<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda) › 92

# Citikanda 92

Citikāṇḍa 92

- **Language:** Sanskrit

### [92.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.1)

iti tṛtīyaprapāṭhake caturthaṃ brāhmaṇam || 9-3-4 || ( 4. 2. )  
atha pra̱tyetya dhiṣṇyānāṃ kāle dhiṣṇyānnivapati | ( tya ) a̱gnaya 'ete  
yaddhiṣṇyā 'agni̍naivaitaccinoti tā 'etā viśaḥ kṣatramayamagniścataḥ kṣatraṃ  
ca tadviśaṃ ca karotyamūṃ pūrvaṃ cinotyathamūnkṣatraṃ tatkṛtvā viśaṃ karoti

### [92.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.2)

( tye ) eka 'eṣa bhavati | ( tye ) ekasthaṃ tatkṣatramekasyām̐ śriyaṃ  
karoti bahava 'itare viśi tannṛmānaṃ dadhāti

### [92.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.3)

pañcacitika 'eṣa bhavati | (tye) 'ekacitikā 'itare kṣatraṃ tadvīryeṇātyādadhāti kṣatraṃ viśo vīryavattaraṃ karotyūrrdhvametaṃ cinoti kṣatraṃ tadūrdhvaṃ citi -  
bhiścinoti tiraśca 'itarānkṣatrāya tadviśamadhastādupaniṣādinīṃ karoti

### [92.1-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.1-2)

atha pratyetya dhiṣṇyānāṃ kāle dhiṣṇyānnivapati | agnaya ete-yaddhiṣṇyāḥ | agnīnaivaitaccinoti  
tā etā viśaḥ, kṣatramayamagniścitaḥ | kṣatraṃ ca tadviśaṃ ca karoti | amuṃ pūrvaṃ cinoti-athemān  
kṣatraṃ tatkṛtvā viśaṃ karoti

### [92.2-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.2-2)

eka eṣa bhavati | ekasthaṃ tatkṣatramekasyāṃ śriyaṃ karoti | bahava itare | viśi tadbhūmānaṃ dadhāti

### [92.3-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.3-2)

pañcacitika eṣa bhavati, ekacitikā itare | kṣatraṃ tadvīryeṇātyādadhāti | kṣatraṃ viśo vīryavattaraṃ  
karoti | ūrdhvametaṃ cinoti | kṣatraṃ tadūrdhvaṃ citibhiścinoti | tiraśca itarān | kṣatrāya tadviśamadhastādupaniṣādinīṃ karoti

### [92.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.4)

(tyu) ubhābhyāṃ yajuṣmatyā ca lokamapṛṇayā caitaṃ cinoti | lokamṛpṛṇayaivaimā̱nkṣatrameva ta̱dvīrye̍ṇā̱tyādadhāti kṣatraṃ viśo vbīrya̍vattaraṃ karoti  
viśaṃ kṣatrādvīrya̍vatarām

### [92.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.5)

(tham̐) sa yadimām̐llokamapṛṇayaiva cinoti | kṣatraṃ vai lokamapṛṇā kṣatraṃ  
tudi̱iya̱ttaraṃ dadhātyu̱bhayām̐ścinotyadhvarasya cā̱gne̱ścādhvara̱sya pūrvvānathāgnestu̱syokto bandhu̱rya̍ yame̱vādhvaradhiṣṇya̱ṃ niva̱pati taṃ taṃ cinotyāgnīdhīyaṃ  
prathamaṃ cinoti tathām̐ hi prathamaṃ nivapati dakṣiṇata 'udaṅṅāsīnastusyokto bandhuḥ

### [92.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.6)

( stva ) tasminna̱ṣṭāvi̱ṣṭakā 'upadadhāti | (tya) aṣṭākṣarā gāyatrī gāyutro'gniyoṃvānagniyavi̱tyasya mātrā tāvantamevainametaccinoti tāsāma̱ṣṭamā  
puścirnavamo nava vai prāṇāḥ sapta śīrṣannāvā dvau tānevāsminnetaddadhāti  
yaścite'gnirnidhīyate sa daśamo daśa vai prāṇā mukhyamāgnīdhraṃ madhyatastatprāṇāndadhāti madhya ha vā'etatprāṇāḥ santa 'iti ceti cātmānamanu  
vyuccaranti

### [92.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.7)

( ntye ) ekaviśati hotā upadadhāti | ( tye ) ekaviśam̐śatirvai paraśritastusyokto bandhurekādaśa brāhmaṇācchasye'ekādaśākṣarā vai triṣṭuptraiṣṭubha 'indra 'aindro brāhmaṇācchasyaṣṭāvaṣṭāvitareṣu  
tusyokto bandhuḥ

### [92.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.8)

ṣaṇmājīlīye | ṣaḍvā 'ṛtuva 'ṛtavaḥ pitarastuhrai haitumṛtavaḥ pitaro  
dakṣiṇataḥ pūrvehire sa 'eṣāmeṣu dakṣiṇataḥ sa vā'itīmumupadudhātītīmānityamuṃ viśaṃ tatkṣatramabhisaṃmukhaṃ karoti

### [92.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.9)

(tyu) athainānpariśridbhiḥ pariśrayati | ( tyā ) āpo vai pariśrito'ṅgi̱iro̱vaināṃstatpuritanoti sa vai pūrvvava nidadhāti kṣatra 5 hyetā 'apāṃ yāḥ  
khātena yantyutha haitā viśo yānīmāni vṛthoda̱kāni sa yadamuṃ khātena  
pariśrayati kṣatre tatkṣatraṃ dadhāti kṣatraṃ kṣatreṇa pariśrayatyutha yadimānyuvaiva  
nidadhāti viśi tadviśaṃ dadhāti viśā viśaṃ pariśrayati teṣāṃ vai yāvatya  
'eva yujuṣma̱tyastāvatyaḥ pariśrito yāvantyo hyevāmuṣya yujuṣmatyastāvatyaḥ pariśritaḥ kṣatrāyaiva tadviśaṃ kṛtānukrāmanuvartmānaṃ karoti

### [92.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.10)

( tyu ) athaiṣu purīṣaṃ nivapati | ta̱syokto bandhustūṣṇīma̱niruktā hi  
viśa̱thāgrīṣomīyasya paśupuroḍāśa̱manu diśāmaveṣṭīnnirvapati diśa 'eṣo'gnira̱tābhya 'etāni ha̱vīṃṣi nirvapati taddenā haviṣā devatāṃ karoti  
ya̱syai vai devatāyai ha̱virgṛhyate sā devatā na sā ya̱syai na gṛhyate pañca  
bhavanti pañca hi diśaḥ

### [92.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.11)

( stu ) tadāhuḥ | ( hu ) duśahaviṣamevaitāmiṣṭiṃ nirvvapetsā sarvvastomā  
sarvvapṛṣṭhā sarvvāṇi cchandām̐si sarvvā diśaḥ sarvva'ṛtavaḥ sarvvamvetadayamagnirudenatham̐ haviṣā devatāṃ karoti yusyai vai devatāyai havirguhyate sā  
devatā na sā yasyai na gṛhyate daśa bhavanti daśākṣarā virāḍvirāḍagniīśa diśo diśo'gnirudaśa prāṇāḥ prāṇā 'agniryāvānagniyauvatyasya mātrā  
tāvattaivainametadannena prīṇāti

### [92.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.12)

taccai devasvāmeva | ( vai ) etāni havīm̐ṣi nirvvapedetā ha devatāḥ sutā  
'etena savena yenaitatsoṣyamāṇo bhavati tā 'evaitatprīṇāti tā'asmā'iṣṭāḥ prītā 'etu savamanumanyante tābhiranumataḥ sūyate yusmai vai rājāno  
rājya̱manu̍manyante sa rājā bhavati na sa yasmai na tadyadetā devatāḥ sutā 'etena  
savena yadvainametā devatā 'etasmai savāya suvate tasmādetā deva̱svaḥ

### [92.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.13)

(stā) tā vai dvināmnyo bhavanti | dviḥ mā vai savena suto bhavati yasmai vai  
savāya sūyate dena vā savena sūyate tadasya dvitīyaṃ nāma

### [92.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.14)

(mā) aṣṭau bhavanti | (ntya) aṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro'gniryāvānagniyauvatyasya mātrā tāvataivaitametadannena prīṇāti

### [92.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.15)

tadāhuḥ | ( nai) naitāni havīᳪṣi nirvapedatirecayānīti tāni vai  
nirva̍pedeva kāmebhyo vā'etāni havīᳪṣi nirupyante na vai kāmānāmatiriktamasti yadvai kiṃ ca paśupuroḍāśamanu havirnirupyate paśāveva sa madhyato  
medho dhīyata'ubhayāni nirva̍patyaggharasya cāme̱ścāggharasya pūrvamathāmestusyokto bandhuruccaiḥ paśupuroḍāśo 'bhavatyupāᳪśvetānīṣṭrihvanubrūhi preṣyeti  
paśupuroḍāśa̱syā'nu̱brūhi yaje̱tyete̱ṣāmiṣṭa̍rhitam̐ samānuḥ sviṣṭa̱kṛtsa̍mānīḍeṣṭā de̱vṛtā bhavantya̱samavahitam̐ sviṣṭa̱kṛte

### [92.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.16)

( te'thai) athainaṃ pūrvābhiṣekeṇābhimṛśati | savitā tvā savānāem̐ suvatāme̱ṣa vo'mī rājā̱ somo̱'smākaṃ brāhmaṇānāem̐ rājeti brāhmaṇanevāpoddharatyanādyānkaroti

### [92.97](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92.97)

iti tṛtīyaprapāṭhake pañcamaṃ brāhmaṇam || 9-3-5 || (4. 3.)  
iti tṛtīyaprapāṭhakaḥ samāptaḥ || 9-3  
kaṇḍikāsaṃkhyā

## Linked texts (1)

- [Mādhyandina](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha*madhyandina.9.4.3.1) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.92) · Pramāṇa
