<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda) › 80

# Citikanda 80

Citikāṇḍa 80

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [80.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.11) — 1 part
- [80.9-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.9-3) — 1 part

### [80.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.1)

iti prathamaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam || 9-1-1 || ( 1. 1. )  
athainama̱taḥ pari̍ṣiñcati | ( tye ) etadvā 'e̱naṃ devāḥ śatarudriyeṇa śamayitvā'thainametadbhūya ' e̱vāśamayaṃstathaivai namayametacchatarudriyeṇa śamayitvā'thainametadbhūya 'e̱va śamayati

### [80.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.2)

( tya ) adbhiḥ pari̍ṣiñcati | śāntirvā'āpaḥ śamayatye̱vainametatsa̱rvvataḥ  
pariṣiñcati sarvvata' evainametucchamayati triṣkṛtvaḥ pariṣiñcati trivṛdagniryāvānagniyyaryāvatyasya mātrā tāvataivainametucchamayati

### [80.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.3)

yadvaivenaṃ pariṣiñcati | ( tī ) ime vai lokā 'eṣo'gnirimā̍stullokānadbhiḥ paritanoti samudreṇa haināṃstatparitanoti sarvvatastusmādimām̐llokāntasarvvataḥ samudraḥ paryyeti dakṣiṇāvṛttusmādimām̐llokāndakṣiṇāvṛtsamudraḥ paryyeti

### [80.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.4)

(tya ) agnītpariṣiñceti | ( tya) agnireṣa yadāgnīdhro no vā 'ātmā''tmāna hiṃstyahi m̐sāyai tāyā'śśmano'dhyuśmano hyāpaḥ prabhavanti  
nikakṣātrikakṣāddhyāpaḥ prabhavanti dakṣiṇātrikakṣāddākṣiṇāddhi nikakṣādāpaḥ  
prabhavanti

### [80.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.5)

(ntyu ) a̱śmannūrjaṃ parvvate śiśriyāṇāmiti | (tyu ) a̱śmani vā'eṣorkaḥ  
parvvateṣu śritā yadāpo'ddrya' oṣadhībhyo vśvanaspatibhyo'adhi sambhṛtaṃ  
paya 'ityetusmāddhayetatsarvvasyā̱ādadhi sambhṛtaṃ paya̱stānna 'iṣa̱mūrjaṃ dhatta marutaḥ  
sarśrarāṇā 'iti maruto vai varṣasyeśate'ima̍ste kṣuditi nidadhāti ta'imani kṣudhaṃ dadhāti tasmādaśmā nāyo'tho sthiro vā'aśmā sthirā  
kṣutsthira'eva tatsthiraṃ dadhāti mayi ta'ūrgityapādatte tadātmannūrjaṃ dhatte  
tathā dvitīyaṃ tathā tṛtīyam

### [80.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.6)

(nni ) nighāyodaha̍raṇaṃ trvi̍vipatyayate | ( ta' ) e̱tadvā'e̱tame̱tallaghūyatīva yudenathai samantaṃ paryyati tasmā'e̱vaitanni̱hute'him̐sāyai

### [80.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.7)

yadveva vipalyayate | (ta' ) e̱tadvā'ena̱meta̱danvavaiti tuṃta' e̱vaita̱dātmānama̱poddharate jīvātavai tatho hānenātmanā sarvvamāyureti

### [80.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.8)

tri̍rvipulyayate | trirhi kṛtvaḥ parya̍ti̱ tadyāvatkṛtvaḥ paryaiti tāvatkṛtvo  
vipulyayate

### [80.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.9)

( te'tha ) śuca̍ sa̱śmānamuda̱haraṇe'vadhāya | ( yai ) etāṃ diśam̐ hara̍ntyeṣā vai naiṛtī diśairnaiṛtyāmeva taddiśi śucaṃ dadhāti

### [80.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.10)

( tye ) etadvā'enaṃ devāḥ śatarudriyeṇa cādbhiśca śamayitvā'thāsyaitena  
śucaṃ pāpmānamapāghnaṃstathaivainamayametacchatarudriyeṇa cādbhiśca śamayitvā'thāsyaitena śucaṃ pāpmānamapahanti

### [80.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.11)

bā̱hyenā̱gnim̐ harati | ( tī ) ime vai lokā' eṣo'gnirebhyastalloke̱bhyo  
bahirdhā śucaṃ dadhāti bahirvedīyaṃ vai vedi̍rasyai tadbahirdhā śucaṃ dadhāti

### [80.11.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.11.p1)

ardhaprapāṭhakaḥ 55

### [80.8-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.8-2)

sa kvederdakṣiṇāyaim̐ śroṇau | prāṅatiṣṭhandakṣiṇā nirasyati yaṃ dviṣmastaṃ  
trirvipulyayate | trirhi kṛtvaḥ paryaiti | tad yāvatkṛtvaḥ paryaiti tāvatkṛtvo vipulyayate

### [80.9-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.9-2)

atha tamaśmānamuddharaṇe'vadhāyaitāṃ diśaṃ haranti | eṣā vai nairṛtī dik | nairṛtyāmeva tāddiśi  
śucaṃ dadhāti

### [80.10-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.10-2)

etadvā enaṃ devāḥ śatarudriyeṇa cādbhiśca śamayitvā'thāsyaitena śucaṃ pāpmānamapāghnan | tathaivainamayametacchatarudriyeṇa cādbhiśca śamayitvā'thāsyaitena śucaṃ pāpmānamapahanti

### [80.11-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.11-2)

bāhyenāgniṃ harati | ime vai lokā eṣo'gniḥ | ebhyastallokebhyo bahirdhā śucaṃ dadhāti | bahi  
rvedi | iyaṃ vai vediḥ | asyai tadbahirdhā śucaṃ dadhāti

### [80.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.13)

sa vederdakṣiṇāyāṃ śroṇau prāṅtiṣṭhan dakṣiṇā nirasyati | “yanddhiṣmastaṃ te śugṛcchatu ”te śugṛcchatviti ya̱meva dveṣṭi̱ tamasya śugṛcchatya̱muṃ te śugṛcchatviti ha  
brūyādyaṃ dviṣyātta̱to ha ta̱sminna punarastyapi tannādriyeta svaya̍nirdiṣṭo  
hyeva sa ya̱mevaṃ vi̱dveṣṭi yadi nu bhidyeta̱ bhettavai brūyādyadā hyeva sa bhidyate'tha  
tatham̐ śugṛcchati yaṃ dveṣṭyapratīkṣamāyantyapratīkṣama̍meva tacchucaṃ pāpmānaṃ jahāti 12  
pratyetyeṣṭakā dhenūḥ kurute | (ta') etadvā'enaṃ devāḥ śatarudriyeṇa  
cāṅgiraiśca śamayitvā śucamasya pāpmānamapahṛtya pratyetyeṣṭakā dhenūrakurvvata  
tathaivai namayametacchatarudriyeṇa cāṅgiraiśca śamayitvā śucamasya pāpmānamapahṛtya pratyetyeṣṭakā dhenūḥ kurute

### [80.4-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.4-2)

‘amuṃ te śugṛcchatu' ityādikaṃ tu prāgeva vyākhyātam | nirastasya tasyāśmano'bhedane kiṃ kuryāditi tatrāhayadīti | 'bhettavai' bhettuṃ " tumarthe " (pā. sū. 3

### [80.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.12)

9 ) ityādisūtreṇa tumarthe tavai-pratyayaḥ  
nirasanenābhinnasya tasya balādbhedane kiṃ labhyata iti tatrāha-yadīti | atra ' yadi na bhidyeta bhettavai brūyād'  
iti sāmānyena ca tadbheda namaśmaviṣayamuta kumbhaviṣayamiti nirṇayo na dṛśyate ato'tra vicāryate kimetadbhedane kumbhaviṣayamaśmaviṣayaṃ veti | kiṃ tāvatprāptam | sāmarthyātkumbhaviṣayametadbhedane nāśmaviṣayam | kuta etat  
evametadvacanaṃ samartha bhavati-yadi na bhidyeta bhettavai-brūyāditi | aśno tvasamarthameva | nahi tasya kaṭhinatvādbhedūnamāśakyeta iti prāpte'bhidhīyate | aśmaviṣayaṃ caitadbhedane pratipattavyam, na kumbhaviṣayam | kutaḥ ? arthavādāt  
'yadā hyeva sa bhidyate'tha taṃ śugṛcchati yaṃ dveṣṭi' iti | sā ca śugaśmani nihitā "tadaśmani śucaṃ dadhāti" iti  
kiñca aśmanyeva bādhyaṃ bhedanam, na kumbhe | sa hyadrigarbhaḥ kṣipto'vaśyameva bhidyeteti | tadetatsarvaṃ kātyāyanena  
sūtritam-" abhinne bhettavai brūyāt, kumbhe bhedana1 sāmarthyāt, aśmani vā'rthavādāt, vācyatvācca "-(kā.  
śrau. sū. 18 | 11, 12, 13, 14 ) iti | nirasanānantaraṃ kartavyamāha-apratīkṣamiti

### [80.13-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.13-2)

sāśmānaṃ kumbhaṃ nirasya pratyetyeṣṭakā dhenūḥ kuryādityāha-pratyetyeti | dhenukaraṇaṃ nāma vakṣyamāṇamantrajapapūrvakaṃ dhenurūpeṇānusaṃdhānam | śatarudriyādikumbhanirasanāntaṃ karma kṛtvā pratyetya devaiḥ dhenukaraṇādyajamāno'pi  
etena tathaiva kṛtavān bhavatītyāha-etadvā iti | 'devā iṣṭakā dhenurakurvata, tathaivai namayam' ityādi spaṣṭam

### [80.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.14)

( ta' ) āsīnaḥ ku̱rvītetyu̱ haika'āhuḥ | (grā) āsīno vai dhenuṃ  
dogdhīti tiṣṭha̍stveva̱ kuvòrtaime vai lokā̱'eṣo̱'gnistiṣṭha̱ntīva vā̱'ime  
lokā 'atho̍ tiṣṭha̱nvai vīrya̍vattaraḥ

### [80.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.15)

( ' ) udaṅ prāṅatiṣṭhan | ( npu ) pu̱rastādvā'eṣā pratīcī yajamānaṃ  
dhenurupatiṣṭhate dakṣiṇato vai pratīcīṃ dhenuṃ tiṣṭhantīmupasīdanti

### [80.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.16)

sa yatrābhyāpnoti | ta̱dabhimṛśyaitadyujurgapatimā me'agna̱'iṣṭakā dhenavaḥ  
santvitya̱gni̱ihaivāsā̍ṃ dhenukaraṇa̱syeṣṭe tasmādetāvatīnāṃ deva̱tānāma̱gnimevāmanvayata'ekā ca daśa cāntaśca parārdhaścetyeṣu hāvarāgrdhyo bhūmā yadekā  
ca daśa cātha haiṣu parārdho bhūmā yadantaśca parārdhaścāvarārdhataścaivainārasrtparārdhataśca parigṛhya devā dhenūrakurvvata tathaivainā 'ayametadavarārdhataścaiva parārdhataśca parigṛhya dhenūḥ kurute tasmādapi nādriyeta bahvīḥ kartumamutra vā'eṣa  
'etā brahmaṇā yujuṣā bahvīḥ kurute'tha yatsantanoti kāmāneva  
tatsantanoti

### [80.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.17)

yadreveṣṭakā dhenūḥ kurute | vāgvā'ayamugnirvācā hi citaḥ sa yadāhaikā  
ca daśa cāntaśca parārdhaśceti vāgvā'ekā vāgdaśa vāganto vākparārdho  
vācameva taddevā dhenumakurvvata tathaivaitadyajamāno vācameva dhenuṃ kurute'tha  
yattantanoti vācameva tatsaṃtanotyetā me'agna'iṣṭakā dhenavaḥ santvamutrāmuṣmim̐lloka'ityetadvā'enā 'asmim̐lloke dhenūḥ kurute'thainā'etadamuṣmim̐lloke dhenūḥ kurute tatho hainametā 'ubhayorlokayorbhuñjantyasmiṃścāmuṣmiṃśca

### [80.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.18)

( śrṛtuṃ ) ṛtuva stheti | ( tyū ) ṛtavo hyetā 'ṛtāvṛdha 'iti satyavṛdha 'ityetadṛtā vṛdha stha 'ṛtāvadha 'ityahorātrāṇi vā'iṣṭakā 'ṛtuṣvvā'  
ahorātrāṇi tiṣṭhanti ghṛtaścuto madhuścuta 'iti tadenā ghṛtaścutaśca madhuścutaśca kurute

### [80.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.19)

vi̱rā̱jo nāmeti̍ | ( tye ) e̱tadvai de̱vā 'etā' iṣṭa̍kā nāma̍bhirupā̱hvayanta yathā̱yathainā 'e̱tadā̍cakṣate tā'enānabhyu̱pāvarttantātha lo̍kampṛṇā̱'e̱va  
parā̱cyastasthuravi̍hitānāmnyo ni̱me̱miha̱tyastā vi̱rā̱jo nāmā̍kurvvata tā  
'enāna̱bhyupāva̍rttanta tasmāddaśada̍śeṣṭa̱kā 'upa̱dhāya lokampṛ̱ṇayā̱'bhimantrayate tadenaṃ vi̱rājaḥ kurute daśākṣarā hi vi̱rāṭkāmadughā 'akṣīyamāṇā  
'iti tadenaṃ kāmadughā 'akṣīyamāṇāḥ kurute

### [80.3-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.3-2)

( tyethe ) a̱thaina̍ṃ vi̱karṣa̍ti | maṇḍūke̱nāva̍kayā ve̍tasaśākha̱yaitadvā'e̱naṃ de̱vāḥ śa̱tarudriyeṇa cā̱dbhiśca śamayitvā śuca̍masya pā̱pmāna̍mapa̱hatyāthainametada̱dbhūya 'e̱vāśa̍mayaṃsta̱thaivai̱namaya̱meta̱cchata̍rudriyeṇa cā̱dbhiśca śama̍yitvā  
" virājo nāma "-iti | etadvai devā etā iṣṭakā nāmabhirupāhvayanta-yathāyathainā etadācakṣate | tā enānabhyupāvarttanta | atha lokampṛṇā eva parācyastasthuravihitānāmyo nimemihatyaḥ  
tā virājo nāmākurvata | tā enānabhyupāvarttanta | tasmāddaśadaśeṣṭakā upadhāya lokampṛṇayā'bhimantrayate | tadenaṃ virājaḥ kurute | daśākṣarā hi virāṭ | " kāmadughā akṣīyamāṇāḥ "( vā. saṃ. 17

### [80.19-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.19-2)

) iti | tadenāḥ kāmadughā akṣīyamāṇāḥ kurute

### [80.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.20)

athainaṃ vikarṣati-maṇḍūkenāvakayā vetasaśākhayā | etadvā enaṃ devāḥ śatarudriyeṇa cādbhiśca  
śamayitvā śucamasya pāpmānamapahṛtyāthainametadbhūya evāśamayan | tathaivainamayametacchatarudriyeṇa cādbhiśca  
śucamasya pāpmānamapahṛtyāthainametaddbhūya'eva śamayati sarvvato vvikurvvati sarvvata'evainametacchamayati

### [80.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.21)

yaddvevainaṃ vvikarṣati | (tye) etadvai yatraitaṃ prāṇā'ṛṣayo'gre'gnim̐ samaskurvvam̐stamadbhi̱ravòkṣaṃstā' āpaḥ sumaskandaṃste maṇḍūkā'abhavan

### [80.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.22)

(vaṃstāḥ) tāḥ prajāpatimabruvan | (nya) yadvai naḥ kamabhūdavāktadagāditi  
so'bravīdeṣa va'etasya vvanaspatirvvettviti vvettu su vvettuso ha vai taṃ  
vvetasa'ityācakṣate paro'kṣaṃ paro'kṣakāmā hi devā'atha yada̱bruvanna̱vāṅnaḥ  
kamagāditi tā'avākkā'abhavannavākkā ha vai tā 'avakā 'ityācakṣate  
paro'kṣaṃ paro'kṣakāmā hi devāstā haitāstṛyya 'āpo yanmaṇḍūko'vakā  
vvetasaśākhetābhirevainametattrayībhiradbhiḥ śamayati

### [80.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.23)

yadrevairnaṃ vi̱ikarṣati | jāyata'eṣu 'etadya̱ccīyate sa'e̱ṣa sarvva̍smā'a̱nnāya  
jāyate sarvva̍mvetadanna̱ṃ yanmaṇḍūko'vakā vetasaśākhā pa̱śavaśca hyetā  
'āpaśca vvana̱spatayaśca sarvveṇaivainametadannena prīṇāti

### [80.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.24)

maṇḍūkena paśūnām | ( ntu ) tasmānmaṇḍūkaḥ paśūnāmanupajīvanīyatamo  
yātayāmā hi so'vakābhi̱irapāṃ tasmādavakā' apāmanupajīvanīyatamā  
yātayāmyo hi tā vetasena vvana̱spatīnāṃ tasmādvetaso vvana̱spatīnāmanupajīvanīyatamo yātayāmā hi saḥ

### [80.26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.26)

( sa vā ) tāni vvam̐śe prabadhya | dakṣiṇā'rdhenāgrerantareṇa pariśritaḥ prāgagre  
vvikarṣati samudrasya tvā'vakyā'gne parivyayāmasi | pāvako'asmabhyam̐  
śivo bhaveti samudriyābhistvā'dbhiḥ śamayāma'ityetat

### [80.27](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.27)

( ḍa ) atha jaghanādhaiṃnodak | (gdhi ) himasya tvā jarāyuṇā'gne parivyayāmasi | pāvako'asmabhyam̐ śivo bhaveti yadvai śītasya praśītaṃ taddhimasya jarāyu śītasya tvā praśītena śamayāma'ityetat||26||(śatam 4800||)  
( ṅ ) athottarā̱rddhena prāk | ( gu ) ḍupa jmannupa veta̱se'vatara nadī̱ṣvā  
a̱gne pitta̱mapāmasi maṇḍūki̱ tābhi̱rāga̍hi̱ semaṃ no ya̱jñaṃ pāvakavarṇam̐ śi̱vaṃ  
kṛ̱dhīti̱ yathai̍va yujustathā bandhuḥ

### [80.28](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.28)

( r ) atha pūrvā̱rddhena dakṣiṇā | ( ṇā'pā ) apāmidaṃ nya̱yanam̐ samudrasya̍ niveśa̱nam | a̱nyām̐ste̱'asmattapantu hetayaḥ pāva̱ko'a̱smabhyam̐  
śivo bhaveti yathai̍va ya̱justathā bandhurityagre vikarṣatyatheti | athetyatheti  
tuddakṣiṇāvṛttaddhi devatrā

### [80.29](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.29)

( vā''tmā ) ātmānamagre vi̱karṣati | ( tyā ) ātmā hyevāgre  
sambhavataḥ sambhavatyatha dakṣiṇaṃ pakṣamatha pucchamathottaraṃ tuddakṣiṇāvṛttaddhi  
devatrā

### [80.30](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.30)

( trā'bhyā ) abhyātmaṃ pakṣapucchāni̱ vivikarṣati | ( tya ) abhyātmameva tacchā̱ntiṃ dhatte purastādarvākpurastādeva tadarvācī27m̐ śāntiṃ dhatte'gne pāvaka rociṣeti dakṣiṇaṃ pakṣa sa naḥ pāvaka dīdiva 'iti pucchaṃ  
pāvakayā ya̱ścitayantyā kṛpetyuttaraṃ pāvakaṃ pāvakamiti yadvai śiva śa̱āntaṃ  
tatpāvaka śamayatye̱vainametat

### [80.31](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.31)

( tsa ) saptabhirvvikarṣati | saptacitiko'gniḥ sa̱ptarttavaḥ saṃvvatsaraḥ saṃvvatsa̱ro'gniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivaiainametadvikarṣati taṃ va śam̐śutkare nyasya

### [80.10-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.10-3)

abhyātmaṃ pakṣapucchāni vikarṣati | abhyātmameva tacchā̱ntiṃ dhatte | parastādarvāk | parastādeva  
tadarvācīṃ śāntiṃ dhatte | “agne pāvaka rociṣā ”-(vā. saṃ. 17 | 8) iti dakṣiṇaṃ pakṣam  
“sa naḥ pāvaka dīdivaḥ ”-(vā. saṃ. 17 | 9) iti puccham | “pāvakayā yaścitayantyā kṛpā ”-(vā. saṃ. 17

### [80.30-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.30-2)

) iti uttaram | pāvakaṃ pāvakamiti | yadvai śivaṃ śāntaṃ tatpāvakam | śamayatyevainametat

### [80.31-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.31-2)

saptabhirvikarṣati | saptacitiko'gniḥ | saptarttavaḥ saṃvatsaraḥ | saṃvatsaro'gniḥ | yāvānagniryāvatyasya  
mātrā-tāvattaivenametadvikarṣati | taṃ vaṃśamutkare nyasya

### [80.32](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.32)

(sthyā ) athainam̐ sāmabhiḥ purigāyati | (tyu ) atraiṣa survvo'gniḥ  
saṃskṛtastasmindevā 'etadamṛtam̐ rūpamuttamamadadhustathaivāsminnayametadumṛtam̐ rūpamuttamaṃ dadhāti sāmāni bhavanti prāṇā vai sāmānyamṛtamu vai  
prāṇā'mṛtamevāsminnetadrūpamuttamaṃ dadhāti sarvvataḥ parigāyati sarvvata'evāsminnetadamṛtam̐ rūpamuttamaṃ dadhāti

### [80.33](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.33)

yudvaivenam̐ sāmabhiḥ parigāyati | ( tye ) etadvai devā' akāmayantānasthikamimamṛtamātmānaṃ kurvīmahīti te'bruvannupa tujānīta yuthemumātmānamanusthikamamṛtaṃ karavāmahā'iti te'bruvaṃścetayadhvamiti citimicchateti vāva tadabruvaṃstadudicchata yuthemamātmānamanusthikamamṛtaṃ karavāmahā'iti

### [80.32-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.32-2)

te cetuyamānāḥ | (' ) etāni sāmānyupaśyam̐stairainaṃ puryyagāyam̐stairetumātmānamanusthikamamṛtamakurvvata tathaivaitadyujamāno yudenam̐ sāmabhiḥ parigāyatyetamevaitudātmānamanusthikamamṛtaṃ kurute sarvvataḥ parigāyati sarvvata  
'evaitudetumātmānamanusthikamamṛtaṃ kurute tiṣṭhangāyati tiṣṭhantīva vā'ime  
athainaṃ sāmabhiḥ parigāyati | atraiṣa sarvo'gniḥ saṃskṛtaḥ | tasmindevā etadamṛtaṃ rūpamuttamamadadhuḥ  
tathaivāsminnayametadamṛtaṃ rūpamuttamaṃ dadhāti | sāmāni bhavanti | prāṇā vai sāmāni | amṛtamu vai  
prāṇāḥ | amṛtamevāsminnetadrūpamuttamaṃ dadhāti | sarvataḥ parigāyati | sarvata evāsminnetadamṛtaṃ rūpamuttamaṃ dadhāti

### [80.33-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.33-2)

yadvevainaṃ sāmabhiḥ parigāyati | etadvai devā akāmayanta-anasthikamimamṛtamātmānaṃ kurvīmahīti | te'bruvan-upa tajjānīta-yathemamātmānamanasthikamamṛtaṃ karavāmahā iti | te'bruvan-cetayadhvamiti | citimicchateti vāva tadabruvan | tadicchata-yathemamātmānamanasthikamamṛtaṃ karavāmahā iti

### [80.34](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.34)

te cetayamānā etāni sāmān‍yapaśyan | tairainaṃ paryagāyan | tairetamātmānamanasthikamamṛtamakurvata  
tathaivaitadyajamāno yadenaṃ sāmabhiḥ parigāyati-etamevaitadātmānamanasthikamamṛtaṃ kurute | sarvataḥ parilokā 'atho tiṣṭhanvai vīryyavattaro hiṅkṛtya gāyati tatra hi sarvvaṃ  
kṛtsnam̐ sāma bhavati

### [80.35](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.35)

gāyatraṃ purastādgāyati | ( tya ) agnivai gāyatramagnimevāsyaitacchiraḥ  
karotyatho śira 'evāsyaitadanasthikamamṛtaṃ karoti

### [80.36](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.36)

rathantaraṃ dakṣiṇe pakṣe | ( ṣye' ) iyaṃ vai rathantaramiyamu vā'eṣāṃ lokānām̐  
rasatamo'syām̐ hīme sarvve rasā rasaṃtamum̐ ha vai tadrathantaramityācakṣate  
paro'kṣaṃ paro'kṣakāmā hi devā 'imāmevāsyaitaddakṣiṇaṃ pakṣaṃ karotyatho  
dakṣiṇamevāsyaitatpakṣamasthikamamṛtaṃ karoti

### [80.37](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.37)

bṛhaduttare pakṣe | dyaurvai bṛhaddyaurhi barhiṣṭhā divamevāsyaitaduttaraṃ pakṣaṃ karotyatho'uttaramevāsyaitatpakṣamasthikamamṛtaṃ karoti

### [80.38](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.38)

vāmadevya̱mātman | (nmā ) prāṇo vai vāma̱devyaṃ vāyu prāṇaḥ sarvveṣāmu haiṣa devānāmātmā yadvāyurvāyumevāsyaitadātmānaṃ karotyatho'ātmānamevāsyaitadanusthikamamṛtaṃ karoti

### [80.39](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.39)

yajñāyajñiyaṃ puccham | ( ñca ) candramā vai yajñāyajñiyaṃ yo hi kaśca yajñaḥ  
saṃtiṣṭhata 'etumeva tasyāhutīnā raso'pyeti tadyadetaṃ yajño yajño'pyeti  
tasmāccandramā yajñāyajñiyaṃ candramasamevāsyaitatpucchaṃ karotyatho pucchamevāsyaitadanusthikamamṛtaṃ karoti

### [80.40](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.40)

(tyu ) atha prajāpaterhṛdayaṃ gāyati | (tya ) asau vā'ādityo hṛdayathai̍ śa̱kṣṇa 'e̱ṣu śla̱kṣṇatha̍m̐ hṛdaya̍ṃ parimaṇḍalu 'e̱ṣu pari̍maṇḍalatha̍m̐ hṛda̍yamātmangayatyātmanhi hṛdayaṃ nikaṣe nikaṣe hi hṛdayaṃ dakṣiṇe nikaṣeḍato hi  
hṛdayaṃ nedīya 'ādityamevāsyaitaddhṛdayaṃ karotyatho hṛdayamevāsyaitadanasthikamamṛtaṃ karoti

### [80.41](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.41)

pra̱jāsu ca prajāpatau ca gāyati | tadyatprajāsu gāyati tatprajāsu hṛdayaṃ  
dadhātyatha yatprajāpatau gāyati tadasmai hṛdayaṃ dadhāti

### [80.42](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.42)

yadreva prajāsu ca prajāpatau ca gāyati | (tya ) ayaṃ vā 'agniḥ prajāśca  
pra̱jāpati̍śca̱ tadya̱daggrau gāyati taddeva pra̱jāsu ca prajāpatau ca hṛdayaṃ  
dadhāti

### [80.43](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.43)

tā haitā'amṛteṣṭakāḥ | (stā) tā'uttamā upaddhātya̱mṛtaṃ tadya̱sya sarvva̍syottamaṃ dadhāti tasmādasya sarvva̍syāmṛtamuttamaṃ nānyodhyā̍rgāyedviṣṭakā  
vā'etā vicino ha syādyudanyo 'dhvaryorgāyet

### [80.9-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.9-3)

iti prathamaprapāṭhake dvitīyaṃ brāhmaṇam || 9-1-2 || ( 1. 2.)  
iti prathamo'dhyāyaḥ samāptaḥ

### [80.9-3.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80.9-3.p1)

1

## Linked texts (1)

- [Mādhyandina](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha*madhyandina.9.1.2.1) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.80) · Pramāṇa
