Citikanda 79

Citikāṇḍa 79

Language: Sanskrit

79.1

samāptam
athātaḥ śatarudriyam̐ juhoti | ( tyu ) atraiṣa sarvo'gniḥ sam̐skṛtaḥ su'
eṣo'tra rudro devatā tasmindevā 'etadamṛtam̐ rūpamuttamamadadhuḥ su
eṣo'tra dīpyamāno'tiṣṭhadannamicchumānastasmāddevā 'abibhayuryadvai no'yaṃ
na him̐syāditi

79.1-2

79.2

te'bruvan-annamasmai saṃbharāma, tenainaṃ śamayāma-iti | tasmā etadannaṃ samabharan śāntadevatyam
e̱tada̱nnam̐̍ su̱mabhara̱ñchānta̍deva̱tyaṃ te̍nainamaśamayam̐stadya̱deta̍ṃ de̱vame̱tenā̱śamaya̍m̐sta̱smācchā̱ntade̍va̱tyam̐̍ śānta̍deva̱tyam̐̍ ha vai tacchatarudriyamityāca̍kṣate
paro̱'kṣa̍ṃ paro̱'kṣakā̍mā hi devā̱stathai̱vāsminnaya̱metada̱mṛtam̐̍ rū̱pamu̍tta̱maṃ
dadhāti sa̱ 'e̱ṣo̱'tra dī̱pyamā̍nastiṣṭhatya̱nnami̱cchamā̍nasta̱smā 'e̱tadannam̐̍
su̱mbhara̍ti śā̱ntade̍va̱tyaṃ te̍naina̱m̐ śamayati

79.3

jarti̍lairjuhoti | jāyata'e̱ṣa 'e̱tadyaccīyate̱ so̱'eṣa sa̱rvvasmā̱'annā̍ya
jāyata'u̱bhaya̍mve̱tadanna̍ṃ ya̱jjartti̍lā yacca grā̱myaṃ yaccā̍ra̱ṇyaṃ ya̱daha̍ ti̱lāstena̍
grāmyaṃ yadakṛṣṭe pacyante tenāraṇyamu̱bhaye̍nai̱vaina̍me̱tadanne̍na prīṇāti grā̱myeṇa
cāra̱ṇyena̍ ca

79.4

(cā) arkaparṇena juhoti | (tyu) annamarko'nne̍nai̱vaina̍me̱tatprīṇāti

79.5

pa̱riśri̍tsu juhoti | ( tya ) a̱gnaya̱ 'ete yatpa̍riśri̱tastatho̱ hāsyaitā '
agnimutyevāhu̍tayo hu̱tā bha̍vanti

79.6

yudvevaitacchatarudriyaṃ juhoti | prajāpate̱rvi̍srastāddeva̱tā 'uda̱krāmaṃstameka '
e̱va de̱vo nājahānmanyureva so'sminnantarhittatato'tiṣṭhatso'rodīdyudsya
yā̱nyaśrūṇi prāskandam̐stānyasminmanyau pratyatiṣṭhanta̱tsa e̱va śa̱taśī̱rṣā ru̱draḥ
sa̱mabhavatsa̱hasrākṣaḥ śa̱teṣuṣadhiratha yā'a̱nyā viṣpuṣo'patam̐stā'a̱saṃkhyātā
sa̱hasrāṇīmām̐llokānanuprāviśaṃstadyudditātsamabhavaṃstasmādvudrāḥ so'yam̐
śa̱taśī̱rṣā ru̱draḥ sa̱hasrā̱kṣaḥ śa̱teṣuṣadhira̱dhivya̍dhanvā pratihi̱tāyī bhīṣayamāṇo'tiṣṭhadanna̱miccha̱mānasta̱smāddevā 'abibhayuḥ

79.7

( ste ) te prajāpatimabruvan | ( nnra ) asmādvai bibhīmo yadvai no'yaṃ na
hiṃsyāditi so'bravīdannamasmai saṃbharata tenenam̐ śamayateti tasmā'etadannam̐ samabharañchatarudriyaṃ tenenamaśamayam̐stadyadetam̐ śataśīrṣāṇam̐ rudvamete̍nāśa̱mayam̐sta̱smācchataśīrṣarudraśamanīyam̐ śataśīrṣarudraśamanīyam̐ ha
vai tacchata̱rudriyamityā̍cakṣate paro'kṣaṃ paro'kṣakāmā hi de̱vāsta̱thaivāsmā'ayametadannam̐ sambharati̍ śataru̱driya̱ṃ tenai̍nam̐ śamayati

79.8

gave̍dhukāsaktubhirjuhoti | yatra̱ vai sā de̱vatā viśrastā''śayattato gavedhukāḥ sama̍bhavam̐sta̱dvainametadbhāgena̱ svena̱ rasena prīṇāti

79.9

(tya ) arkaparṇena juhoti | (tye) eta̱sya vai de̱vasyā̍śayāda̱rkaḥ sama̍bhavatta̱nvai̍nametadbhāgena̱ svena̱ rasena prīṇāti

79.7-2

śataśīrṣāṇaṃ rudrametenāśamayan-tasmācchataśīrṣarudraśamanīyam | śataśīrṣarudraśamanīyaṃ ha vai tacchatarudriyamityācakṣate paro'kṣam | parokṣakāmā hi devāḥ | tathaivāsmā ayametadannaṃ sambharati śatarudriyam | tenainaṃ śamayati

79.8-2

gavedhukāsaktubhirjuhoti | yatra vai sā devatā visrastā'śayat-tato gavedhukāḥ samabhavan | svenaivainametadbhāgena svena rasena prīṇāti

79.9-2

arkaparṇena juhoti | etasya vai devasyāśayādarkaḥ samabhavat | svenaivainametadbhāgena svena rasena
prīṇāti

79.10

pariśritsu juhoti | lomāni vai pariśrito na vai lomasu viṣaṃ na kiṃcana hinastyuttarārdhe'gnerudaṅktiṣṭhañjuhotyetasyām̐ ha diśye tasya devasya
gṛhāḥ svāyāmevainametaddiśi prīṇāti svāyāṃ diśyavayajate

79.11

sa vai jānudaghne prathama svāhākaroti | ( tyu ) adha iva vai tadyajjānudaghnamadha iva tadyadayaṃ lokastadya imaṃ loka rudrāḥ prāviśaṃstāṃstutprīṇāti

79.12

( tyu ) atha nābhidaghne | madhyakreva vai tadyannābhidadhnaṃ madhyamivāntarikṣalokastadye'ntarikṣaloka rudrāḥ prāviśaṃstāṃstatprīṇāti

79.13

( tyu ) atha mukhadaghne | ( 'pyu ) uparīva vai tadyanmukhadaghnamūparīva tadyadasau
lokastadye'muṃ loka rudrāḥ prāviśaṃstāṃstatprīṇāti svāhākāreṇānnaṃ vai
svāhākāro'nnenaivainānetatprīṇāti

79.14

numaste rudra manyuva'iti | yu 'evāsmintso'ntarmanyurrvittasto'tiṣṭhattasmā'etannamaskarotyuto ta'iṣave numo bāhubhyāmuta te numa' itīṣvā
ca hi bāhubhyāṃ ca bhīṣayamāṇo'tiṣṭhat

79.15

( tsu ) su 'eṣu kṣatraṃ devaḥ | (vo) yaḥ su śataśīrṣā sambhavadviśa' ima'itare ye vipruḍbhyaḥ sambhūvam̐stusmā'etusmai kṣatrāyaitā vi̱iśa' etaṃ purastāduddhāramudaharantya 'eṣu prathamo'nuvākastenainamaprīṇaṃstathaivāsmā'ayametaṃ purastāduddhāramuddharati tenainaṃ prīṇāti tusmādeṣu'ekadevṛtyo bhavati
raudra 'eturthaṃ hyenaṃ prīṇāti

79.16

caturdaśaitāni yajūṃᳪṣi bhavanti | trayodaśa māsāḥ saṃvvatsaraḥ prajāpatiścaturdaśaḥ prajāpatiragniryāvānagniyoṃvatyasya mātrā tāvataivenametadannena
prīṇāti namo nama iti yajño vai namo yajñenaivenametannamaskāreṇa namasyati tasmādu ha nāyajñiyaṃ brūyānnamasta'iti yathā hainam̐ brūyādyajñasta'
iti tādṛktat

79.17

( ') atha dvandibhyo juhoti | namo'muṣmai cāmuṣmai ceti tathothā vai
brūyādasau tvaṃ ca na 'eṣu ca mā hiᳪṃsiṣṭamityevametadāha natarām̐ᳵ
hivvidita' āmantrito hinasti

79.18

numo hiraṇyabāhave | senānye diśāṃ ca pataye numa' hutyeṣa' eva hiraṇyabāhuḥ senānīreṣa diśāṃ patistadyatkiñcātraikadevatyametameva tena prīṇāti
kṣatrameva tadviśyapi bhāgaṃ karoti tasmādyadviśrastasminkṣatriyo'pi bhāgo'tha
yā' asaṅkhyātā sahasrāṇīmām̐llokānanuprāviśannetāstā devatā nābhya'
etajjuhoti

79.19

( tyu ) atha jātebhyo juhoti | (tye ) etāni ha jātānyete rudrā 'anupraviviśuryyatra yatraite taddevainānetatprīṇātyatho'eva hetāni rudrāṇāṃ jātāni
devānāṃ vai vidhāmanu manuṣyāstasmādu hemāni manuṣyāṇāṃ jātāni
yathājātamevainānetatprīṇāti

79.20

teṣāṃ vā'ubhayato̍namasqārā' anye | ( nye') anyata̍ra̱tonamasqārā
'anye te ha te ghora̍tarā 'aśāntaṃtarā yu'ubhayato̍namasqārā' ubhayata
'e̱vaināne̍tadya̱jñena namasqāreṇa śamayati

79.21

sa vā'aśītyāṃ ca̱ svāhā̍karoti | prathame cānuvāke'tha़āśītyāmuthāśītyāṃ ca̱ yāni codhvāni yajūm̐ṣẏā'vatāna̍nebhyo'nnramaśītayo'nnenaivaināne̍tatprīṇāti

79.22

( tyu ) athaitāni yajūm̐ṣi japati | namo vaḥ kirikebhya'ityetaddhvāsya
prati̍jñātatamaṃ dhāma yathā̍ priyo vā pu̱tro hṛda̍yaṃ vā tasmādyatraitasmādevācchaṅketa tadetābhirvyāhṛtibhirjuhuyādupa haivaitasya̍ deva̱sya priya̱ṃ dhāma̍ gacchati
tatho hainamèṣa de̱vo na̍ hinasti

79.23

namo vaḥ kirikebhya 'iti | ( tye ) 'ete hīdam̐ sarvvaṃ kurvvanti de̱vānām̐ hṛda̍yebhya 'itya̱gnirvāyurāditya 'etāni ha tāni de̱vānām̐ hṛda̍yāni namo vicinvatkebhya 'ityete hīdam̐ sarvvaṃ vi̱cinva̍nti namo vikṣiṇatkebhya 'ityete vai taṃ vikṣikṣanti yaṃ vivikṣīṣanti nama ' ānirhatebhya
ityete hyebhyo lokebhyo nirhatāḥ

79.24

(') athottarāṇi japa̍ti | dvāpe̍'andha̱saspata̱'ityeṣa vai dvāpireṣa vai taṃ
drāpayati yaṃ drāpayi̍ṣatyandhasaspata̱'iti̱ soma̍sya pata̱'ityetadda̍ridra
nīlalohi̱teti̱ nāmāni cāsyaitā̍ni rūpāṇi̍ ca nāma̱grāhame̍vainametatprīṇātyāsāṃ prajānāmeṣāṃ paśūnāṃ mā bhermā roṅmo ca naḥ kiṃ ca̱nāmama̱ḍiti
yathaiva yajustathā bandhuḥ

79.25

sa'e̱ṣa kṣa̱traṃ devaḥ | ( sta ) tasmā'e̱tatsmai kṣatrāyaitā viśo'muṃ purastāduddhāramudahara̱nyo'sau prathamo'nuvāko'thāsmā'etamupariṣṭāduddhāramudaharaṃstainainamaprīṇaṃsta̱thaivāsmā' ayametamupariṣṭāduddhāramuddharati tenainaṃ prīṇāti
tasmādapyeṣa' ekadeva̱tyo bhavati raudra' evaita̱mu̍ hyeṣaivaitena prīṇāti

79.26

sa̱ptaitāni̱ yajūṃṣi bhavanti | sa̱ptacitiko'gniḥ sa̱ptartavaḥ saṃvvatsaraḥ
saṃvatsa̱ro'gniryā̍vāna̱gniyāṃvatyasya mātrā tāva̱taivainametada̱nnena prīṇāti
tā̱nyubhayā̱nyekavim̐śatiḥ sampadyante dvādaśa māsāḥ pañca̱rtavastraya i̱me
lo̱kā' asāvāditya' ekavim̐śa'etāmabhisampa̱dam

79.27

( mu ) athāvatānā̱ñjuhoti | ( tye ) etadvā'enānde̱vā 'etenā̱nnena
prī̱tvā'thaiṣāmetairavatānairdhanva̍nya̱va̍tāna̍vanta̱thaivainānaya̱metadetenā̱nnena prī̱tvā'thaiṣāmetairavatānairdhanva̍nya̱va̍tānoti na hya̱vatatena dhanuṣā kaṃ cana̱
hina̱sti

79.28

tadvai sahasrayojana'iti | ( tye ) eta̱ddha para̱maṃ dūraṃ ya̱tsahasrayojanaṃ tadya̱de̱va para̱maṃ dūraṃ tadvaivaiṣāmetaddhanvanya̱va̍tānoti

79.29

yadrevāha sahasrayojana'iti | (tya ) ayamagniḥ sahasrayojanaṃ nu hyeta̱smādati netyanyatparama̱sti tadyadasrau juhoti taddevaiṣāraim̐ sahasrayojane
dha̱nū m̐ṣya̱vatanoti

79.30

(tyu) asa̍srayātā sa̱hasrāṇi | (ṇya) a̱sminmaha̱tyarṇava'iti yatra yatra te
taddevaiṣāmetaddhanū m̐ṣya̱vatanoti

79.31

daśa̍tānavatānāñjuhoti | daśākṣarā virāi virāḍagnirraśa diśo diśo'gnirrdaśa prāṇāḥ prāṇā' agnirryāvānagnirryāvatyasya mātrā tāvataivaiṣāmetaddhanū m̐ṣya̱vatanoti

79.32

( tyu ) atha pratyavarohāñjuhoti | (tye ) etadvā 'etadimām̐llokānitu'
ūrdhvo rohati sa sa parāṅiva roha'iyumu vai pratiṣṭhā te devā'imāṃ pratiṣṭhāṃmabhipratyāyaṃstathaivaitadyajamāna 'imāṃ pratiṣṭhāmabhipratyaiti

79.33

yadveva pratyavarohati | ( tye ) etadvā 'enānetatprīṇannanvevaiti tuta 'evaitudātmānamapoddharate jīvātavai tatho hānenātmanā sarvvamāyureti

79.34

yadveva pratyavarohati | (tye ) etadvā 'etaddevānrudrānitu' ūrdhvāmprīṇāti
tānpunaramuto'rvācaḥ

79.35

( co ) namo'stu rudrebhyo ye divīti tadye'muṣmim̐lloke rudrāstebhya'
etannamaskaroti yeṣāṃ varṣamiṣava' iti varṣam̐ham̐ ha teṣāmiṣavo varṣeṇa ha
te him̐santi yaṃ jihim̐siṣanti

79.36

namo'stu rudrebhyo ye'ntarikṣa'iti | tadye'ntarikṣaloke rudrāstebhya'
etannamaskaroti yeṣāṃ vāta' iṣava' iti vāto ha teṣāmiṣavo vātena ha
te him̐santi yaṃ jihim̐siṣanti

79.37

namo'stu rudrebhyo ye pṛthivyāmiti| tadye'smim̐lloke rudrāstebhya' etannamaskaroti yeṣāmannamiṣava 'ityannam̐ ha teṣāmiṣavo'nnena ha te him̐santi
yaṃ jihim̐siṣanti

79.38

tebhyo daśa prācīḥ | ( rḍa) daśa dakṣiṇā daśa pratīcīrdaśodīcīrdaśordhvā'
iti daśadaśeti daśākṣarā virāḍvirāḍagnirdaśa diśo diśo'gnirdaśa prāṇāḥ
prāṇā' agniryāvānagniyoṃvatyasya mātrā tāvataivainānetadannena prīṇāti

79.39

yudvevāha daśa̱ daśeti | daśa̱ vā'añjaleraṅgulayo diśi diśyaivabhya'
etada̱ñjaliṃ karoti tasmādu haitadvīto'ñjaliṃ karoti tebhyo namo'stviti
tebhya' eva namaskaroti te no mṛḍayanviti ta'evāsmai mṛḍayanti te yaṃ
dviṣmo yaśca no dveṣṭi tumeṣāṃ jṛmbhe dadhma' iti sumeva dveṣṭi yuścainaṃ dveṣṭi
tumeṣāṃ jṛmbhe dadhatyamumeṣāṃ jṛmbhe dadhāmīti ha brūyādyaṃ dviṣyāttato'ha
tusminna punarastyapi tannādriyeta svaya̍nirdiṣṭo hyeva sa yumevaṃ vi̱dveṣṭi

79.40

triṣkṛtvaḥ pratyava̍rohati | tri̱vṛda̱gniryāvāna̱gniryāvatyasya̱ mātrā̱ tāva̍taivainametadanne̍na prīṇāti̱ svāhā̍kāreṇānnaṃ vai svāhā̍kāro'nne̍naivainametatprīṇāti tri̱riti̱ 'ū̱rdhvoṃ rohati tatpada̱ tasyokto bandhuḥ

79.41

(ryu ) yadveva̱ triṣkṛtvaḥ pratyava̱roha̍ti | trihi̍ kṛ̱tva ' ū̱rdhvo roha̍ti̱ tadyāvatkṛtva ' ū̱rdhvo roha̍ti̱ tāvatkṛtvaḥ pratyava̍rohati

79.42

(tyu ) atha tadurkaparṇaṃ cātvāle prāsyati | ( tye ) etadvā 'e̱nenaitadraudraṃ
karma karoti tadde̱tadaśāntaṃ tadde̱vātti̍raḥ karoti̱ nedi̱damuśāntaṃ kaści̍idabhitiṣṭhāttanne̍ddina̱saditi̱ tasmā̍ccātvāle yadveva̱ cātvāle 'gnireṣa yaccātvāla̱stuthau haina̍de̱ṣo'gniḥ saṃda̍hatyathātaḥ sampadeva

79.40-2

79.41-2

yadveva triṣkṛtvaḥ pratyavarohati | trirhi kṛtva ūrdhvo rohati | tad-yāvatkṛtva ūrdhvo rohatitāvatkṛtvaḥ pratyavarohati

79.42-2

79.43

tadāhuḥ | katha̱masyaita̱cchatarudriya saṃvvatsa̱rama̱bhisamprāpnoti ka̱tha sa̱ṃsaṃvvatsareṇā̱gninā sa̱mpadyata 'iti ṣaṣṭiśca ha vai trīṇi ca śa̱tānyeta̱cchatarudriyamatha tri̱ᳵśa̱datha pañcatri̱ᳵśatta̱to yāni̱ ṣaṣṭiśca trīṇi ca śa̱tāni
tāvanti saṃvvatsarasyāhāni tatsaṃvvatsarasyā̱hnānya̱āpnotyatha yāni tri̱ᳵśa̱tri̱ᳵśanmāsasya rā̱trayasta̱nmāsasya rātrīrāpnoti tadubhayāni saṃvvatsa̱rasyāhorā̱trāṇyāpnotyatha yāni pañcatri̱ᳵśatsa trayodaśo māsaḥ sa ' ātmā
tri̱ᳵśadātmā pratiṣṭhā dve prāṇā dve śira ' eva pañcatri̱ᳵśametāvānvai saṃvvatsara̱'evamu hāsyaita̱cchatarudriya saṃvvatsa̱rama̱bhisamprāpnotyeva saṃvvatsareṇā̱gninā sa̱mpadyata 'etāvatya u vai śāṇḍile'gnnau madhyato yajuṣma̱tya '
iṣṭakā ' upa̱dhīyante'gnayo haite pṛthagyudetā 'iṣṭakā 'evamu hāsyaite'gnayaḥ
pṛthakkchatarudriyeṇābhihutā bhavanti

79.44

tadāhuḥ | kathumasyaitucchatarudriyaṃ mahadukthamāpnoti kathaṃ mahatokthena
sampadyata 'ḍuti ygānyamūni pañcavim̐śatiryajūṃṣyabhito'śītīḥ sa
pañcavim̐śa' ātmā yatra vā'ātmā tadeva śirastatpakṣapucchānyatha yā
aśītayuḥ saivāśītīnāmāptiraśītibhirha mahadukthamākhyāyate'tha yadūrdhva̍maśītibhyo yudevāḍau mahat' ukthasyordhvamaśītibhya 'etudasya taddeveṣu
hāsyaitucchatarudriyaṃ mahadukthamāpnotyevaṃ mahatokthena sampadyate

Linked texts (2)

Mādhyandina — Sanskrit
Rudrapāṭha — Sanskrit