Pramāṇa · Search · About · API

Citikanda 81: atha dvitīye'dhyāye prathamaṃ brāhmaṇam

Citikāṇḍa 81

Language
Sanskrit

Contents

atha dvitīye'dhyāye prathamaṃ brāhmaṇam

81.1

prathamaprapāṭhake ca tṛtīyaṃ brāhmaṇam
upavasathīye'hanprātarudita'āditye | vyācaṃ visṛjate vyācaṃ visṛjya
pañcagṛhītamājyaṃ gṛhīte tatra pañca hiraṇyaśakalānprāsyatyathaitattrayam̐ samāsiktaṃ bhavati dadhi madhu ghṛtaṃ pātryāṃ vā sthālyāṃ vorubilliyāṃ tadupariṣṭāddarbhamuṣṭiṃ nidadhāti

81.2

( tyu ) athāgnimārohati | namaste harase śociṣe namaste'astvarciṣa'ityatraiṣa sarvo'gniḥ saṃskṛtaḥ su 'eṣo'tra tasmā'alam̐ buddhim̐syāyaṃ
jihim̐siṣedyamu vā'eṣa hinasti harasā vainam̐ śociṣā vā'rciṣā vā
hinasti tatho hainameṣu 'etairna hinastyanyāṃste'asmattapantu hetayaḥ
pāvako'asmabhyam̐ śivo bhaveti yathaiva yajustathā bandhuḥ

81.3

( rā ) āru̍hyagni̍i sva̍yamātṛṇṇāṃ vyā̍dhārayati | ( ttyā ) ājye̍na
pañcagṛhītena ta̱syokto bandhuḥ

81.4

sva̍yamātṛṇṇāṃ vyā̍dhārayati | prā̱ṇaḥ sva̍yamātṛṇṇā prā̱ṇe tadanna̍ṃ
dadhāti

81.5

ya̱dveva sva̍yamātṛṇṇāṃ vyā̱ghāra̍yati | ( tyu ) utta̱ravedi̱īvā'gre'tha yāma̱mūṃ
pūrvāṃ vyā̱ghāraya̍tyadhva̱rasya sā'tha haiṣā'grestāme̱tadvyā̱ghāra̍yati

81.3-2

āruhyāgniṃ svayamātṛṇṇāṃ vyādhārayatyājyena pañcagṛhītena | tasyokto bandhuḥ

81.4-2

svayamātṛṇṇāṃ vyādhārayati | prāṇaḥ svayamātṛṇṇā | prāṇe tadannaṃ dadhāti

81.5-2

yadveva svayamātṛṇṇāṃ vyādhārayati | uttaravedirhaivā'greḥ | atha yāmamūṃ pūrvāṃ vyādhārayati-adhvarasya sā | atha haiṣā'greḥ | tāmetadvyādhārayati

81.6

paśya̍m̐statra hiraṇya̱ṃ vyāghā̍rayate | pratyakṣaṃ vai tadyatpaśyati pratyakṣā
sottaravediḥ prāstā ivveva bhavanti parokṣaṃ vai tadyatprāstāḥ parokṣamivyuttaravediḥ

81.7

svāhākāreṇa tāṃ vyāghārayati | pratyakṣaṃ vai tadyatsvāhākāraḥ pratyakṣa
sottaravedirvvaṣaṭkāreṇemāṃ parokṣaṃ vai tadyadvaṣaṭkāraḥ paro'kṣamivyuttaravedirājyenājyena hyuruttaravedi̱ṃ vyāghārayanti pañcagṛhītena pañcagṛhītena hyuruttaravediṃ vyāghārayanti vyatihāraṃ vyatihāra m̐ hyuruttaravediṃ vyāghārayanti

81.8

nṛṣade̱ vveḍiti | prāṇo vai nṛṣanmanuṣyā nurastudyo'yaṃ manuṣyeṣu prāṇo'gnistametatprīṇātyapsuṣade̱ vveḍiti yo'psvagnistametatprīṇāti barhiṣa̱de veḍiti̱ ya' oṣa̍dhiṣva̱gnistame̱tatprīṇāti vana̱sade̱ veḍiti̱ yo
vvana̱spati̱ṣvagni̍stame̱tatprīṇāti̱ sva̱rvide̱ veḍitya̱yama̱gniḥ sva̱rvida̱mume̱vaitada̱gniṃ prīṇāti

81.9

mudvevā̱ha | nṛ̱ṣade̱ veḍa̱psuṣade̱ veḍitya̱syaivaitānya̱gnernāmāni̱ tānye̱tatprīṇāti̱ yāni̱ ha̱viṣā de̱vatāṃ karoti̱ ya̱smai vai de̱vatāyai ha̱virgṛhya̍te̱ sā de̱vatā
na sā ya̱syai na gṛhyate̱'tho̍'etā̱nyevaitada̱gnīnasmi̱nna̱gnau nāmagrāhaṃ dadhāti

81.10

pañcaitā ' āhutīrjuhoti | pañca̍citiko'gniḥ pañca̱'rtavaḥ saṃvvatsaraḥ saṃvvatsa̱ro'gniryāvā̍na̱gniryāvatyasya mātrā tāva̍taivainametada̱nnena prīṇāti

81.11

(tya ) athainam̐ samukṣati | dudhnā madhunā ghṛtena jāyata'eṣa' etadyaccīyate sa 'eṣa sarvvasmā'annāya jāyate suvvemvetadannaṃ yaddadhi madhu ghṛta1m̐
suvveṇaivainametadannena prīṇāti sarvvataḥ samukṣati sarvvata 'evainametatsavveṇānnena prīṇāti

81.12

yudvevainam̐ samukṣati | (tya ) atraiṣa sarvvo'gniḥ saṃskṛtastasmindevā '
etadrūpamuttamamadadhustathaivāsminnayametadrūpamuttamaṃ dadhātyannaṃ vai rūpametudu
paramamannaṃ yaddadhiṃ madhu ghṛtaṃ tadyadeva paramaṃ rūpaṃ tadasminnetuduttamaṃ dadhāti
savvetaḥ samukṣatyapi bāhyena pariśritaḥ sarvvata 'evāsminnetadrūpamuttamaṃ
dadhāti durbhaiste hi śuddhā medhyā ' agre1ram̐ hi devānām

81.13

yudvevaina samukṣati | (tye) etadvai yatraitaṃ prāṇā 'ṛṣayo'gre'gnim̐
samaskurvam̐stadasminnado'muṃ purastādbhāgamakurvvam̐stādaḥ sajūṇḍḍīyamathāsmibraitartham̐ saṃcita'upa̱riṣṭādbhāgamakurvvata tadya̱tsamukṣati yu'evāsmiṃste prāṇā'
ṛṣayaḥ saṃcita'upariṣṭādbhāgamakurvvata ttāne̱vaitatprīṇāti da̱ghnā madhunā
ghṛtena ta̱syokto bandhuḥ

81.14

(yai ) ye devā devānām | ya̱jñiyā ya̱jñiyānāmiti de̱vā hyete devānāṃ
ya̱jñiyā' u yajñiyānātham̐ saṃvatsarīṇamupa bhāgamāsata'iti saṃvatsarīṇathum̐
hyete'e̱taṃ bhāgamu̱pāsate'hutādo ha̱viṣo yajñe'asminnityahutādo hi
prāṇāḥ sva̱yaṃ pibantu madhuno ghṛta̱syeti sva̱yamasya pibantu madhunaśca
ghṛta̱sya cetyetat

81.15

(hye ) ye devā deveṣu | ( ṣvā ) adhidevatvamāyanniti devā hyete deveṣvadhidevatvamāyanthe brahmaṇaḥ pura'etāro'asyetyayamagnirvrahma tasyaite pura'etāro yebhyo na'ṛte pavate dhāma kiṃcaneti na hi prāṇebhya' ṛte pavate
dhāma kiṃcana na te divo na pṛthivyā' adhi snuṣviti naiva te divi na
pṛthivyāṃ yadeṣu prāṇabhṛttasmista'ityetat

81.16

(dvā) dvābhyām̐ samukṣati | dvipādyajamāno yajamāno'gniyoṃvānagniyaryāvatyasya mātrā tāvataivenametatsama̱kṣati

81.17

(tyu ) atha pratyavarohati | prāṇadā 'apānadā'iti sarvve haite prāṇā
yo'yamagniścitaḥ sa yadetāmannātmanaḥ paridāṃ na bvadennātra haivāsyaiṣa prāṇānvṛñjītātha yudetāmṛtrātmanaḥ paridāṃ nvudate tṛtho hāsyaiṣu prāṇāñ nvṛṅkte
prāṇadā 'apānadā vvyānadā vvarcodā vvarivodā 'ityetadvā meḍasītyevaitudāhānyāṃste'asmattapantu hetayaḥ pāvako'asmabhyarthaṃ śivo bhaveti
yuthaiva yujustathā bandhuḥ

81.18

pratyetya pravargryopasudyāṃ pracarati | pravargryopasudyāṃ pracaryāthāsmai vvrataṃ
vā'rdhavrataṃ vā prayacchatyutha pravargryopasudyāmutha pravargryamutsādyetyāptvā taṃ
kāmaṃ yusmai kāmāyainaṃ pravṛṇakti

81.19

taṃ vai pariṣvanda'utsādyet | (tta ) tto vā'eṣa śuśucāno bhavati
taṃ yudasyāmutsāḍyedimāma̱sya śugucchedyuda̱psūtsāḍayeda̱po'sya̱ śugucchedatha
yutparikhyanda̱'utsāḍayati tṛtho hu naivāpo hina̱sti nemāṃ yuḍahāpsu na
prāsyati tenāpo na hinastyutha yutsamuntamāpaḥ pariyunti śāntirvā'āpa̱steno'imāṃ na hinasti tasmātparikhyanda̱'utsāḍayet

81.20

(d ) a̱gnau tve̱votsādayet | (di ) i̱me vai lokā 'e̱ṣo'gnirāpaḥ pari̍śritastaṃ yudagnā' utsāḍayati tṛdvai̱vaina̍ṃ parikhyanda̱' utsāda̱yati

81.21

yudvevānnā'utsāḍayati | (tī) ime vai lokā 'e̱ṣo'gni̍ira̱gninā̍yu̍rādi̍tya̱stade̱te pra̍va̱rgyaḥ sa yuda̱nyatrā̱gnerutsāḍayedetāṃstadde̱vānbahirdhaibhyo lokebhyo
dadhyādatha yudagnā' utsāda̱yatye̱tāne̱vaitadde̱vāneṣu lokeṣu dadhāti

81.22

yudve̱vānnā'u̱tsādyati | śira̱ 'e̱tadya̱jñasya̱ yatpravargya̱ 'ā̱tmā'ya̱magna̱ḥśritaḥ sa̱ yada̱nyatrā̱gneru̱tsādyedba̱hirddhā'smā̱cchiro̍ dadhyādatha̱ yada̱gnā'u̱tsādyatyā̱tmāna̍me̱vāsmai̍ta̱tsam̐skṛ̍tya̱ śira̱ḥ prati̍dadhāti

81.23

sva̱yamā̱tṛṇṇayā sam̐spṛ̍ṣṭaṃ pratha̱maṃ pra̱vargya̍mutsādayati | prāṇa̱ḥ svayamātṛ̍ṇṇā̱ śira̱ḥ pra̱vargya̱ 'ā̱tmā'ya̱magniści̱taḥ śi̱raśca̱ tadā̱tmāna̍ṃ ca prā̱ṇena
saṃta̍noti saṃda̍dhātyu̱tsādya pra̱vargya̱ṃ yathā̍ ta̱syotsā̍danam

81.23.p1

iti prathamaprapāṭhake tṛtīyaṃ brāhmaṇam

81.3-3

1

Linked texts (1)