<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda) › 85

# Citikanda 85

Citikāṇḍa 85

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [85.2-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.2-2) — 1 part
- [85.26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.26) — 1 part

### [85.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.2)

2

### [85.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.1)

( 2-3 )  
iti dvitīyo'dhyāyaḥ samāptaḥ || 9-2  
a̱thāto vaiśvāna̱raṃ ju̍hoti | (tyu) atraiṣa survvo'gniḥ sam̐skṛtaḥ su'e̱ṣo'tra vaiśvānaro de̱vatā tasmā̍de̱taddhavi̍rjuhoti tadenam̐ haviṣā de̱vatāṃ karoti  
yusyai vai de̱vatāyai havi̍rgṛhyate sā de̱vatā na sā yusyai nu gṛhyate dvādaśakapālo dvādaśa māsāḥ saṃvvatsaraḥ saṃvvatsaro vaiśvānaraḥ

### [85.1-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.1-2)

( ro ) yudvevaitaṃ vaiśvāna̱raṃ juhoti | vaiśvānaraṃ vā'e̱tama̱gniṃ juni̱ṣya̱nbhavati tumadaḥ pu̱rastād dīkṣaṇīyāyām̐ retobhūtam̐ siñcati yādṛggvai yonau  
retaḥ sicyate tādṛgjāyate tadyattatra vaiśvānaram̐ retobhūtam̐ siñcati tasmāathāto vaiśvānaraṃ juhoti | atraiṣa sarvo'gniḥ saṃskṛtaḥ | sa eṣo'tra vaiśvānaro devatā | tasmā  
detaddhavirjuhoti | tadenaṃ haviṣā devatāṃ karoti | yasyai vai devatāyai havirgṛhyate-sā devatā, na sāyasyai na gṛhyate | dvādaśakapālaḥ | dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ | saṃvatsaro vaiśvānaraḥ

### [85.2-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.2-2)

yadvevaitaṃ vaiśvānaraṃ juhoti | vaiśvānaraṃ vā etamagniṃ janiṣyannabhavati | tamadaḥ purastāddīkṣaṇīyāyāṃ retobhūtaṃ siñcati | yādṛgvai yonau retaḥ sicyate-tādṛg jāyate | tad yattatra vaiśvānaraṃ retobhūtaṃ  
dyumi̍ha̱ vaiśvāna̱ro jāya̍ta'upām̐śu̍ ta̱tra bha̍vati̱ reto̱ vai ta̱tra ya̱jña' upām̐śu̱ vai reta̍ḥ sicyate̱ niru̍kta' iha̱ niru̍ktam̐ hi reto jātaṃ bhava̍ti

### [85.2-2.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.2-2.p1)

śatam 4900

### [85.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.3)

sa yaḥ sa vaiśvānaraḥ | ( ' ) ime sa lokā 'i̱yame̱va pṛ̍thi̱vī vi̱śvama̱gnirna̍ro̱'ntari̍kṣameva̱ viśva̍ṃ vāyurnaro dyaure̱va vi̱śvamā̍di̱tyo nara̍ḥ

### [85.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.4)

( ste ) te ye ta̱'ime lokāḥ | ( ' ) idaṃ tacchira̍' i̱dame̱va pṛ̍thi̱vyoṣa̍dhayaḥ śmaśrū̍ṇi̱ tade̱tadviśva̍ṃ vāge̱vāgniḥ sa na̱raḥ sopari̍ṣṭādasya bha̍vatyupari̍ṣṭāddhadyasyā̱'gniḥ

### [85.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.5)

( ri ) ida̱mevā̱ntari̍kṣam | ( ntu ) tasmādetadalòmakamalomakamiva hyanta̱rikṣaṃ tade̱tadviśva̍ṃ prāṇa 'eva̱ vvāyuḥ sa naraḥ sa ma̱dhyenāsya bhavati ma̱dhyenu  
hyantarikṣasya vvāyuḥ

### [85.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.6)

śira̍' eva dyauḥ | ( n ) nakṣatrāṇi keśā̍stadetadviśva̍ṃ cakṣurevādityaḥ sa  
nara̱stadava̱stācchīṣṇò bhavatyavastāddhi diva 'ādityastadasyaitacchiro  
vaiśvānaro 'ātmā'yamagniści̱ta 'ātmāname̱vāsyaitatsaṃskṛtya̱ śiraḥ  
prati̍dadhāti

### [85.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.7)

( tyu ) atha mārutāñjuhoti | prāṇā vai mārutāḥ prāṇāne̱vāsminnetaddadhāti  
vaiśvānarahum̐ hutvā śiro vai vaiśvānaraḥ śīrṣastatprāṇāndadhāti

### [85.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.8)

(tye ) eka' eṣa bhavati | (tye ) ekamiva hi śiraḥ saptetare saptakapālā  
yudu vā'api bahukṛtvaḥ sapta sapta sa̱ptaiva tucchī̱rṣaṇyeva tatsa̱pta prā̱ṇāndadhāti

### [85.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.9)

nirukta'eṣu bhavati | niruktamiva hi śiro'niruktā 'itare'niruktā iva  
hi prāṇāstiṣṭhannetaṃ juhoti tiṣṭhatīva hi śira 'āsīna 'itarān‍nnāsata'iva  
hi prāṇāḥ

### [85.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.10)

(sta ) tayau pratha̱mau mārutau juhoti | (tī ) imau tau prāṇau tau madhye  
vaiśvānarasya juhoti madhye hīmro śīrṣṇaḥ prā̱ṇau

### [85.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.11)

( ṇā3 ) atha yau dvitī̱yau | ( yāvi ) i̱mau tau tau sumantikata̱raṃ juhoti  
sumantikataramiva̱ hīmau prā̱ṇau

### [85.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.12)

( ṇā3 ) atha̱ yau tṛtī̱yau | ( yāvi ) i̱mau tau tau sumantikata̱raṃ juhoti  
sumantikataramiva̱ hīmau prā̱ṇau vyāge̱vāraṇye'nūcyaḥ so'raṇye'nūcyo bhavati  
ba̱hu hi vā̱cā ghoraṃ nigacchati

### [85.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.13)

ya̱dveva̱ vaiśvānaramārutāñjuhoti | kṣa̱traṃ vai vaiśvānaro̱ viṣṇamārutāḥ kṣa̱traṃ ca  
tadviśaṃ ca karoti vaiśvāna̱raṃ pūrvvaṃ juhoti kṣa̱traṃ tatkṛtvā viśaṃ karoti

### [85.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.14)

( tye ) eka 'e̱ṣa bhavati | ( tye ) ekasthaṃ tatkṣatramekasthām̐ śriyaṃ  
karoti bahava'i̱tare viśi tadbhūmānaṃ dadhāti

### [85.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.15)

nirukta 'eṣu bhavati | niruktamiva hi kṣatramaniruktā 'itare'nirukteva hi  
viṭtiṣṭhannetaṃ juhoti tiṣṭhatīva hi kṣatramāsīna 'itarānnāsta'iva  
hi viṭ

### [85.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.16)

(ṭataṃ) taṃ vā'etum | ( mpu ) puro'nuvākyavantaṃ yājyavantaṃ vvuṣaṭkṛte  
srucā juhoti hastenaivetarānāsīnaḥ svāhākāreṇa kṣatrāyaiva tadviśaṃ kṛtānukārāmanuvartmānaṃ karoti

### [85.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.17)

tudāhuḥ | kathamasyaite puro'nuvākyavanto yājyavanto vvuṣaṭkṛte srucā  
hutā bhavantītyeteṣāṃ vai saptapadānāṃ mārutānāṃ yāni trīṇi prathamāni padāni  
sā tripadā gāyatrī puro'nuvākyā'tha yāni catvāryuttamāni sā catuṣpadā  
triṣṭubyājyedmeva kapucchalamathaṃ daṇḍaḥ svāhākāro vvaṣaṭkāro'evamu  
hāsyaite puro'nuvākyavanto yājyavanto vvaṣaṭkṛte srucā hutā bhavanti

### [85.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.18)

tadyaṃ prathamaṃ dakṣiṇato mārutaṃ juhoti | yāḥ sapta prācyaḥ sravanti tāḥ sa su  
saptakapālo bhavati sapta hi tā yāḥ prācyaḥ sravanti

### [85.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.19)

( ntyu ) atha yaṃ prathamamuttaratto juhoti | ( ty ) ṛtavaḥ sa su saptakapālo bhavati sapta hyṛtavaḥ

### [85.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.20)

( vo'tha ) atha yaṃ dvitīyaṃ dakṣiṇato juhoti | paśavaḥ sa su saptakapālo  
bhavati sapta hi grāmyāḥ paśavastamanantarhitaṃ pūrvvasmājjuhotyapsu tūtapaśūnpratiṣṭhāpayati

### [85.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.21)

( tyu ) atha yuṃ dvitīyamuttarato juhoti | sapta 'ṛṣayaḥ sa su saptakapālo  
bhavati sapta hi sapta'rṣayastamanantarhitaṃ pūrvasmājjuhotyṛ̱tuṣu tadṛṣīnpratiṣṭhāpayati

### [85.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.22)

( tyu ) atha yuṃ tṛtīyaṃ dakṣiṇato juhoti | prāṇāḥ sa su saptakapālo  
bhavati sapta hi śīrṣanprāṇāstamanantarhitaṃ pūrvasmājjuhotyanantarhitāṃstvacchīṣṇaiḥ prāṇāndadhāti

### [85.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.23)

( tyu ) atha yuṃ tṛtīyamuttarato juhoti | cchandāsi sa su saptakapālo  
bhavati sapta hi caturuttarāṇi cchandāsi tamunantarhitaṃ pūrvasmājjuhotyanantarhitāni tadviṣyaicchandāsi dadhāti

### [85.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.24)

(tyu)atha yāḥ sapta pratīcyaḥ sravanti so'raṇye'nūcyaḥ su saptakapālo bhavati  
sapta hi tā yāḥ pratīcyaḥ sravanti so'syaiṣo'vāṅprāṇa 'etusya prajāpateḥ  
vye'nūcyo bhavati tiruṅiva tadyadurāṇyaṃ tiru' iva tadyadavāṅprāṇastva''etāsāṃ nadīnāṃ pibanti ripratarāḥ śapanatarā 'āhanasya vāḍitarā  
ta tayadyadetadāhedaṃ mārutā' iti tadasmā'annaṃ kṛtvā'pidadhāti  
prīṇāti

### [85.25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.25)

saḥ su vaiśvānaraḥ | (ro'sau) asau su 'ādityo'tha ye te mārutā  
raste te sapta saptakapālā bhavanti sapta sapta hi mārutā gaṇāḥ

### [85.26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.26)

juhoti | śukrajyotiśca citrajyotiśca satyajyotiśca jyotiṣmāṃśveti̱ nāmānyeṣāmetāni maṇḍalamevaitatsaṃskṛtyāthāsminnetāntsarvānprāmagrāhaṃ pratidadhāti

### [85.26.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.26.p1)

iti dvitīyaprapāṭhake tṛtīyaṃ brāhmaṇam

### [85.3-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85.3-2)

2

## Linked texts (1)

- [Mādhyandina](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha*madhyandina.9.3.1.1) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.85) · Pramāṇa
