Citikanda 9

Citikāṇḍa 9

Language: Sanskrit

9.25 — 1 part

9.1

iti prathamaprapāṭhake caturthaṃ brāhmaṇam || 6-1-4|| (2.1.)
iti prathamaprapāṭhakaḥ samāptaḥ || kaṇḍikāsaṃkhyā 110
prā̱jāpa̱tyaṃ ca̱rakā̱'āla̍bhante | pra̱jāpa̍tira̱gniṃ ci̱tvā'gni̍irabhava̱ttadyade̱tamā̱labha̍te tadde̱vāne̱ranta̱ṃ parya̍ṇvaiti

9.2

śyā̱mo bha̍vati | dva̱yāni̱ vai śyā̱masya̱ lomā̍ni śu̱klāni̍ ca kṛ̱ṣṇāni̍ ca
dva̱ndvaṃ mi̍thu̱naṃ pra̱jana̍naṃ tada̍sya prājāpa̱tyaᳪ rūpa̱ṃ tūpa̍ro bhavati tūpa̍ro hi
pra̱jāpa̍tiḥ

9.3

tasyai̱kavi̍ᳪśatiḥ sāmi̱dhenya̍ḥ | (nyo) dvāda̍śa māsā̱ḥ pañca̍'rta̱vastraya̍
'ime lokā̱ 'a̱sāvā̍di̱tya 'e̱kavi̍ᳪśa̱' e̱ṣa pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jāpa̍tira̱gniryāvā̍na̱gniryāva̍tyasya mā̱trā tāva̍taivainametatsama̱nddhe

9.4

yadve̍vai̱kavi̍ᳪśatiḥ | (re) ekavi̍ᳪśo vai puru̍ṣo daśa̱ hastyā̱ 'aṅga̱layo daśa prā̱ṇā' ā̱tmaika̍vi̱śaḥ puruṣaḥ prajāpatiḥ prajāpatira̱gniryāvānagniyāṃvatyasya mātrā tāva̍tainametatsuminddhe

9.5

(ndva') ubhayīrgāyatrīśca triṣṭubhaścānvā̱ha | tāsāmukto bandhuru̱ktambevānva̱cuhiraṇyagarbha̍vatyā ''ghāramā̱ghārayati prajāpatirvai hiraṇyagarbhaḥ prajāpa̍tiragnidvāda̍śapriyastvāsā̱mukto bandhuru̱ktambevānvṛcuṃ mājāpatyaḥ paśupuroḍāśo
bu' e̱va paśorrbandhuḥ sa puroḍāśasya dvādaśakapālo dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ
saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ kadvatyo yājyānuvākyāḥ ko hi prajāpatiḥ

9.6

( 3 ) athaitaṃ vāyave niyutūvate | śuklam̐ tūparamālabhate prajāpatiḥ pra̱jāḥ
sṛṣvā'nuvyaikṣata tasyātyānandena retaḥ parāpattatso'juḥ śuklustūpa̱ro lapsudyabhavaddhaso vai reto yāvānu vai rasa̱stāva̱ānātmā tadyadeta̱mālabhate tade̱vānnreruntaṃ paryaiti śullo bhavati śukkiṃ hi retastūparo bhavati tūparam̐ hi reto
vāya̱ve bhavati prāṇo vai vāyurniyutvate bhavatyudāno vai niya̱taḥ prāṇodānānvevāsminnetaddadhāti

9.7

yadvevaitaṃ vāyave niyutavate | śuklaṃ tūparamālabhate prajāpatiṃ visrastaṃ yatra
devāḥ sama̱skurvam̐sta̱sya yo'smātprāṇo madhyata 'udakrāmatta̱masminnetena paśunā'dadhusta̱thaivāsminneta̱ddadhāti vāyave bhavati prāṇo vai vāyurniyutvate
bhavatyudāno vai niyutaḥ prāṇodānāvevāsminnetaddadhāti śuklo bhavati
śuklo hi vāyustūparo bhavati tūparo hi vāyuḥ

9.8

( stu ) tasya saptadaśa sāmidhenyaḥ | saptadaśo vai saṃvatsaro dvādaśa māsāḥ
pañca'tavaḥ saṃvatsaraḥ prajāpatiragniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivenametattsaminddhe

9.9

yadveva saptadaśa | saptadaśo vai puruṣo daśa prāṇāścatvāryyaṅgānyātmā pañcadaśo
grīvāḥ ṣoḍaśyaḥ śiraḥ saptadaśaṃ puruṣaḥ prajāpatiḥ prajāpatiragniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivenametattsaminddhe

9.10

( nhra') ubhayīrgāyatrīśca triṣṭubhaścānvāha | tāsāmukto bandhuruktamvevānūktaṃ dvādaśāpriyastāsāmukto bandhuruktamvevānūktaṃ prājāpatyaḥ paśupuroḍāśo'tro sa kāma'upāpta'iti ha smāha māhitthiryaṃ carakāḥ prājāpatye paśuāvāhuditi

9.11

yaddveva vāyavyaḥ paśurbhavati | prājāpatyaḥ paśupuroḍāśo'rddham̐ ha prajāpatervāyurarddhaṃ prajāpatistadyadubhau vāyavyau syātāmubhau vā prājāpatyāvarddham̐
haivāsya kṛtam̐ syānnārdhamatha yadvāyavyaḥ paśurbhavati prājāpatyaḥ paśupuroḍāśastena haivainam̐ sarvaṃ kṛtsnaṃ prajāpatim̐ saṃskaroti

9.12

yadveva vāyavyaḥ paśurbhavati | prājāpatyaḥ paśupuroḍāśaḥ prajāpatiṃ
visrastaṃ yatra devāḥ samaskurvantsa yo'smātprāṇo madhyata 'udakrāmannamasminnetena paśunā'dadhustathāsyaitena puroḍāśenātmāna̍ṃ samaskurvanta sa yatprājāpatyo bhava̍ti prajāpatirhyātmā dvādaśakapālo dvādaśa ma̱sāḥ saṃvvatsaraḥ
saṃvvatsaraḥ prajāpatiḥ kadvatyau yājyānuvākye ko hi prajāpatiḥ

9.13

( sta ) tadyadva̱pāṃ purastājjuhoti | yu 'e̱vāyaṃ purastātprāṇastamasminnetaddadhātyatha yadetena madhyataścaranti madhyato hyayamātmā'tha yadvaviṣā̱pariṣṭāccaranti ya 'evāyamupariṣṭātprāṇastamasminnetaddadhāti śukravatyau
yājyānuvākyaḥ syuḥ śukkurūpāṇāmupāptyai niyutavatyo yudeva niyutvadrūpaṃ
tasyopāptyai

9.14

tadu vā'āhuḥ | ( nve ) vvapāyā' eva śukravatyau syātāmetāvahrai paśau
śukraṃ yadvapā śukravatyau niyutavatyau haviṣo yudeva niyutvadrūpaṃ tasyopāptyā'iti

9.15

muhaivaitaṃ paśumālabhate | ( ta' ) etasminn paśau surveṣām̐ paśū̱nā rūpaṃ
yattparo lapsudī tattpuruṣasya rūpaṃ tūparo hi lapsudī puruṣo yattparaḥ
ke̱saravā̍sta̱'śvasya rūpaṃ tūparo hi kesaravānaśvo yudṛṣṭāśaphastadgo rūpa̱maṣṭāśapho hi gauratha yudasyā̱veriva śa̱phāstada̱ve rūpaṃ yudajastvada̱jasya tathde̱tumālabhate tena̱ haivāsyaite surve paśava ālabdhā bhavantyato yatamadasya
karmopa̍kaḻpetaite vā pañca paśa̱va 'e̱ṣa vā prājāpatya 'e̱ṣa vā niyutvatīyaḥ

9.16

( staṃ ) tuṃ paurṇamāsyāmālabheta | ( tā ) amāvāsyāyāmālabhetetyu
haika'āhurasau vai candraḥ prajāpatiḥ sa etā rātrīmiha vasati tayopataṣṭhintamālabhaitaivam̐ taditi

9.17

taddhai paurṇamāsyāmeva | (vā) asau vai candraḥ paśustaṃ devāḥ paurṇamāsyāmālabhante yatrainaṃ devā'ālabhante tadenamālabhā'iti tasmātpaurṇamāsyāṃ
yadveva paurṇamāsyāṃ paurṇamāsī ha vāva prathamā vyuvāsa tasmādveva paurṇamāsyām

9.18

taddhai phālgunyāmeva | (vai) eṣā ha saṃvvatsarasya prathamā rātriryyatphālgunī
paurṇamāsī yottaraiṣottamā yā pūrdhvā mukhata 'eva tatsaṃvvatsaramālabhate

9.19

sa vā'ihaiva paurṇamāsena | (vā) atha paśumālabheta paurṇamāsena vā'indro
vṛtraṃ pāpmānam̐ hatvā'pahatapāpmaitatkarmmārabhata tathaivaitadyajamānaḥ paurṇamāsenaiva vṛtraṃ pāpmānam̐ hatvā'pahatapāpmaitatkarmmārabhate

9.20

tadvā'upā̍m̐śu bhavati | (tye) etadvaitaiḥ pra̱jāpa̍tiḥ pa̱śubhi̍ḥ ka̱rmaiye̍ṣa
tadvā̱trāna̱dvaivā̱sā'niru̍ktamiva ta̱smādupā̍m̐śu

9.21

ya̱dvevo̍pā̱m̐śu̍ | prā̱jāpa̱tyaṃ vā̱'etatkarma̍ pra̱jāpa̍ti̱m̐ hyetaina̱ karma̍ṇā''ra̱bhate'ni̍rukto̱ hi pra̱jāpa̍tiḥ

9.22

( ryu ) ya̱dvevo̍pā̱m̐śu̍ | reto vā̱'atra̍ ya̱jña ' upā̍m̐śu vai re̱taḥ si̍cyate̱ vvapā̍
paśupuroḍāśo havi̍re̱tāvā̱nhi pa̱śuḥ

9.23

( rru ) a̱ṣṭakā̍yāmukhā̱m̐ sambha̍rati | prā̱jāpa̱tyame̱tadaha̱ryada̍ṣṭa̱kā prā̱jāpa̱tyame̱tatkarma̱ yadukhā prā̱jāpa̱tya'e̱va tadaha̍nprājāpa̱tyaṃ karma̍ karoti

9.20-2

tadvā'upāṃśu bhavati | etadvaitaiḥ prajāpatiḥ paśubhiḥ karmaiyeṣa | taddhātrānadvaivāsa-aniruktamiva
tasmādupāṃśu

9.21-2

yadvevopāṃśu | prājāpatyaṃ vā'etatkarma | prajāpatiṃ hyetena karmaṇā''rabhate | anirukto vai
prajāpatiḥ

9.22-2

yadvevopāṃśu | reto vā'atra yajñaḥ | upāṃśu vai retaḥ sicyate | vapā, paśupuroḍāśo, haviḥ-etāvān hi paśuḥ

9.23-2

aṣṭakāyāmukhāṃ sambharati | prajāpatyametadahaḥ-yadaṣṭakā | prājāpatyametatkarma-yadukhā | prājāpatya'eva tadahan prājāpatyaṃ karma karoti

9.24

yudve̱vāṣṭa̱kāyām | (myu ) purvvantutsaṃvvatsa̱rasya̱ yadu̍ṣṭa̱kā purvvantadgre̍'gna̱rduttvā
purvvaṇye̱va tatpurvvaṃ karoti

9.25

yudve̱vāṣṭa̱kāyām | ( mbu ) a̱ṣṭakā vā'ukhā ni̱dhirdvā'u̱ddhī ti̱raścī
rāsnā tuca̱tasrastasra'ū̱rdhvāsta̱dyudāva̱ṣṭakā̍yāmeva tada̱ṣṭakāṃ karoti

9.25.p1

[ śatam 3500 ]

9.26

( tya ) amāvāsyāyāṃ dīkṣate | ( te'mā ) amāvāsyāyai vā'adhi yajñastāyate yato yajñastāyate tato yajñaṃ janayānīti

9.27

yadvevāmāvāsyāyā reto vā 'etadbhutamātmāna siñcatyukhāyāṃ
yonau yaddīkṣate tasmā'etaṃ purastāllokaṃ karoti yaddīkṣito bhavati taṃ kṛtaṃ
lokamabhi jāyate tasmādāhuḥ kṛtaṃ lokaṃ puruṣo'bhi jāyata'iti

9.28

sa yatkunītaḥ saṃvatsarāddīkṣitaḥ syāt | (da) alokā ' iṣṭakā ' upadadhyādiṣṭakā lokānatiricyerannatha yadbhūyaso lokānkṛṇveṣṭakā nānūpadadhyāllokā
'iṣṭakā 'atiricyerannatha yadamāvāsyāyāṃ dīkṣitvā'māvāsyāyāṃ krīṇāti
tadyāvantameva lokaṃ karoti tāvatīriṣṭakā 'upaddhātyathāsyāpūryamāṇapakṣe
sunvo'bhiśrīyate

9.29

tadāhuḥ | (rya ) yadyāvatya' etasyāgneriṣṭakāstāvanti kraye'horātrāṇi
sampadyante'tha yānyūrdhvāṃni krayādahāni kathamasya te lokā'anūpahitā
bhavantīti yadvā'amāvāsyāyāṃ dīkṣitvā'māvāsyāyāṃ krīṇāti tadyāvantameva lokaṃ karoti tāvatīriṣṭakā 'upaddhātyatha yānyūrddhāni krayādahāni
tasminnavakāśe'dhvaryu̍ra̱gniṃ cinoti ko hi cinuyānna tu so'vakāśaḥ
syādyāvanti vai saṃvatsarasyāhorātrāṇi tāvatya 'etasyāgneriṣṭakā 'upa ca
trayodaśo māsastra̱yodaśo vā'eṣa māso yānyūrdhvāni krayādahāni tadyā
'amūstrayodaśasya māsa 'iṣṭakāstābhirasya te lokā 'anupahitā bhavanti
tarasamā lokāśceṣṭakāśca bhavanti

9.30

( ntye ) etadvai yaiva prathamā paurṇamāsī | tsyāṃ paśumālabhate yā prathamā'ṣṭakā tsyāmukhārthaṃ sambharati yā prathamā'māvāsyā tsyāṃ dīkṣata'etadvai
yānyeva saṃvvatsarasya prathamānyahāni tānyasya tadārabhate tāni ca tadāpnotyathātaḥ sampadeva

9.31

tadāhuḥ | kathamanyaitatkarma saṃvvatsaramāpnoti katham̐ saṃvvatsareṇā'gninā sampadyata'ityeteṣāṃ vai pañcānāṃ paśūnāṃ caturviśatiḥ sāmidhenyo
dvādaśāpriyastatṣaṭtriśadekādaśānuyājā' ekādaśopayajastadaṣṭāpañcāśat

9.32

( ttu ) tṛ̱to yā'ṣṭāca̍tvāriᳪśat | ( ttā ) sā'ṣṭāca̍tvāriᳪśadakṣarā
jugatī̱yaṃ vai jaga̍tyasyā̱ᳪ hīda̱ᳪ sarvvaṃ jaga̍diyumu vā'a̱gnirasyai̱ hi sa̱rvvo̍'gniścīyate̱ yāvāna̱gniryāva̍tyasya mā̱trā tāva̍ttadbhavati

9.33

yadvevāṣṭāca̍tvāriᳪśat | (d ) aṣṭāca̍tvāriᳪśadakṣarā vai jagatī jagatī
sarvvāṇi̱ ccha̱ndām̐si̱ sarvvāṇi̱ ccha̱ndām̐si prajā̱patiḥ prajāpatira̱gniryāvāna̱gniryāva̍tyasya mā̱trā tāva̍ttadbhavati

9.34

(tyu) atha yāni daśa | sā daśākṣarā vi̱rāḍvi̱rāḍa̱gnirdaśa diśo
diśo'gnirdaśa prāṇāḥ prāṇā' agniryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati

9.35

vapā paśupuroḍāśaḥ | ( stu) tṛtṣaṣṭiḥ ṣaṣṭirmāsasyāhorātrāṇi tanmāsamāpnoti māsa'āpta 'ṛtumāpnotyṛtuḥ saṃvatsaraṃ tatsaṃvatsaramapnimāpnoti ye
ca saṃvatsare kāmā 'atha yadato'nyadyadeva saṃvatsare'nnaṃ tattat

9.34-2

9.35-2

9.36

( 2 ) athaitasya prājāpatyasya ekaviṃśatiḥ sāmidhenyo, dvādaśāpriyaḥ-tannayam̐striṃśat | ekādaśapañcāśadvapā paśupuroḍāśo havistṛdaṣṭāpañcāśatsu yo'ṣṭāpañcāśati kāmo'traiva tumāpnoti dvāvāghārau tatṣaṣṭiḥ sa yaḥ ṣaṣṭyāṃ kāmo'traiva tumāpnotyatha
yadato'nyadyudeva saṃvvatsare'nnaṃ tattat

9.37

(3) athaitasya niyutvatīyasya | saptadaśa sāmidhenyo dvādaśāpriyastadekānna tri1m̐śadekādaśānuyājā 'ekādaśopayajastadekapañcāśadvapā paśupuroḍāśo havistattutuṣpañcāśaddvāvāghārau dvau sviṣṭakṛtau tadaṣṭāpañcāśatsu
yo'ṣṭāpañcāśati kāmo'traiva tumāpnoti vanaspatiśca vasāhomaśca tatṣaṣṭiḥ
sa yaḥ ṣaṣṭyāṃ kāmo'traiva tumāpnotyutha yadato'nyadyudeva saṃvvatsare'nnaṃ
tattaddeveṣu hāsyaitatkarma saṃvvatsaramagnimāpnotyevu saṃvvatsareṇāgninā
sampadyate

9.38

tadāhuḥ | ( naiṃ ) naitasya paśoḥ samiṣṭayajūm̐ṣi juhuyānna hṛdayaśūlena̍·
vabhṛthamabhyaveyādārambho vā'eṣo'greḥ paśa̱rvyavasa̱rgo de̱vatānām̐̍ samiṣṭayajūm̐ṣi sam̐sthā'vabhṛtho nedārambhe̍ de̱vatā vya̍vasṛjāni nedya̱jñam̐ sam̐sthāpayānī̍ti sa vai sumeva̱ sthāpayedetena paśune̱ṣṭā tatpra̱jāpa̍tirapaśyadyathaitasyāgre'nta̱ṃ na paryaitta̱smātsaṃsthāpayedyadveva sam̐sthāpayati prāṇa eṣa paśusta̱sya yadantariyātprāṇasya tadantariyādyadu vai prāṇasyāntariyātta̱ta 'e̱vaṃ
mriyeta tasmātsumeva̱ sthāpayedathāto vratānāmeva

9.38-2

9.39

tudāhuḥ | ( nai ) naitena paśuneṣṭvopari śayīta nu māsamaśrīyānna mithunamupeyātpūrvā dīkṣā ''eṣu paśupunavakḷptaṃ vai tadyuddīkṣita 'upari śayīta yanmāsamuśnīyādyanmithunamupeyāditi nettvevaiṣā dīkṣā neva hi mekhalā'sti nu
kṛṣṇājinamiṣṭkāṃ vā'etāṃ kurute tasmādu kāmamevopari śayītotudu sarvvamannaṃ mudete paśa̱vasta̱dya̱trāpnātamārabdhaṃ bhavati tadyani kāni cā''madhuto'śanāni teṣāmasya sarvveṣāṃ kāmāśanaṃ yadi labheta mithunaṃ tu nopeyātpurā
maitrāvaru̱ṇyai paya̱syāyai tasyopari bandhuḥ

9.40

( stu ) tudāhuḥ | (daṃ) dadyādetasmindyajñe dakṣiṇāṃ nenme'yaṃ yajño'dakṣiṇo'sadbrahmaṇa'ādiṣṭadakṣiṇāṃ dadyādbrahmā vai sarvo yajñastadasya sarvo yajño
bhiṣajyito bhavatīti na tathā kuryādiṣṭakāṃ vā'etāṃ kurute tadyatheṣṭakāyāmiṣṭakāyāṃ dadyāttādṛktadamuhaiva dadyādyadasyopakalpeta

Linked texts (3)

Mādhyandina — Sanskrit
Kāṇvīya Śatapathabrāhmaṇa — Sanskrit
Vaidikakośa (Haṃsarāja) — Haṃsarāja, Sanskrit

Citikanda 9

Contents

Linked texts (3)