<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda) › 90

# Citikanda 90: atha caturthā'dhyāye prathamaṃ brāhmaṇam

Citikāṇḍa 90

- **Language:** Sanskrit

### atha caturthā'dhyāye prathamaṃ brāhmaṇam

### [90.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.1)

tṛtīyaprapāṭhake ca tṛtīyaṃ brāhmaṇam  
athāto rāṣṭrabhṛto juhoti | rājāno vai rāṣṭrabhṛtaste hi rāṣṭrāṇi bibhratyetā ha devatāḥ sutā'etena savena yenaitatsoṣyamāṇo bhavati tā 'evaitatprīṇāti tā'asmā'iṣṭāḥ prītā' etam̐ savamanumanyante tābhiranumataḥ  
sūyate yasmai vai rājāno rājyamanumanyante sa rājā bhavati na sa yasmai  
na tadyadrājāno rāṣṭrāṇi bibhrati rājāna 'u'ete devāstasmādetā  
rāṣṭrabhṛtaḥ

### [90.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.2)

(to) ya̱ddevaitā rāṣṭrabhṛto ju̱hoti | pra̱jāpatervi̱srastānmithunānyuda̍krāmangandha̱rvāpsa̱rasò bhū̱tvā tāni̱ ratho̍ bhū̱tvā parya̍gacchattāni̱ pari̍ga̱tyātma̱nnadhattātmanna̍kuruta tathaivainānyaya̱metatpari̍ga̱tyātma̱ndhatta'ātmankurute

### [90.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.3)

sa yaḥ sa pra̱jāpa̍ti̱rvyasra̍sata | (tā ) aya̱meva sa yo'ya̱ma̱gniścīyate̱'tha  
yānyasmāttāni mithunānyuda̍krāmanetāstā deva̱tā yābhya etajjuhoti

### [90.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.4)

ga̱ndha̱rvāpsaro̍bhyo juhoti | ga̱ndha̱rvāpsa̱raso hi bhū̱tvoda̍krāmannatho gandhena  
ca̱ vai rūpe̍ṇa ca gandharvāpsa̱rasa̍ścaranti tasmādyaḥ ka̍śca mithuna̱mupai̍ti gandha̍  
caiva sa rū̱paṃ ca̍ kāmayate

### [90.2-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.2-2)

yaddevaitā rāṣṭrabhṛto juhoti | prajāpatervissrastānmithunānyudakrāman-gandharvāpsaraso bhūtvā | tāni  
ratho bhūtvā paryagacchat | tāni parigatyātmannadhatta, ātmannakuruta | tathaivainānyayametatparigatyātmandhatte, ātmankurute

### [90.3-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.3-2)

sa yaḥ sa prajāpatirvyasraṃsata-ayameva saḥ-yo'yamagniścīyate | atha yānyasmāttāni mithunānyudakrāman-etāstāḥ devatāḥ-yābhya etajjuhoti

### [90.4-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.4-2)

gandharvāpsarobhyo juhoti | gandharvāpsaraso hi bhūtvodakrāman | atho gandhena ca vai rūpeṇa  
ca gandharvāpsarasaścaranti | tasmādyaḥ kaśca mithunamupaiti-gandhaṃ caiva sa rūpaṃ ca kāmayate

### [90.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.5)

mithunāni juhoti | mithunādvā'adhi prajātiryo vai prajāyate su rāṣṭraṃ  
bhavatya̱rāṣṭraṃ vai su bhavati yo na pra̱jāyate tadyanmithunāni rāṣṭraṃ bibhrati  
mithunā 'u'e̱te devā̱sta̱smādetā rāṣṭrabhṛta' ājyena dvādaśagṛhītena tā'  
u dvādaśaivāhutayo bhavanti tasyokto bandhuḥ

### [90.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.6)

pu̱srthaṃse pūrvvasmai juhoti | (tyu) atha strībhyaḥ pumā samevaṃ tadvīryā̍yādadhātyeka̱smā'iva pu̱srthaṃse juhoti bahībhya' iva strībhyasta̱smādapyekasya pusrthaṃso bahvayo jāyā bhavantyu̱bhābhyāṃ vvaṣaṭkāreṇa ca svāhākāreṇa ca pusrthaṃse  
juhoti svāhākāreṇaiva strībhyaḥ pumā sameva tadvīryā̍yādadhāti

### [90.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.7)

(tyṛ ) ṛtāṣāḍṛtadhā̱meti | satya̱sāṭ satyadhā̱metyetada̱gnirgandharvastasyauṣadhayo'psarasa' ityagnirha gandharvva ' oṣadhibhirapsarobhirmithunena sahocakrāma  
mudo nāmetyoṣadhayo vai muda'oṣadhibhirhīdaṃ sarvvaṃ modate sa na' idaṃ  
brahma kṣatraṃ pātu tasmai svāhā vāṭsubhyaḥ svāheti tasyokto bandhuḥ

### [90.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.8)

sam̐hita 'iti | (tya ) asau vā' ādityaḥ sam̐hita 'eṣa hyahorātre  
saṃdadhāti viśvasāmetyeṣa hyeva sarvvam̐ sāma sūryo gandharvvastasya marīcayo'psarasa' iti sūryyo ha gandharvo marīcibhirapsarobhirmithunena sahocakrāmāyuvo  
nāmetyāyuvāno 'iva hi marīcayaḥ pluvante sa na 'idaṃ brahma kṣatraṃ pātviti  
tasyokto bandhuḥ

### [90.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.9)

su̱ṣumṇa̱ 'iti̍ | suya̱jñiya̱ 'itye̍tattsūryara̍śmiriti sūrya̍syeva hi candramaso  
ra̱śmaya̱ścandra̍mā gandha̱rvvastasya̱ nakṣa̍trāṇyapsa̱rasa̱ 'iti̍ candramā ha gandharvvo  
nakṣa̍trairapsarobhirmithunena̱ saho̍ccakrāma bhaikurayo nāmeti bhākurayo ha  
nā̱maite bhānti̍ hi nakṣa̍trāṇi kurvvanti sa na 'idaṃ brahma̍ kṣa̱traṃ pā̍tviti  
tasyokto bandhuḥ

### [90.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.10)

(ri) iṣi̱ra 'iti̍ | kṣipra̱ 'itye̍tadviśvavyacā̱ ityeṣa hīdam̐ sarvvaṃ vyacaḥ  
karoti̱ vāto gandha̱rvvastasyāpo̱'apsarasa̱ 'iti̍ vāto ha gandha̱rvvo'dbhi̱rapsarobhirmithunena̱ saho̍ccakrāmojoṃ nāmetyāpo vā'ūrjau'dbhyo hyūrjjāya̍te  
sa na 'idaṃ brahma̍ kṣa̱traṃ pā̍tviti tasyokto bandhuḥ

### [90.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.11)

( bhuṃ ) bhujyuḥ suparṇa' iti | yajño vai bhujyuryajño hi sarvāṇi bhūtāni  
bhunakti yajño gandharvvastasya dakṣiṇā 'apsarasa' iti yajño ha gandharvvo dakṣiṇābhirapsarobhirmithunena sahoñcakrāma stāvā nāmeti dakṣiṇā vai stāvā  
dakṣiṇābhirhi yajña stūyate'tho yo vai kaśca dakṣiṇāṃ dadāti stūyata'eva  
sa sa na 'idaṃ brahma kṣatraṃ patviti tasyokto bandhuḥ

### [90.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.12)

( ardhaprapāṭhakaḥ || kaṃ0 48)  
prajāpatirviśvakarmeti | prajāpatirvai viśvakarmā sa hīda sarvvamaṃkaronmano gandharvvastasya'ṛksāmānyapsarasa 'iti mano ha gandharvva 'ṛksāmairapsarobhirmithunena sahoccakrāmeṣṭayo nāmetyṛksāmānyeva vā'iṣṭaya  
'ṛksāmairhyāśāsata'iti no'stvitthaṃ no'stviti sa na 'idaṃ brahma kṣatraṃ  
pātviti tasyokto bandhuḥ

### [90.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.13)

(hu) atha rathaśīrṣe juhoti | (tye) eṣa vai sa sava' etadvai tatsūyate  
yasmai tametā devatāḥ savamanumanyante yābhiranumataḥ sūyate yasmai vai  
rājāno rājyamanumanyante sa rājā bhavati na sa yasmai nājyena pañcagṛhītena  
tā' u pañcaivāhutayo hutā bhavanti tasyokto bandhuḥ

### [90.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.14)

śīrṣataḥ | śīrṣato vā'abhiṣicyamāno'bhiṣicyata ' upari dhāryamāṇa'upari hi sa sumetadabhiṣiñcati samānena mantreṇa samāno hi sa sumetadabhiṣiñcati sarvvataḥ parihāra sarvvata 'evaitametadābhiṣiñcati

### [90.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.15)

yudveva̱ rathaśī̱rṣe juhoti̍ | ( tya ) asau vā'āditya̱ 'eṣa̱ ra̱tha'e̱tadvai  
tadrūpa̍ṃ kṛ̱tvā pra̱jāpa̍tire̱tāni̱ mithu̱nāni̱ pari̍gṛhyā̱tmanna̍dhattā̱tmanna̍kuruta  
ta̱thaivaita̱dyaja̍mānae̱tatpa̍rigṛhyā̱tmandha̍tta 'ā̱tmankuruta̱' upa̍ri dhārya̍māṇa  
'upari̍ hi sa̱ 'e̱tāni̱ mithu̱nāni̱ pari̍gṛhyā̱tmanna̍dhattā̱tmanna̍kuruta samā̱nena  
ma̱ntreṇa samāno̱ hi sa̱ 'e̱tāni̱ mithu̱nāni̱ pari̍gṛhyā̱tmanna̍dhattā̱tmanna̍kuruta sarvva̍taḥ parihā̱rarthaṃ sarvva̍to hi sa̱ 'e̱tāni̱ mithu̱nāni̱ pari̍gṛhyātmanna̍dhattā̱tmanna̍kuruta

### [90.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90.16)

sa̱ no bhuvanasya pate prajāpata' iti | bhuvanasya̱ hyeṣa̱ pati̍ḥ pra̱jāpati̱ryyasya̍ ta̱'upari̍ gṛ̱hā ya̱sya vehetyupari̍ hyeta̱sya gṛ̱hā 'iha̱ cāsmai̍  
brahma̱ṇe'smai̍ kṣa̱trāyetya̱yaṃ vā'a̱gnirbrahma ca kṣa̱traṃ ca̱ mahi̱ śarma̱ yaccha̱ svāheti̍  
maha̱ccharmma yaccha̱ svāhetye̱tat

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.90) · Pramāṇa
