<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda) › 77

# Citikanda 77

Citikāṇḍa 77

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [77.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.14) — 1 part

### [77.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.2)

4

### [77.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.1)

( 7

### [77.1-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.1-2)

)  
atha lokampṛṇāmupadadhāti | ( tya ) asau vā'ādityo lokampṛṇaiṣa  
hīmām̐llokānpūrayatyamumevaitadādityamupadadhāti tāthaiṃ sarvvāsu citiṣūpadadhātīme vai lokā'etāśritayo'muṃ tadādityameṣu lokeṣu dadhāti  
tasmādeṣa sarvebhya' evaibhyo lokebhyastapati

### [77.2-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.2-2)

yuddheva lokampṛṇāmupadadhāti | kṣatraṃ vai lokampṛṇā viśo'imā 'itarā  
iṣṭakāḥ kṣatraṃ tadviśyuttaraṃ dadhāti tām̐ sarvāṃsu citiṣūpadadhāti sarvasyām̐  
tadviśi kṣatramuttaraṃ dadhāti

### [77.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.3)

saiṣaikaiva bhavati | (tye) ekasthaṃ tatkṣatramekasthām̐ śriyaṃ karotyatha yā  
dvitīyā mithunaṃ tadardhamu haitadātmano yanmithunaṃ yadā vai saha mithunenātha  
sarvvo'tha kṛtsnaḥ kṛtsnatāyā'ekena yajuṣā bahrīriṣṭakā 'upaddhāti  
kṣatraṃ tadvīryeṇāpyāyayati kṣatraṃ viśo vīryyavattaraṃ karotyathetarāḥ pṛthaṅṅkrīnā yajurbhirupadadhāti viśaṃ tatkṣatrādvīryyavattarāṃ karoti pṛthagvādinīṃ  
nānācetasam

### [77.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.4)

(thaim̐) sa vā'asyām̐ sraktyāṃ prathame'upaddhāti | ( tya ) amuṃ tadādityametasyāṃ diśi dudhātyathaitastasmāḍato'nuparyyatyathaitastasmāḍato'nuparyaityathaitastasmāḍato'nuparyyatyathātastasmāḍato'nuparyaiti

### [77.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.5)

sa yadyatraiva prathame'upaddhyāti | tuduttame'anūpaddyātsakṛhaivāsāvāditya '  
imām̐llokānparyetya nātipracyavetātihṛtya pūrvveḍauttame'anupadadhātyamuṃ  
tudādityamimām̐llokānatipracyāvayati tasmādasāvāditya 'imām̐llokānsarśvesthito dakṣiṇāvṛtpunaḥ punaranuparyaiti

### [77.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.6)

lokaṃ pṛṇa chidraṃ pṛṇeti | lokaṃ ca pūruya chidraṃ ca pūrayetyetadatho sīda  
dhruvā tvamityatho sīda sthirā tvaṃ pratiṣṭhitetyetadindrāgnī tvā bṛhaspatirasminyonāvasīṣadannitīndrāgnī ca tvā bṛhaspatiścāsminyonau pratyattiṣṭhipannnityetadanuṣṭubhā 'vāgvā'anuṣṭubvānindra 'indro lokamapṛṇā nu  
sādayatyasaṅgo hyeṣa sūddadohasā'dhivadati prāṇo vai sūddadohāḥ prāṇenaivainametatsuṃtanoti saṃdadhāti

### [77.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.7)

tadāhuḥ | kathama̱ṣā lokampṛṇā'yātayāmnī bhavatītyasau vā'ādityo  
lo̱kampṛṇā'yātayāmā vā'eṣo'tho vāgvai lokampṛṇā'yātayāmyu  
vai vāk

### [77.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.8)

( ksa ) sa vai yujuṣmatīrupadhāya | lo̱kampṛṇayā pracchādayatyannaṃ vai yujuṣmatyo'ṅgānyu'ātmā lokampūṇā'nnaṃ tudātmanā paridadhāti tusmādannamātmanā parihitamātmaiva bhavati

### [77.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.9)

sa vā'ātmanneva | yujuṣmatīrupaddhadhāti nu pakṣapuccheṣyātmaṃstadannaṃ  
dadhāti yadu vā'ātmannannaṃ dhīyate tudātmānamavati tutpakṣapucchānyatha  
yatpakṣapuccheṣu naiva tadātmānamavati nu pakṣapucchāni

### [77.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.10)

( nyu ) ubhayīryajuṣmatīśca lokampṛṇāścātmannupadadhāti | tusmādayamātmā dviguṇo bahulatara-iva lokamapṛṇā 'eva pakṣapuccheṣu tasmātpakṣapucchāni tanīyādhūm̐sīvānūcīśca tiraścīścātmannupadadhātyasthīni vā'iṣṭakāstasmādimānyanvañci ca tiryyañci cātmannasthīni parācīreva pakṣapuccheṣu  
na hi kiṃcana pakṣapuccheṣu tiryyagasthyasti tadvaitadudeva citasya cācitasya  
ca vijñānamevameva citu'itarathā'citaḥ

### [77.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.11)

sa vai svayamātṛṇṇāṃ lokamapṛṇayā pracchādayati | prāṇo vai svayamātṛ  
ṇṇā''dityo lokamapṛṇā prāṇaṃ tadādityena saminddhe tasmādayamuṣṇaḥ  
prāṇastathā sarvvamātmānaṃ pracchādayati sarvvaṃ tadātmānamādityena saminddhe  
tasmādayatham̐ sarvva 'evātmoṣṇastadvai tadeva jīviṣyataśca mariṣyataśca  
vijñānamuṣṇa'eva jīviṣyañchīto mariṣyan

### [77.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.12)

( ntsa ) sa yasyātham̐ sraktyāṃ prathame'upaddhati | tto daśabhirdaśabhiḥ  
saṃcchādya̱tretyā svayamātṛṇṇāyai sa tanaiva dakṣiṇāvṛjjaghanena svayamāṃtṛṇṇāṃ  
sa̱ṃcchādayanne̱tyā''nū̱kyāyā''atha puna̱retya tamavadhim̐ sam̐cchādayati

### [77.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.13)

( tyā ) ātmānamame sam̐cchādayati | (tyā) ātmā hyevāgre sambhavataḥ  
sambhavatyatha dakṣiṇaṃ pakṣamutha pucchamathottaraṃ taddakṣiṇāvṛttaddhi devatrā'tho'evaṃ  
vā'asāvāditya 'imām̐llo̱kāndakṣiṇāvṛtuparyaiti

### [77.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.14)

su 'eṣa prāṇa 'eva vślokampṛṇā | tayā sarvvamātmānaṃ pracchādayati sarvvasmim̐stadātmanprāṇaṃ dadhāti tadyadvāsyaiṣā''ṅgaṃ nābhiprāmuyātprāṇo hāsya  
tada̱ṅgaṃ nābhiprāmuyādyadu vai prāṇo'ṅgaṃ nābhiprāmoti śuṣyati vāvaitanmlāyati vā tasmādetam̐ sarvvamevaitayā pracchādayet

### [77.14.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.14.p1)

tsa ) sa vā'ātmana̱ evādhi pakṣapucchāni cinoti | ( tyā

### [77.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.15)

ātmano hyevādhyaṅgāni pra̱rohantyatha yutpurastādarvācīrupadadhyādyathā'nyata'āhṛtyāṅgaṃ pratidadhyāttādṛktat

### [77.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.16)

( ña ) na̱ bhinnāṃ na̱ kṛṣṇamupadadhyāt | (ḍā) ārcchati vā'eṣā  
yā bhidyata'ārttamvetadrūpaṃ yatkṛṣṇaṃ nedārtamātmānamabhisaṃskaravā'iti  
nābhinnāṃ parāsyennedanārtamātmano bahirdhā karavāṇīti dhiṣṇyebhyaḥ pratisaṃkhyāya yā vi̱rājamatiricyeruścottarāmuddhaveyustadvai khalu tā 'ārcchanti  
tā bhittvotkara'utkiredutkaro vā'atiriktasya pratiṣṭhā tayadyatiriktasya  
pratiṣṭhā tadnevainā 'etatpratiṣṭhāpayati

### [77.4-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.4-2)

( tya ) athāta'iṣṭakāmātrāṇāmeva | pādamātrīḥ prathamāyāṃ cottamāyāṃ ca  
cityorupadadhyātpratiṣṭhā vai pādo yo vai pādaḥ sa hasta 'ūrdhvasthamācyo  
vyṛṣiṣṭhāḥ syurna hyūrvvasthātkiṃcana vyuṣīryo'sthyasti vyālikhitṛtyastisraścitayaḥ syustrivṛto hīme lokā'aparimitā''likhite dve 'so haite  
( tsva ) svayamātṛṇṇāyāma̱opya | (pyā) anūkthayā saṃchādaya̱traityā pariśridbhiḥ sa taine̍va dakṣiṇāvṛjjaghanena svayamātṛṇṇām̐ saṃchādayannetyā punaranukthāyai

### [77.5-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.5-2)

( yā'ā ) ātmānama̱gre saṃchādyati | ( tyā ) ātmā hyèvāgre sambhūvataḥ sambhavatyatha dakṣiṇaṃ pa̱kṣamatha pucchamathottaraṃ taddakṣiṇāvṛttaddhi devatrā

### [77.6-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.6-2)

su eṣa'prāṇa 'eva yatpurīṣam | (nte ) tena sarvvamātmānaṃ pracchādayati  
survvasmintsudātmanprāṇaṃ dadhāti tadya̱ddhāsyaitada̱ṅgaṃ nābhi̱prāpnuyātprāṇo  
hāsya tada̱ṅgaṃ nābhi̱prāpnuyādyudu vai prāṇo'ṅgaṃ nābhi̱prāpnoti śuṣyati  
vāvaitanmlāyati vā tasmādenam̐ survvamevaitena pracchādayet

### [77.7-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.7-2)

( ḍi ) indraṃ viśvā'avīvṛdhanniti | (tī) indram̐ hi survvāṇi bhūtāni  
vardhayanti samudravyacasaṃ gira'iti mahimānamasyaitadāha rathītamarthaṃ rathīnāmiti rathitamo hyeṣa rathināṃ vyājānām̐ sutpatiṃ patimityunnaṃ vai  
vvācā' annānām̐ sutpatiṃ pratimityete̱ḍendryā'anuṣṭubhā nivapatyaindram̐ hi  
purīṣaṃ ta̱detadardhamagneryatpurīṣamardhamaiṣṭakam

### [77.8-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.8-2)

(nt) tadāhuḥ | (sam̐) yatsa̱rvvaiśchandobhiḥ survvābhirdevatābhiriṣṭakā 'upaḍadhātyathaitadekayaikadevatyayā nivapati kathametadardhamagneritīndro vai sarvvā devātpratimatistadyadaindryā nivapati tenaitadardhamagneratha yadanuṣṭubhā vāgvā'anuṣṭubvāgu sarvvāṇi cchandām̐si teno'evārdham

### [77.9-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.9-2)

( mu ) atha dvikarṇīṃ ca svayamātṛṇṇāṃ copaddhāti | vvāyurvai dvikarṇī  
dyauruttamā svayamātṛṇṇā vāyuṃ ca taddvivaṃ copaddhātyuttame'upaddhātyuttame  
hi vvāyuśca dyauśca sam̐spṛṣṭe sam̐spṛṣṭe hi vvāyuśca dyauśca pūrvī vikarṇīmupadadhātyarvācīnaṃ taddivo vvāyuṃ dadhāti tasmādeṣo'rvācīnameva  
vvātaḥ pavate

### [77.10-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.10-2)

yudveva vikarṇīmupadadhāti | yutra vā'ado'śvaṃ citimavagrāpayanti tudasāvāditya 'imām̐llokāntsūtre samāvayate tadyattatsūtraṃ vvāyuḥ sa sa yaḥ su  
vvāyureṣā sā vikarṇī tadyudetāmupadadhātyeṣāveva tudāditya' imām̐llokāntsūtre samāvayate

### [77.11-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.11-2)

yudveva vikarṇī ca svayamātṛṇṇāṃ copadadhāti | (tyā) āyurvai vikarṇī  
prāṇaḥ svayamātṛṇṇā''yuśca tatprāṇaṃ copaddhātyuttame'upadadhātyuttame hyuāyuśca prāṇaśca sum̐spṛṣṭe sum̐ spṛṣṭe hmāyuśca prāṇaśca pūrvāmuttarāṃ vikarṇīmupadadhātyāyuṣā tṛtprāṇamubhayataḥ parigṛhṇāti

### [77.12-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.12-2)

prothadaśvo na yuvase | ( se'vi ) aviṣyanyadā mahaḥ saṃvaraṇādvyasthāt  
ādasya vvāto'anuvāti śociradha sma te vrajanaṃ kṛṣṇamastīti yadā vā'etasya vvāto'nuvāti śocirathaitasya vrajanaṃ kṛṣṇaṃ bhavati triṣṭubhopadadhāti  
vaiṣṭubho hi vyāyurāgneyyā'gnikarma hyaniruktayā'nirukto hi vāyu̱ratha  
yaddvāta ityāha vvāto hi vāyuḥ

### [77.13-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.13-2)

( śatam 4700 )  
(3) atha svayamātṛṇṇāmupadadhāti | (tyā) āyoddhā sudane sādayāmītyeṣa vā'āyustasyaitatsudanamava̱ta'ityeṣa hīda sarvamavati cchāyāyāmityetusya hīda sarvaṃ chāyāyātham̐ samudrasya hṛdaya 'iti samudrasya  
hyetahṛdayarthaṃ raśmīvatīṃ bhāsvatīmiti raśmīvatī hi dyaurbhāsvatyā yā yāṃ  
bhāsyā pṛthivīma̱orvantarikṣamitye̱vuhum̐ hyeṣa imām̐llokānāmāti

### [77.14-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.14-2)

parameṣṭhī tvā sādayatviti | parameṣṭhī hyetāṃ pañcamīṃ citimapaśyat

### [77.15-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.15-2)

(dyu) ya̱dveva parameṣṭhinopaddhāti | prajāpa̍tiṃ visra̱staṃ devatā' ādāya  
vyudakrāmaṃstasya parameṣṭhī śira 'ādāyotkramyātiṣṭhat

### [77.16-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.16-2)

( ttu ) tamabravīt ( du ) upa mehi prati ma'etaddehi yena me tvamudukramīriti kiṃ me tato bhaviṣyatīti tvadde̱vatyameva̱ ma'etadātmano bhaviṣyatīti  
tatheti tadasminnetatparameṣṭhī pratyadadhāt

### [77.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.17)

( ttu ) tayaiṣottamā svayamātṛṇṇā | ( ṇṇe ) etadasya tadātmanastadyadetāmutropadadhāti yudevā'syaiṣā''tmanastadasminnetatpratidadhāti tasmādetāmatropadadhāti

### [77.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.18)

di̱ivaspṛ̱ṣṭhe vyacasvatīṃ prathasvatīmiti | di̱ivo hyetatpṛṣṭhaṃ vyacasvatprathasvaddivaṃ yaccha divaṃ dṛha divaṃ mā him̐ sīrityātmānaṃ yacchātmānaṃ  
dṛhātmānaṃ mā him̐ sīrityetat

### [77.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.19)

(dvi) viśvasmai prāṇāyāpānāya vyānāyodānāyeti prāṇo vai svayamātṛṇṇā  
sarvvasmā'u vā'etasmai prāṇaḥ pratiṣṭhāyai caritrāyetīme vai lokāḥ svayamātṛṇṇā'imu'u lokāḥ pratiṣṭhā caritra sūryyastvā'bhipātviti sūryyastvā'  
bhigopāyatvityenmahyā svastyeti mahatyā svastyaityuruccharddiṣā śaṃtameneti yuruccharddiḥ śaṃtamaṃ tenetyetat

### [77.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.20)

( jñā ) nānopadadhāti | nānā hi vāyuśca dyauśca sakṛtsādayati samānaṃ  
tkaroti samānarthaṃ hyuvāyuśca prāṇaśca te 'ubhe'eva śarkure bhavata'ubhe  
svayamātṛṇṇe samānurthaṃ hyevāyuśca prāṇaścāthainai sūdadohasā'dhivadati prāṇo  
vai sūdadohāḥ prāṇenaivaine'etatsaṃtanoti saṃdadhāti

### [77.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.21)

tā'asya sūdadohasa 'iti | (ttyā ) āpo vai sūdo'nnaṃ dohaḥ somam̐  
śrīṇanti pṛśnaya 'ityannaṃ vai pṛśni janmandevānāmiti saṃvvatsaro vai devānāṃ  
janma viśo 'iti yajño vai viśo yajñe hi sarvvāṇi bhūtāni viṣṭāni  
triṣvā rocane diva 'iti savanāni vai trīṇi rocanānyetānyetudāhā'nuṣṭubhā vvāgvā'anuṣṭuvvāgu sarvvaṃ prāṇā vvācā caivainai'etatprāṇena ca sa̍ṃtanoti saṃdadhāti sā vā'eṣaikā satī sūdadohāḥ suvvāṃ' iṣṭakā 'anusaṃcarati  
prāṇo vai sūdadohāstasmādayameka 'evu prāṇaḥ sansarvāṇyaṅgāni sarvvamātmānamanusaṃcarati

### [77.20-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.20-2)

iti caturthaprapāṭhake caturthaṃ brāhmaṇam || 8-4-4 || (7. 3. )  
prāṇaśca | te vā ubhe eva śarkare bhavataḥ | ubhe svayamātṛṇṇe-samānaṃ hyevāyuśca prāṇaśca | athainai sūdadohasā'dhivadati | prāṇo vai sūdadohāḥ | prāṇenaivaine etatsatanoti, sandadhāti

### [77.60](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.60)

" tā asya sūdadohasaḥ ”-iti | āpo vai sūdaḥ, annaṃ dohaḥ | “ somaṃ śrīṇanti  
pṛśnayaḥ ”-iti | annaṃ vai pṛśni | " janmandevānām ”-iti | saṃvatsaro vai devānāṃ janma  
" viśaḥ ”-iti | yajño vai viśaḥ | yajñe hi sarvāṇi bhūtāni viṣṭāni | “ triṣvā rocane  
divaḥ ”-( vā. saṃ. 19

### [77.21-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77.21-2)

) iti | savanāni vai trīṇi rocanāni | savanānyetadāha | anuṣṭubhā | vāgvā anuṣṭup | vāgu sarvaṃ prāṇāḥ | vācā caivaine etatprāṇena ca santanoti, sandadhāti  
sā vā eṣaikā satī sūdadohāḥ sarvā iṣṭakā anusaṃcarati | prāṇo vai sūdadohāḥ | tasmādayameka eva  
prāṇaḥ san sarvāṇyaṅgāni, sarvamātmānamanusaṃcarati

## Linked texts (1)

- [Mādhyandina](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha*madhyandina.8.7.2.1) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.77) · Pramāṇa
