<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda) › 8

# Citikanda 8

Citikāṇḍa 8

- **Language:** Sanskrit

### [8.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.1)

maṃtrasyāyamarthaḥ | atrāgnipadena prajāpatirucyase-"tato vai prajāpatiragnirabhavat" iti prāgāmnānāt | uttaratra tāsāṃ  
navānā magniraṃva draṣṭā prajāpatirdevatati vakṣyati | ato'pi agnipadena prajāpatireva saṃbodhyaḥ | he agne saṃvatsarātmaka prajāpate ! tvāṃ tvāṃ visrastam ṛtavaḥ vasaṃtādyāḥ prajāpateḥ saṃvatsarātmakatvāt tadavayavā ṛtavaḥ samāḥ  
saṃvatsarāḥ ca varddhayaṃtu | ṛṣayaḥ ṛṣipadena prāṇā ucyaṃte-"ke ta ṛṣayaḥ prāṇā vā ṛṣayaḥ" ( śa.pa.6|1|1

### [8.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.16)

)  
iti śruteḥ | yāni satyā sakarmāṇi | tāni ca tvā varddhayaṃtu | ataḥ avayavavṛddheḥ divyena dyulokamayena  
ādityena saṃdīdihi saṃdīpto bhava | dīdyatirdīptikarmā iti yāskaḥ | ( nighaṃ. 1

### [8.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.6)

9 | niru. 10  
1

### [8.6-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.6-2)

) dīvyatervā yaṅluki loṭi sahau "lopo vyorvali" ( pā. sū. 6 | 1

### [8.29](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.29)

) iti lope abhyāsadīrghe  
kṛte rūpam | viśvāḥ sarvāśvatasraḥ pradiśaśca abhilakṣya ābhāhi | “ bhādīptau ” ( dhā. pā. a. pa. 41 )  
āhi atrāṃtarṇītaṇyarthe | dīpayeti  
yadreva̱ dvādaśa̍ | dvāda̍śākṣarā vai jaga̍tīyaṃ vai jaga̱tyasyām̐ hīdam̐ sarvai  
jaga̱diyamu vā'a̱gnirasyai hi survo'gniścīyate yāvāna̱gniryāva̍tyasya mātrā  
tāvataivainametatprīṇāti

### [8.30](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.30)

yadreva̱ dvādaśa̍ | dvāda̍śākṣarā vai jaga̍tī jagatī survāṇi cchundām̐si  
survāṇi cchundām̐si prajāpatiḥ prajāpatira̱gniryāvāna̱gniryāva̍tyasya mātrā  
tāvataivainametatprīṇāti

### [8.31](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.31)

tā e̱tā' ū̱rdhvā 'asya̱ samidho bhavantīti prajāpa̍tiṃ visra̱staṃ  
yatrā̱gniḥ sama̱dadhātta̱mabravīdyā ma̱tsaṃmitā'āpriya̱stābhi̱rmā'' prīṇīhīti̍

### [8.32](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.32)

su e̱tā 'apaśyat | ( dū ) ūrdhvā 'a̱sya sa̱midho bhavantītyu̱rdhvā hyetusya sumi̱ddhasya̱ samidho bhavantyūrdhvā śu̱krā śocīm̐ṣya̱gnerityū̱rdhvāni̍  
hveta̱sya śukrāṇi̱ śocī̍m̐ṣyu̱rdhvāṇi̍ bhavanti yu̱matta̍meti vī̱rya̍vatta̱metye̱tatsupratīkasyeti sarvvato hya'gniḥ supratīkaḥ sūnoriti̱ yadenaṃ janayati  
tenāsyaiṣa sūnuḥ

### [8.33](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.33)

( stā ) tā 'etā 'ekakhyākhyānāḥ | ( 5 ) e̱tame̱vābhi su̱thaitame̱va  
saṃsku̱ryyāde̱tam̐ saṃda̱dhyāde̱taṃ janayettā 'āgneyyaḥ prājāpatyā yudagni̱rapa̍śya̱ttenāgneyyo yutprajāpati̱maprīṇāttena prājāpatyāḥ

### [8.34](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.34)

( stā ) tā vi̱ṣamā vi̱ṣamapadāḥ | ( 0 ) vi̱ṣamākṣarā vi̱ṣamāṇi hi  
cchandā̱m̐syatho̱ yānya̱syādhyātmama̱ṅgāni vi̱ṣamāṇi tānyasyaitābhiprīṇāti

### [8.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.11)

rvvacīṃṣi bhavanti | “dyumattamā ”-iti | vīryyavattametyetat “ supratīkasya ”-iti | sarvvato  
hya'gniḥ supratīkaḥ | “ sūnoḥ ”-( vā0 saṃ 27

### [8.32-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.32-2)

)-iti | yadenaṃ janayati-tenāsyaiṣa sūnuḥ

### [8.33-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.33-2)

tā etā ekavyākhyānāḥ etamevābhi | yathaitameva saṃskuryyāt, etaṃ sandadhyāt, etaṃ janayet  
tā āgneyyaḥ, prājāpatyāḥ | yad agnirapaśyat | tenāgneyyaḥ | yatprajāpatimaprīṇāt-tena  
prājāpatyāḥ

### [8.34-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.34-2)

tā viṣamā viṣamākṣarāḥ | viṣamāṇi hi chandāṃsi | atho yānyasyādhyātmamaṅgāniviṣamāṇi tānyasyaitābhiprīṇāti

### [8.35](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.35)

vaiśvāna̱raḥ pa̍śupuroḍāśa̍ḥ | ( śo ) vaiśvānaro vai sarve'gnayaḥ sarvveṣāmagnīnāmupāptyai

### [8.36](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.36)

ya̱dveva vaiśvāna̱raḥ | ( ' ) ṛtavo haite yadetāścitayo'gnayo vā'ṛtava  
'ṛtavaḥ saṃvvatsaraḥ saṃvvatsaro vaiśvānaro ya̱dagnaya 'iti syādati tadrecayed  
dvādaśakapālo dvādaśa māsāḥ saṃvvatsaraḥ saṃvvatsaro vaiśvānara 'āgneyyo  
yājyā'nuvākyā 'abhirūpāṇāmupāptyai kāmavatyaḥ kāmānāmupāptyai

### [8.37](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.37)

tadvaika | ( ka' ) i̱tyevaitāni paśuśīrṣāṇi vi̱ttvopa̍dadhatyubha̱yane̍te pa̱śava  
'iti te ha te maya̍ḥ kuṇa̱pāḥ sumbhavantyunāmītāni hi tāni tadva tathā''ṣāḍhaiḥ sauśrāmateyasyopa̍dadhuḥ su ha kṣipra'eva tato mamāra

### [8.38](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.38)

hiraṇma̱yānpu haike kurvvanti | ( nthya) amṛ̱teṣṭakā ' iti̱ vvadanta̱stā ha tā  
'amṛteṣṭakā na hi tāni paśuśī̱rṣāṇi

### [8.37-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.37-2)

mṛnma̱yānpu haike kurvvanti | (ntyu ) utsannā vā'ete̱ paśa̱vo yadvai kiṃcotsanna̱miyaṃ tasya̱ sarvvasya pratiṣṭhā tadya̱traite paśa̱vo gatāstṛta ' enāna̱dhi  
sambharāme̱' iti na tathā kuryādyo vā'e̱teṣāmāvṛ̱taṃ ca brāhmaṇaṃ ca na vvidyādutsayeta'utsannāḥ syuḥ sa̱' etāneva pañca paśūnālabheta yāvadasya vyaśaḥ  
sambhavanti | anāprītāni hi tāni | taddha tathā''ṣāḍheḥ sauśromateyasyopaddhuḥ | sa ha kṣipra'eva  
tato mamāra

### [8.38-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.38-2)

hiraṇmayāndhu haike kurvvanti-amṛteṣṭakā iti vadantaḥ | tā ha tā amṛteṣṭakāḥ | na hi tāni  
paśuśīrṣāṇi

### [8.39](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8.39)

mṛnmayāndhu haike kurvvanti | utsannā vā'ete paśavaḥ | yadvai kiṃcotsannam-iyaṃ tasya sarvvasya  
pratiṣṭhā | tad yatraite paśavo gatāḥ-tata enāndhi sambharāma iti | na tathā kuryāt | yo vā'eteṣāsyāttānaitānprajāpatiḥ prathama 'ālebhe śyāparṇaḥ sāyakāyano'ntamo'tha  
ha smaitānevāntareṇālabhante'thaitarhīmau dvāvevālabhyete prājāpatyaśca vāya  
vyaśca tayoruto brāhmaṇamucyate

## Linked texts (2)

- [Mādhyandina](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha*madhyandina.6.2.1.31) — Sanskrit
- [Kāṇvīya Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.kanviyasatapathabrahmana.29.27) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.8) · Pramāṇa
