakṣiṇaṃ pa̱kṣamatha pucchamathottaraṃ taddakṣiṇāvṛttaddhi devatrā

77.6-2

su eṣa'prāṇa 'eva yatpurīṣam | (nte ) tena sarvvamātmānaṃ pracchādayati
survvasmintsudātmanprāṇaṃ dadhāti tadya̱ddhāsyaitada̱ṅgaṃ nābhi̱prāpnuyātprāṇo
hāsya tada̱ṅgaṃ nābhi̱prāpnuyādyudu vai prāṇo'ṅgaṃ nābhi̱prāpnoti śuṣyati
vāvaitanmlāyati vā tasmādenam̐ survvamevaitena pracchādayet

77.7-2

( ḍi ) indraṃ viśvā'avīvṛdhanniti | (tī) indram̐ hi survvāṇi bhūtāni
vardhayanti samudravyacasaṃ gira'iti mahimānamasyaitadāha rathītamarthaṃ rathīnāmiti rathitamo hyeṣa rathināṃ vyājānām̐ sutpatiṃ patimityunnaṃ vai
vvācā' annānām̐ sutpatiṃ pratimityete̱ḍendryā'anuṣṭubhā nivapatyaindram̐ hi
purīṣaṃ ta̱detadardhamagneryatpurīṣamardhamaiṣṭakam

77.8-2

(nt) tadāhuḥ | (sam̐) yatsa̱rvvaiśchandobhiḥ survvābhirdevatābhiriṣṭakā 'upaḍadhātyathaitadekayaikadevatyayā nivapati kathametadardhamagneritīndro vai sarvvā devātpratimatistadyadaindryā nivapati tenaitadardhamagneratha yadanuṣṭubhā vāgvā'anuṣṭubvāgu sarvvāṇi cchandām̐si teno'evārdham

77.9-2

( mu ) atha dvikarṇīṃ ca svayamātṛṇṇāṃ copaddhāti | vvāyurvai dvikarṇī
dyauruttamā svayamātṛṇṇā vāyuṃ ca taddvivaṃ copaddhātyuttame'upaddhātyuttame
hi vvāyuśca dyauśca sam̐spṛṣṭe sam̐spṛṣṭe hi vvāyuśca dyauśca pūrvī vikarṇīmupadadhātyarvācīnaṃ taddivo vvāyuṃ dadhāti tasmādeṣo'rvācīnameva
vvātaḥ pavate

77.10-2

yudveva vikarṇīmupadadhāti | yutra vā'ado'śvaṃ citimavagrāpayanti tudasāvāditya 'imām̐llokāntsūtre samāvayate tadyattatsūtraṃ vvāyuḥ sa sa yaḥ su
vvāyureṣā sā vikarṇī tadyudetāmupadadhātyeṣāveva tudāditya' imām̐llokāntsūtre samāvayate

77.11-2

yudveva vikarṇī ca svayamātṛṇṇāṃ copadadhāti | (tyā) āyurvai vikarṇī
prāṇaḥ svayamātṛṇṇā''yuśca tatprāṇaṃ copaddhātyuttame'upadadhātyuttame hyuāyuśca prāṇaśca sum̐spṛṣṭe sum̐ spṛṣṭe hmāyuśca prāṇaśca pūrvāmuttarāṃ vikarṇīmupadadhātyāyuṣā tṛtprāṇamubhayataḥ parigṛhṇāti

77.12-2

prothadaśvo na yuvase | ( se'vi ) aviṣyanyadā mahaḥ saṃvaraṇādvyasthāt
ādasya vvāto'anuvāti śociradha sma te vrajanaṃ kṛṣṇamastīti yadā vā'etasya vvāto'nuvāti śocirathaitasya vrajanaṃ kṛṣṇaṃ bhavati triṣṭubhopadadhāti
vaiṣṭubho hi vyāyurāgneyyā'gnikarma hyaniruktayā'nirukto hi vāyu̱ratha
yaddvāta ityāha vvāto hi vāyuḥ

77.13-2

( śatam 4700 )
(3) atha svayamātṛṇṇāmupadadhāti | (tyā) āyoddhā sudane sādayāmītyeṣa vā'āyustasyaitatsudanamava̱ta'ityeṣa hīda sarvamavati cchāyāyāmityetusya hīda sarvaṃ chāyāyātham̐ samudrasya hṛdaya 'iti samudrasya
hyetahṛdayarthaṃ raśmīvatīṃ bhāsvatīmiti raśmīvatī hi dyaurbhāsvatyā yā yāṃ
bhāsyā pṛthivīma̱orvantarikṣamitye̱vuhum̐ hyeṣa imām̐llokānāmāti

77.14-2

parameṣṭhī tvā sādayatviti | parameṣṭhī hyetāṃ pañcamīṃ citimapaśyat

77.15-2

(dyu) ya̱dveva parameṣṭhinopaddhāti | prajāpa̍tiṃ visra̱staṃ devatā' ādāya
vyudakrāmaṃstasya parameṣṭhī śira 'ādāyotkramyātiṣṭhat

77.16-2

( ttu ) tamabravīt ( du ) upa mehi prati ma'etaddehi yena me tvamudukramīriti kiṃ me tato bhaviṣyatīti tvadde̱vatyameva̱ ma'etadātmano bhaviṣyatīti
tatheti tadasminnetatparameṣṭhī pratyadadhāt

77.17

( ttu ) tayaiṣottamā svayamātṛṇṇā | ( ṇṇe ) etadasya tadātmanastadyadetāmutropadadhāti yudevā'syaiṣā''tmanastadasminnetatpratidadhāti tasmādetāmatropadadhāti

77.18

di̱ivaspṛ̱ṣṭhe vyacasvatīṃ prathasvatīmiti | di̱ivo hyetatpṛṣṭhaṃ vyacasvatprathasvaddivaṃ yaccha divaṃ dṛha divaṃ mā him̐ sīrityātmānaṃ yacchātmānaṃ
dṛhātmānaṃ mā him̐ sīrityetat

77.19

(dvi) viśvasmai prāṇāyāpānāya vyānāyodānāyeti prāṇo vai svayamātṛṇṇā
sarvvasmā'u vā'etasmai prāṇaḥ pratiṣṭhāyai caritrāyetīme vai lokāḥ svayamātṛṇṇā'imu'u lokāḥ pratiṣṭhā caritra sūryyastvā'bhipātviti sūryyastvā'
bhigopāyatvityenmahyā svastyeti mahatyā svastyaityuruccharddiṣā śaṃtameneti yuruccharddiḥ śaṃtamaṃ tenetyetat

77.20

( jñā ) nānopadadhāti | nānā hi vāyuśca dyauśca sakṛtsādayati samānaṃ
tkaroti samānarthaṃ hyuvāyuśca prāṇaśca te 'ubhe'eva śarkure bhavata'ubhe
svayamātṛṇṇe samānurthaṃ hyevāyuśca prāṇaścāthainai sūdadohasā'dhivadati prāṇo
vai sūdadohāḥ prāṇenaivaine'etatsaṃtanoti saṃdadhāti

77.21

tā'asya sūdadohasa 'iti | (ttyā ) āpo vai sūdo'nnaṃ dohaḥ somam̐
śrīṇanti pṛśnaya 'ityannaṃ vai pṛśni janmandevānāmiti saṃvvatsaro vai devānāṃ
janma viśo 'iti yajño vai viśo yajñe hi sarvvāṇi bhūtāni viṣṭāni
triṣvā rocane diva 'iti savanāni vai trīṇi rocanānyetānyetudāhā'nuṣṭubhā vvāgvā'anuṣṭuvvāgu sarvvaṃ prāṇā vvācā caivainai'etatprāṇena ca sa̍ṃtanoti saṃdadhāti sā vā'eṣaikā satī sūdadohāḥ suvvāṃ' iṣṭakā 'anusaṃcarati
prāṇo vai sūdadohāstasmādayameka 'evu prāṇaḥ sansarvāṇyaṅgāni sarvvamātmānamanusaṃcarati

77.20-2

iti caturthaprapāṭhake caturthaṃ brāhmaṇam || 8-4-4 || (7. 3. )
prāṇaśca | te vā ubhe eva śarkare bhavataḥ | ubhe svayamātṛṇṇe-samānaṃ hyevāyuśca prāṇaśca | athainai sūdadohasā'dhivadati | prāṇo vai sūdadohāḥ | prāṇenaivaine etatsatanoti, sandadhāti

77.60

77.21-2

Linked texts (1)

Mādhyandina — Sanskrit

Citikanda 77

Contents

Linked texts (1)