<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.83 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda) › 83

# Citikanda 83: atha dvitīyaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam

Citikāṇḍa 83

- **Language:** Sanskrit

### atha dvitīyaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam

### [83.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.83.1)

dvitīye'dhyāye ca dvitīyaṃ brāhmaṇam  
ప్రత్యే̱త్యా̱gniṃ pra̍hari̱ṣyan | ( nnā ) āhu̍tīśca juhoti sami̍dhaścādadhātyetadvā'e̱naṃ de̱vā 'e̱ṣyanta̍ṃ pu̱rastā̱danne̍nāprīṇannāhuti̍bhiśca samidbhiśca tathai̱vainamayametade̱ṣyanta̍ṃ pu̱rastā̱danne̍na prīṇātyāhuti̍bhiśca samidbhiśca sa vai  
pañcagṛhīta̍ṃ gṛhīte tasyo̍kto bandhuḥ

### [83.1-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.83.1-2)

( 3 ) atha ṣoḍaśagṛhīta̍ṃ gṛhīte | ṣoḍa̍śakalaḥ pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jāpa̍tira̱gnirā̱tmasa̍ṃmitenai̱vaina̍metadanne̍na prīṇāti yadu̱ vā ' ā̱tmasa̍ṃmitamanna̱ṃ tadava̍ti  
tanna hi̍nasti̱ yadbhūyo̍ hina̱sti tadyatkanī̍yo̱ na tadava̍ti samā̱nyāగ్గ్̱  
sruci gṛ̍hīte samā̱no hi sa yume̍tatprīṇāti̱ vaiśvakarmaṇābhyāṃ juhoti  
pratyetyāgniṃ prahariṣyannāhutīśca juhoti, samidhaścādadhāti | etadvā enaṃ devā eṣyantaṃ purastādannenāprīṇan-āhutibhiśca samidbhiśca | tathaivai namayametadeṣyantaṃ purastādannena prīṇāti-āhutibhiśca  
samidbhiśca | sa vai pañcagṛhītaṃ gṛhṇīte | tasyokto bandhuḥ

### [83.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.83.2)

atha ṣoḍaśagṛhītaṃ gṛhṇīte | ṣoḍaśakalaḥ prajāpatiḥ | prajāpatiragniḥ | ātmasammitanaivainametadannena prīṇāti | yadu vā ātmasammitamannaṃ-tadavati, tanna hinasti | yadbhūyo-hinasti tat  
yatkanīyo-na tadavati | samānyāṃ sruci gṛhṇīte | samāno hi saḥ-yametatprīṇāti | vaiśvakarmaṇābhyāṃ  
viśvakarmā'ya̱magnista̱mevaitatprīṇāti tisra'āhutīrjuhoti trivṛdagniryāvānagniyoṃvatyasya mātrā tāvataivenametadannena prīṇāti

### [83.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.83.3)

(tyu) atha samidha'ādadhāti | yathā tarpayitvā pariveviṣyāttādṛktadaudumbayoṃ bhavantyurvai rasa 'udumbara 'ūrjevainametadrasena prīṇātyārdrā bhavantyetadvai vanaspatīnāmanātaṃ jīvaṃ ya̱dārdraṃ tadya̱deva vanaspatīnāmanātaṃ jīvaṃ tenainametatprīṇāti ghṛte nyuktā bhavantyāgneyaṃ vai ghṛta svainaivainametadbhāgena  
svena rasena prīṇāti sarvā rātri vasanti tatra hi tā rasena sampadyante  
tisraḥ samidha'ādadhāti trivṛdagniryāvānagniyoṃvatyasya mātrā tāvataivenametadannena prīṇāti

### [83.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.83.4)

yudvevaitā 'āhutīrjuhoti | (tye) etadvā 'enaṃ devā 'eṣyantaṃ purastādannena samaskurvvannetābhirāhutibhistathaivai namayametadeṣyantaṃ purastādannena  
suskarotyetābhirāhutibhiḥ

### [83.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.83.5)

sa vai pañcagṛhītaṃ gṛhīte | pañcadhāvihito vā'aya1|| śīrṣanprāṇo suno  
vvākprāṇaścakṣuḥ śrotrametumevāsminnetutpañcadhāvihitum̐ śīrṣanprāṇaṃ dadhātyagnastigmena śociṣeti tigmavatyā śira 'evāsyaitayā suśam̐śyati  
tigmutāyai

### [83.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.83.6)

(yā'a) atha ṣoḍaśagṛhītam̐ gṛhlīte | ( te'ṣṭau ) aṣṭau prāṇā 'aṣṭāva̱ṅgāyetāmabhisampada samānyām̐ suci gṛhīte samāne hyevātmannaṅgāni ca  
prāṇāśca bhavanti nānā juhotya̱ṅgebhyaśca tatprāṇebhyaśca vivṛrti karoti  
vaiśvakarmaṇābhyāṃ juhoti viśvakarmā'yamagnirastamevaitatsuskaroti tisra'  
āhutīrjuhoti trivṛdagniyoṃvānagniyoṃvatyasya mātrā tāvataivenametadanena  
suskaroti saptadaśabhirṛgbhiḥ saptadaśaḥ prajāpatiḥ prajāpatiragniyoṃvānagniyoṃvatyasya mātrā tāvataivenametatsum̐skarotyekavim̐śatigṛhītena  
dvādaśa māsāḥ pañcartavastraya 'ime lokā 'asāvāditya 'ekaviṃśa '  
etāmabhisampadam

### [83.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.83.7)

mudraivaitāḥ samidha 'ādadhāti | (tye) etadvā'enaṃ devāḥ sarvvaṃ kṛtsnaᳪ  
saᳪskṛtyāthainametenānnenāprīṇannetābhiḥ samidbhirastathaivai namayametatsarvvaṃ  
kṛtsnaᳪ saᳪskṛtyāthainametenānnena prīṇātyetābhiḥ samidbhiraudumbaryo  
bhavantyārdrā ghṛte nyuktāḥ sarvvāᳪ rātriṃ vasanti tasyokto bandhurudenumuttarāṃ nayendra̍maṃ pratarāṃ naya yasya kurmo gṛhe haviriti yathā yajustathā  
bandhustisraḥ samidha'ādadhāti trivṛdagniyoṃvānagniyarvatyasya mātrā tāvataivainametadannena prīṇāti tisra 'āhutīrjuhoti tatṣaṭ tasyokto bandhuḥ

## Linked texts (1)

- [Mādhyandina](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha*madhyandina.9.2.2.1) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.83](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.83) · Pramāṇa
