<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda) › 78

# Citikanda 78

Citikāṇḍa 78

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [78.21-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.21-2) — 3 parts

### [78.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.1)

atha svayamātṛṇṇāsu sāmāni gāyati | ( tī ) ime vai lokāḥ svayamātṛṇṇāstā 'etāḥ śarkarāstā devā 'upadhāyāaitādṛśīrevāpaśyanyathaitāḥ  
śuṣkāḥ śarkarāḥ

### [78.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.2)

( ste ) te'bruvan | ( bu ) upa tujānīta yathaiṣu lokeṣu rasamupajīvanaṃ  
dadhāmeti te'bruvaṃścetayadhvamiti citimicchateti vāva tadabruvaṃstvadicchata  
yathaiṣu lokeṣu rasamupajīvanaṃ dadhāmeti

### [78.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.3)

te cetayamānāḥ | ( ' ) etāni sāmānyāpaśyaṃstānyagāyaṃstaireṣu lokeṣu  
rasamupajīvanamadadhustathaivaitadyajamāno yadetāni sāmāni gāyatyeṣvevaitallokeṣu rasamupajīvanaṃ dadhāti

### [78.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.4)

svayamātṛṇṇāsu gāyati | (tī) ime vai lokāḥ svayamātṛṇṇā ' eṣvevaitallokeṣu rasamupajīvanaṃ dadhāti

### [78.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.5)

sa vai bhūrbhuvaḥ svariti | (tye) etāsu vyāhṛtiṣu gāyati bhūriti vā'ayaṃ  
loko bhuva ' ityantarikṣalokaḥ svarityasau loka'eṣvevaitallokeṣu rasamupajīvanaṃ dadhāti

### [78.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.6)

tāni̱ vai nānāprastāvāni | samā̱nanidhanāni̱ tāni yannānāprastāvāni  
nānā hyupa̍śyannatha yatsamānanidhanānyekā hyeva yajñasya pratiṣṭhākam̐ nidhanaem̐  
svarga eva lokastasmātsva̱rjyotirnidhanāni

### [78.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.7)

(nya) athainaem̐ hiraṇyaśakalaiḥ prokṣati | (tyu) atraiṣa sarvvo'gniḥ saṃskṛtastasmindevā 'etadamṛtam̐ rūpamuttamamadadhustathaivāsminnayametadamṛtam̐  
rūpamuttamaṃ dadhāti

### [78.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.8)

yudvevainaem̐ hiraṇyaśakalaiḥ prokṣati | (tye) etadvā'asminnedo'mūṃ purastādrukmyāṃ tanūṃ madhyato dadhāti rukmaṃ ca puruṣaṃ cāthainametatsarvvamevopa̍riṣṭādrukmayyā tanvā pracchādayati

### [78.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.9)

dvābhyāṃ dvābhyām̐ śatābhyām | ( ndvi) dvipāyajamāno yajamāno'gniryāvā̍nāgniryāvatyasya mātrā tāvataivāsminnetadamṛtam̐ rūpamuttamaṃ dadhāti  
pañcakṛtvaḥ pañcacitiko'gniḥ pañcartavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro'gniyāvānagniyāṃvatyasya mātrā tāvataivāsminnetadamṛta rupamuttamaṃ dadhāti sahasreṇa  
sarvvaṃ vai sahasrarthaṃ sarvveṇaivāsminnetadamṛta rupamuttamaṃ dadhāti

### [78.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.10)

paścādagre prāṅ tiṣṭhan | ( ñra ) athottarato dakṣiṇā'tha purastātpratyaṅṅatha jaghanena parītya dakṣiṇata' udaṅtiṣṭhaṃstaddakṣiṇāvṛttaddhi devatrā'thānuparītya paścātprāṅtiṣṭhaṃstatho hāsyaitatprāgeva karma kṛtaṃ bhavati

### [78.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.11)

sahasrasya pramā'si | sahasrasya pratimā'si sahasrasyonmā'si sāhaso'si  
sahasrāya tveti sarvvaṃ vai sahasrarthaṃ sarvvamasi sarvvasmai tvetyetat

### [78.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.12)

( da ) athātaścitipurīṣāṇāmeva mīmā m̐sā | ( sā'yu ) ayameva lokaḥ  
prathamā citiḥ paśavaḥ purīṣaṃ yatprathamāṃ citiṃ purīṣeṇa pracchādayatīmaṃ  
tallokaṃ paśubhiḥ pracchādayati

### [78.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.13)

( tya ) antarikṣameva dvitīyā citiḥ | ( rvyu ) vvayā m̐si purīṣaṃ yadvitīyāṃ citiṃ purīṣeṇa pracchādayatyantarikṣaṃ tadvayobhiḥ pracchādayati

### [78.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.14)

dyaureva tṛtīyā citiḥ | ( rnu ) nakṣatrāṇi purīṣaṃ muttṛtīyāṃ citiṃ purīṣeṇa  
pracchādayati divaṃ tannakṣatraiḥ pracchādayati

### [78.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.15)

yajña'eva caturthī citiḥ | ( rdu ) dakṣiṇāḥ purīṣaṃ yaccaturthī citiṃ  
purīṣeṇa pracchādayati yajñaṃ taddakṣiṇābhiḥ pracchādayati

### [78.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.16)

yajamāna' eva pañcamī citiḥ | prajā purīṣaṃ yatpañcamīṃ citiṃ purīṣeṇa  
pracchādayati yajamānaṃ tatprajayā pracchādayati

### [78.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.17)

svarga' eva lokaḥ ṣaṣṭhī citiḥ | (dai) devāḥ purīṣaṃ yatṣaṣṭhīṃ citiṃ  
purīṣeṇa pracchādayati svargaṃ tallokaṃ devaiḥ pracchādayati

### [78.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.18)

( tya ) amṛtameva saptamī citiḥ | ( stvā ) tāmuttamāmupadadhātyamṛtaṃ  
tadasya sarvasyottamaṃ dadhāti tasmādasya sarvasyāmṛtamuttamaṃ tasmāddevā'  
anantarhitāstasmādu te'mṛtā' ityadhidaivatam

### [78.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.19)

( mu ) athādhyātmam | yaiveyaṃ pratiṣṭhā muśāyamavāṅprāṇastatprathamā citirmām̐2saṃ purīṣaṃ yatprathamāṃ citiṃ purīṣeṇa pracchādayatyetadudasya tadātmano māsaim̐sam̐ḥ saṃchādayatīṣṭakā 'upadhāyāsthīṣṭakā' asthye tanmāṃsaiḥ saṃchādayati  
nāvastātsaṃchādayati tasmādime prāṇā 'adhastādasaṃchannā 'upariṣṭāttu  
pra̱cchādayatyeta̱dasya tadātmana̱' upariṣṭānmārthaṃsaiḥ saṃchādayati ta̱smātsyaita̱dātmana̱' upariṣṭānmāsrtsaṃḥ saṃchannaṃ nāvakāśate

### [78.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.21)

yadūrdhvaṃ pratiṣṭhāyā'avācīnaṃ madhyāt | (tu) tadvitīyā citirmāsrtsa purīṣaṃ  
yadvitīyāṃ citiṃ purīṣeṇa pracchādayatyeta̱dasya tadātmano māsrtsaṃḥ saṃchādayatīṣṭakā' upadhāyā'sthīṣṭakā 'asthi tanmāsrtsaṃḥ saṃchādayati purīṣa'upadadhāti purīṣeṇa pracchādayatyeta̱dasya tadātmana 'ubhayatò māsrtsaṃḥ  
saṃchādayati tasmādasyaita̱dātmana 'ubhayato māsrtsaṃḥ saṃchannaṃ nāvakāśate20  
madhyameva tṛtīyā citiḥ | (ryuṃ) yadūrdhvaṃ madhyādavācīnaṃ grīvābhyastañcaturthī citigrrīvā' e̱va pañcamī citiḥ śira' eva ṣaṣṭhī citiḥ prāṇā' eva  
saptamī citistānuttamāsūpadadhāti prāṇāṃstadasya sarvasyottamāndadhāti  
tasmādasya sarvvasya prāṇā' uttamāḥ purīṣa'upaddhāti māsrtsaṃ vai purīṣaṃ  
māsrtsena tatprāṇānpratiṣṭhāpayati nopariṣṭātpracchādayati tasmādime  
prāṇā' upariṣṭādasaṃchannāḥ

### [78.4-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.4-2)

iti caturthaprapāṭhake pañcamaṃ brāhmaṇam || 8||4-5 || ( 7. 4. )  
iti caturthaḥ prapāṭhakaḥ samāptaḥ || 8

### [78.8-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.8-2)

(kaṇḍikāsaṃkhyā 109)  
iti saptamo'dhyāyaśca samāptaḥ

### [78.437](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.437)

7  
asminkāṇḍe kaṇḍikāsaṃkhyā

### [78.8-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.8-3)

iti mādhyandinīye śatapathabrāhmaṇe citināmakrāṣṭamaṃ  
kāṇḍaṃ samāptam

### [78.21-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.21-2)

tāmuttamāmupadadhāti-prāṇāṃstadasya sarvasyottamāndadhāti | tasmādasya sarvasya prāṇā uttamāḥ  
purīṣa upadadhāti | māṃsaṃ vai purīṣam | māṃsena tatprāṇānpratiṣṭhāpayati | nopariṣṭātpracchādayati  
tasmādime prāṇā upariṣṭādasaṃchannāḥ

### [78.21-2.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.21-2.p1)

ityāhavanīyāgniścayanaṃ samāptam

### [78.21-2.p2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.21-2.p2)

iti saptamo'dhyāyaśca samāptaḥ || ( 8-7 ) || iti samāptamidamaṣṭamaṃ citikāṇḍam || 8

### [78.21-2.p3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78.21-2.p3)

iti śrīśatapathabrāhmaṇe sāyaṇabhāṣyasametam citināmakrāṣṭamaṃ kāṇḍaṃ

## Linked texts (1)

- [Mādhyandina](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha*madhyandina.8.7.4.1) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.78) · Pramāṇa
