Citikanda 8

Citikāṇḍa 8

Language: Sanskrit

8.1

maṃtrasyāyamarthaḥ | atrāgnipadena prajāpatirucyase-"tato vai prajāpatiragnirabhavat" iti prāgāmnānāt | uttaratra tāsāṃ
navānā magniraṃva draṣṭā prajāpatirdevatati vakṣyati | ato'pi agnipadena prajāpatireva saṃbodhyaḥ | he agne saṃvatsarātmaka prajāpate ! tvāṃ tvāṃ visrastam ṛtavaḥ vasaṃtādyāḥ prajāpateḥ saṃvatsarātmakatvāt tadavayavā ṛtavaḥ samāḥ
saṃvatsarāḥ ca varddhayaṃtu | ṛṣayaḥ ṛṣipadena prāṇā ucyaṃte-"ke ta ṛṣayaḥ prāṇā vā ṛṣayaḥ" ( śa.pa.6|1|1

8.16

8.6

9 | niru. 10
1

8.6-2

) dīvyatervā yaṅluki loṭi sahau "lopo vyorvali" ( pā. sū. 6 | 1

8.29

) iti lope abhyāsadīrghe
kṛte rūpam | viśvāḥ sarvāśvatasraḥ pradiśaśca abhilakṣya ābhāhi | “ bhādīptau ” ( dhā. pā. a. pa. 41 )
āhi atrāṃtarṇītaṇyarthe | dīpayeti
yadreva̱ dvādaśa̍ | dvāda̍śākṣarā vai jaga̍tīyaṃ vai jaga̱tyasyām̐ hīdam̐ sarvai
jaga̱diyamu vā'a̱gnirasyai hi survo'gniścīyate yāvāna̱gniryāva̍tyasya mātrā
tāvataivainametatprīṇāti

8.30

yadreva̱ dvādaśa̍ | dvāda̍śākṣarā vai jaga̍tī jagatī survāṇi cchundām̐si
survāṇi cchundām̐si prajāpatiḥ prajāpatira̱gniryāvāna̱gniryāva̍tyasya mātrā
tāvataivainametatprīṇāti

8.31

tā e̱tā' ū̱rdhvā 'asya̱ samidho bhavantīti prajāpa̍tiṃ visra̱staṃ
yatrā̱gniḥ sama̱dadhātta̱mabravīdyā ma̱tsaṃmitā'āpriya̱stābhi̱rmā'' prīṇīhīti̍

8.32

su e̱tā 'apaśyat | ( dū ) ūrdhvā 'a̱sya sa̱midho bhavantītyu̱rdhvā hyetusya sumi̱ddhasya̱ samidho bhavantyūrdhvā śu̱krā śocīm̐ṣya̱gnerityū̱rdhvāni̍
hveta̱sya śukrāṇi̱ śocī̍m̐ṣyu̱rdhvāṇi̍ bhavanti yu̱matta̍meti vī̱rya̍vatta̱metye̱tatsupratīkasyeti sarvvato hya'gniḥ supratīkaḥ sūnoriti̱ yadenaṃ janayati
tenāsyaiṣa sūnuḥ

8.33

( stā ) tā 'etā 'ekakhyākhyānāḥ | ( 5 ) e̱tame̱vābhi su̱thaitame̱va
saṃsku̱ryyāde̱tam̐ saṃda̱dhyāde̱taṃ janayettā 'āgneyyaḥ prājāpatyā yudagni̱rapa̍śya̱ttenāgneyyo yutprajāpati̱maprīṇāttena prājāpatyāḥ

8.34

( stā ) tā vi̱ṣamā vi̱ṣamapadāḥ | ( 0 ) vi̱ṣamākṣarā vi̱ṣamāṇi hi
cchandā̱m̐syatho̱ yānya̱syādhyātmama̱ṅgāni vi̱ṣamāṇi tānyasyaitābhiprīṇāti

8.11

rvvacīṃṣi bhavanti | “dyumattamā ”-iti | vīryyavattametyetat “ supratīkasya ”-iti | sarvvato
hya'gniḥ supratīkaḥ | “ sūnoḥ ”-( vā0 saṃ 27

8.32-2

)-iti | yadenaṃ janayati-tenāsyaiṣa sūnuḥ

8.33-2

tā etā ekavyākhyānāḥ etamevābhi | yathaitameva saṃskuryyāt, etaṃ sandadhyāt, etaṃ janayet
tā āgneyyaḥ, prājāpatyāḥ | yad agnirapaśyat | tenāgneyyaḥ | yatprajāpatimaprīṇāt-tena
prājāpatyāḥ

8.34-2

tā viṣamā viṣamākṣarāḥ | viṣamāṇi hi chandāṃsi | atho yānyasyādhyātmamaṅgāniviṣamāṇi tānyasyaitābhiprīṇāti

8.35

vaiśvāna̱raḥ pa̍śupuroḍāśa̍ḥ | ( śo ) vaiśvānaro vai sarve'gnayaḥ sarvveṣāmagnīnāmupāptyai

8.36

ya̱dveva vaiśvāna̱raḥ | ( ' ) ṛtavo haite yadetāścitayo'gnayo vā'ṛtava
'ṛtavaḥ saṃvvatsaraḥ saṃvvatsaro vaiśvānaro ya̱dagnaya 'iti syādati tadrecayed
dvādaśakapālo dvādaśa māsāḥ saṃvvatsaraḥ saṃvvatsaro vaiśvānara 'āgneyyo
yājyā'nuvākyā 'abhirūpāṇāmupāptyai kāmavatyaḥ kāmānāmupāptyai

8.37

tadvaika | ( ka' ) i̱tyevaitāni paśuśīrṣāṇi vi̱ttvopa̍dadhatyubha̱yane̍te pa̱śava
'iti te ha te maya̍ḥ kuṇa̱pāḥ sumbhavantyunāmītāni hi tāni tadva tathā''ṣāḍhaiḥ sauśrāmateyasyopa̍dadhuḥ su ha kṣipra'eva tato mamāra

8.38

hiraṇma̱yānpu haike kurvvanti | ( nthya) amṛ̱teṣṭakā ' iti̱ vvadanta̱stā ha tā
'amṛteṣṭakā na hi tāni paśuśī̱rṣāṇi

8.37-2

mṛnma̱yānpu haike kurvvanti | (ntyu ) utsannā vā'ete̱ paśa̱vo yadvai kiṃcotsanna̱miyaṃ tasya̱ sarvvasya pratiṣṭhā tadya̱traite paśa̱vo gatāstṛta ' enāna̱dhi
sambharāme̱' iti na tathā kuryādyo vā'e̱teṣāmāvṛ̱taṃ ca brāhmaṇaṃ ca na vvidyādutsayeta'utsannāḥ syuḥ sa̱' etāneva pañca paśūnālabheta yāvadasya vyaśaḥ
sambhavanti | anāprītāni hi tāni | taddha tathā''ṣāḍheḥ sauśromateyasyopaddhuḥ | sa ha kṣipra'eva
tato mamāra

8.38-2

hiraṇmayāndhu haike kurvvanti-amṛteṣṭakā iti vadantaḥ | tā ha tā amṛteṣṭakāḥ | na hi tāni
paśuśīrṣāṇi

8.39

mṛnmayāndhu haike kurvvanti | utsannā vā'ete paśavaḥ | yadvai kiṃcotsannam-iyaṃ tasya sarvvasya
pratiṣṭhā | tad yatraite paśavo gatāḥ-tata enāndhi sambharāma iti | na tathā kuryāt | yo vā'eteṣāsyāttānaitānprajāpatiḥ prathama 'ālebhe śyāparṇaḥ sāyakāyano'ntamo'tha
ha smaitānevāntareṇālabhante'thaitarhīmau dvāvevālabhyete prājāpatyaśca vāya
vyaśca tayoruto brāhmaṇamucyate

Linked texts (2)

Mādhyandina — Sanskrit
Kāṇvīya Śatapathabrāhmaṇa — Sanskrit