<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda) › 7

# Citikanda 7

Citikāṇḍa 7

- **Language:** Sanskrit

### [7.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.1)

pra̱jāpa̍tira̱gnirū̱pāṇya̱bhya̍dhyāyat | ( tsu ) sa̱ yo'yam̐ ku̱māro̍ rū̱pāṇyanu̱pra̍viṣṭa āsī̱ttamanrvaicchatta̱to'dhi̱rave̍da̱nu̱ vai mā̍ pi̱tā pra̱jāpa̍tiricchati̱ hanta̱  
tadrū̱pama̍sāni̱ yanma̱'eṣa̱ na vedeti̍

### [7.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.2)

sa e̱tānpañca̍ pa̱śūna̍paśyat | ( tyu ) pu̱ruṣa̱maśva̱ṃ gāmu̱vima̱jaṃ yadapa̍śyattasmā̍de̱te pa̱śava̍ḥ

### [7.1-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.1-2)

prajāpatiragnirūpāṇyabhyadhyāyat | sa yo'yaṃ kumāro rūpāṇyanupraviṣṭa āsīt-tamānvaicchat  
so'dhiraveda-anu vai mā pitā prajāpatiricchati, hanta tadrūpamasāni-yanma'eṣa na vedeti

### [7.2-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.2-2)

sa etānpañca paśūnapaśyat-puruṣam, aśvam, gām, avim, ajam | yadapaśyat-tasmādete paśavaḥ

### [7.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.3)

su etānpa̱ñca paśūnprāviśat | (tsu) su e̱te pa̱ñca paśa̱vo'bhavansu̱mai pra̱jāpati̱ranvai̍vaicchat

### [7.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.4)

(tsu ) su e̱tānpa̱ñca paśū̍napaśyat | ( dya ) yada̱paśya̱ttasmā̍dete pa̱śava̱steṣve̱tumapaśya̱ttasmā̍de̱vaite pa̱śavaḥ

### [7.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.5)

su aikṣata | (te) i̱me vā'a̱gniri̱māne̱vātmāna̍mabhi̱saṃskaravai yathā vā'a̱gniḥ  
su̱middho dī̱pyata̍ 'e̱vame̱ṣāṃ cakṣu̍rdīpyate yuthā'gne̍dhūma udvyata 'e̱vame̱ṣāmū̱ṣmodvayate yathā̱gnira̱bhyāhi̍taṃ da̱hatye̱vaṃ ba̱psati yuthāgne̱rbhasma sīda̍tye̱vame̱ṣāṃ  
purīṣa sīda̱tīme vā'a̱gniri̱māne̱vātmāna̍mabhi̱saṃskaravā̱'iti tā̱nnānā  
de̱vatā̍bhya āla̍ipsata̱ vaiśvakarma̍ṇaṃ pu̱ruṣaṃ vāruṇa̱maśva̍maindramṛṣa̱bhaṃ tvā̱ṣṭramvimāgne̱yama̱jam

### [7.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.6)

( tham̐ ) su aikṣata | nānā vā'haṃ devatābhya āla̍ipsa̱'gne̍ra̱ham̐ rūpāṇi  
kāmaye hantenānagnibhyaḥ kāmāyālabhā'iti tānagnibhyaḥ kāmāyāla̍bhata  
tadyadagnibhya iti bahūni hyagne̍rūpāṇyabhya̱dhyāyadatha yatkāmāyeti kāmena  
hyālabhata tānāprītānparyagnikṛtāna̱dīcī̱ī nītvā sama̍jñapayat

### [7.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.7)

( tsu ) su aikṣata | yā vai śrīrabhya̱dhyāsi̍ṣami̱māstāḥ śīrṣasu hanta śīrṣāṇye̱vopa̍dadhā̱ iti̱ su śīrṣāṇye̱votkṛtyo̍pādadhā̱āthaitarāṇi kusindhānya̱psu  
prāplāvayada̱jena yajñam̐ sama̍sthāpayannenme yajño vikluṣṭo'sa̱dityātmā vai  
ya̱jño nenme'yamātmā vikluṣṭo'sadityetena paśuneṣṭvā tatprajāpatirapaśyadya̱thaitatsyānnerantaṃ na paryait

### [7.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.8)

( tsu ) sa aikṣata | yamimumātmānamapsu prā̍piplavaṃ tama̱nvicchā̱nīti̍  
tamu̱nvaicchattadya̱deṣā̱mapsu pravi̍ddhānāṃ pratya̍tiṣṭhattā apaḥ sama̍bharadya yudasyāṃ  
tāṃ mṛdaṃ tadubhayam̐ sambhṛtya mṛdaṃ cāpaśceṣṭakāmaka̱rottasmādetadubhayamiṣṭakā  
bhavati mṛccāpaśca

### [7.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.9)

sa aikṣata | yadi vā̱'ida̱mitthameva sa̱dātmānamabhisaṃskariṣye martyaḥ kuṇapo'napahatapāpmā bhaviṣyāmi hantaitadagninā pacānīti tadagninā'pacattadenadamṛtamakarodetadvai havigmṛtaṃ bhavati yadagninā pacanti tasmādagnineṣṭakāḥ  
pacantyamṛtā evaināstatkurvvanti

### [7.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.10)

tadyaddigdvā paśunā'paśyat | (tta) tasmādiṣṭakāstasmāddiṣṭaivai paśuneṣṭakāḥ  
kuryā'niṣṭakā ha vā bhavanti yāḥ purā paśoḥ kurvvantyatho ha tadanyadeva

### [7.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.11)

tadyāstāḥ śriyaḥ | ( S ) etāni tāni paśuśīrṣāṇyatha yāni tāni  
kusindhānyetāstāḥ pañca citayastadyatpaśuśīrṣāṇyupadhāya citīścinotyetaireva tacchīrṣabhiretāni kusindhāni saṃdadhāti

### [7.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.12)

ta'ete sarvve paśavo yadagniḥ | ( stu ) tasmādagnau paśavo ramante paśubhireva tutpaśavo ramante tusmādyusya paśavo bhavanti tusminnagnirādhīyate'gnirhyaiṣa yutpaśavastuto vai prajāpatiragnirabhavat

### [7.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.13)

(tta) taddhaika'āhuḥ | ( 1 ) atraivainaiḥ sarvaiḥ paśubhiryajeta yadvā'etairutra sarvaiḥ prajāpatirayakṣyata taddevāgre'ntaṃ paryaiṣyattadyadetairatra sarvairyajeta  
taddevāgnirantaṃ parīyāditi na tathā kuryāddivānāṃ taditādiyādatho pathastudiyādatho kiṃ tataḥ sambharedetāni vā'etatkutsinyānyetāśvitīḥ sambharati tusmāttathā na kuryāt

### [7.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.14)

(dyu) suddevaitānpaśūnālabhate | (ta) āyatanamevaitadye karoti na  
hyanāyatane kaścana ramate'nnaṃ vā'āyatanaṃ tadetatpurastānnidadhāti tadenaṃ  
paśyannagnirupāvartate

### [7.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.15)

puruṣo'śvo gauśvirajo bhavanti | etāvanto vai survve paśavo'ntaṃ paśuvastadyāvadannaṃ tadetatpurastānnidadhāti tudenaṃ puśyannagnirupāvartate

### [7.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.16)

pañca bhavanti | pañca hyete'gnayo yudetāśvitayastebhya' etatpañcāyatanāni  
vidadhāti tadenaṃ paśyannagnirupāvartate

### [7.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.17)

tadyada̱gnibhya' iti | bahuvo hyete'gnayo yudetāścitayo'tha yatkāmāyeti  
yuthā taṃ kāmamāpnuyādyajamāno yatkāma 'etatkarma kurute

### [7.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.18)

puruṣam̐ prathamamālabhate | puruṣo hi prathamaḥ paśūnāmathāśvaṃ puruṣa m̐ hyanvaśvā'tha gāmaśva m̐ hyanu gau̱rathāvi̍ gā m̐ hyanvavirathājamavi m̐ hyanvajasta̱de̍nānyathāpūrvvaṃ yathāśreṣṭhamālabhate

### [7.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.19)

teṣāṃ viṣamā raśanāḥ syuḥ | puruṣasya varpiṣṭhā'tha hasīyasyutha hasīyasī  
tadyathārūpaṃ paśūnā m̐ raśanāḥ karotyapāpavasyasāya survvāstveva samāḥ  
syuḥ survvāḥ sadṛśyaḥ surve hyete samāḥ surve sadṛśā' a̱nnyo hyucyanta̱'nna̱ m̐ hyucyante tena samāstena sadṛśāḥ

### [7.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.20)

( stu ) tadāhuḥ | kathamasyaiṣo'gniḥ pañceṣṭakaḥ sarvvaḥ paśuṣvārabdho bhavatīti puroḍāśakapāleṣu nvevā''pyata 'iyaṃ prathamā mṛnmayīṣṭakā'tha yatpaśumālabhate tena paśviṣṭakā''pyate'tha yadrūpāmabhito hiraṇyaśakalau bhavatastena  
hiraṇyeṣṭakā''pyate'tha yaddhidhmo yūpaḥ parivayastena vānaspatyeṣṭakā''pyate'tha yadājyaṃ prokṣaṇyaḥ puroḍāśāstenānnaṃ pañcamīṣṭakā''pyata'evamu hāsyaiṣo'gniḥ pañceṣṭakaḥ sarvvaḥ paśuṣvārabdho bhavati

### [7.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.22)

teṣāṃ caturviśatiḥ sāmidhenya̍ḥ | ( ꣪thu ) ca̱turviśatyardhamāso vai  
saṃvvatsaraḥ saṃvvatsaro'gniyā̍vānagniyāṃvatyasya mātrā tāva̍taivainametatsa̱minddhe 21  
ya̱dveva ca̱turviśatiḥ | ( ꣪thu ) ca̱turviśatyakṣarā vai gāyatrī gāya̱tro'gniyāṃvānagniyāṃvatyasya mātrā tāva̍taivainametatsa̱minddhe

### [7.25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.25)

yudveva cuturviśatiḥ | (śca) caturvi śo vai puruṣo daśa hastyā'aṅgulayo daśa pādyāścatvāryyaṅgāni puruṣaḥ prajāpatiḥ prajāpatiragniryyāvānagniyyāvatyasya mātrā  
( tse ) so'nvāha | samāstvā 'ṛtavo varddhayaṃtviti prajāpatiṃ visrastaṃ yunnāgniḥ samadadhāttamabravīnmā mutsaṃnmitāḥ sāmidhenyastābhirmā  
samintsveti

### [7.26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.26)

su'etā'apaśyat | (tsu ) samāstvā'gna'ṛtavo varddhayaṃtviti sumāśca  
tvā'gna'ṛtavaśca varddhayaṃtvityetutsaṃvatsarā 'ṛṣayo yāni santyeti saṃvatsarāśca tva'rṣayaśca santyāni ca varddhayanvityetatsaṃ divyena dīdihi rocanenetyasau vā'ādityo divyam̐ rocanaṃ tena saṃdīdihītyetādvaśvā 'ābhāhi pradiśaścatasra 'iti survā 'ābhāhi pradiśaścatasra 'ityetat

### [7.27](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.27)

( ttā ) tā 'etā 'ekavyākhyānāḥ | ( ' ) etumevābhi yuthaitumeva̱ saṃskuryādetatham̐ saṃdadhyādetaṃ janayettā 'āgneyyaḥ prājāpatyā yudagni̱rupaśyannenāgne̱yyo  
yatpra̱jāpati̱ samainddha tena prājāpatyāḥ

### [7.28](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7.28)

(0) dvāda̱śāpriyaḥ | ( yo ) dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivainemetadāprīṇāti

## Linked texts (2)

- [Mādhyandina](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha*madhyandina.6.2.1.1) — Sanskrit
- [Kāṇvīya Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.kanviyasatapathabrahmana.29.2) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.7) · Pramāṇa
