Citikanda 94
Citikāṇḍa 94
- Language
- Sanskrit
94.1
athātaḥ payovratatāyai | pa̱yovrato dī̱kṣitaḥ syādde̱vebhyo ha vā'amṛtamupacakrāma
94.2
te hocuḥ | śrameṇa tapaseda̱manvicchāmeti tacchrameṇa tapasā'nvaicchaṃste
dī̱kṣitvā pa̱yovratā 'abhavannetadvai tapo yo dī̱kṣitvā pa̱yovrato'sattasya
ghoṣa̱māśuśruvuḥ
94.3
( ste ) te hocuḥ | ( nne ) nedīyo vai bhavati bhūyastapa 'upāyāmeti te
trīntstanānupeyustatpurādadṛśuḥ
94.4
( ste ) te hocuḥ | ( nai ) nedīyo vai bhavati bhūyastapa 'upāyāmeti te dvau
sta̱nāvu̍peyu̱stannedī̱yaḥ parā̱dadṛśuḥ
94.5
( ste ) te hocuḥ | ( nai ) nedīyo vai bhavati bhūyastapa 'upāyāmeti tas
ekarthaṃ stanamupeyu̱stadadhijagāma na tvabhipatturthaṃ śekuḥ
94.6
( ste ) te hocuḥ | ( ' ) adhi vā'agan na tvabhipatturthaṃ śaknumaḥ sarvvaṃ
tapa 'upāyāmeti ta'upavasathe'nāśakamupeyuretadvai sarvvaṃ tapo yadanāśakastasmādupavasathe nāśrīyāt
94.7
( t ) ta̱tprāta̱rabhi̱padya | ( dyā ) abhiṣuta̱yāgnāvajuhavu̱stada̱gnāva̱mṛta̱madadhuḥ
sarvveṣāgu haiṣa de̱vānāmātmā yada̱gnistadyada̱gnāva̱mṛta̱mada̍dhusta̱dātma̱nnamṛtamadadhata tato devā 'amṛtā 'abhavan
94.4-2
te hocuḥ-nedīyo vai bhavati, bhūyastapa upāyāmeti | te dvau stanā upeyuḥ | tannedīyasaḥ parādadṛśuḥ
94.5-2
te hocuḥ-nedīyo vai bhavati, bhūyastapa upāyāmeti | ta ekaṃ stanamupeyuḥ | tadadhijagāma
na tvabhipattuṃ śekuḥ
94.6-2
te hocuḥ-adhi vā agan, na tvabhipattuṃ śaknumaḥ, sarvaṃ tapa upāyāmeti | ta upavasathe'nāśakamupeyuḥ | etadvai sarvaṃ tapo-yadanāśakaḥ | tasmādupavasathe nāśrīyāt
94.7-2
tatprātarabhipadya, abhiṣutya, agnāvajuhavuḥ-tadagnāvamṛtamadadhuḥ | sarveṣāgu haiṣa devānāmātmāyadagniḥ | tadyadagnāvamṛtamadadhuḥ-tadātmannamṛtamadadhata | tato devā amṛtā abhavan
94.8
( vaṃsta ) tadyattada̱mṛtartha̍ somaḥ saḥ | ( 0 ) tadya̱dyāpi̱ yaja̍mānaḥ śrameṇa
tapa̱sā'nviccha̍ti sa dī̱kṣitvā payovrato bhavatyetadvai tapo yo dī̱kṣitvā
payovrato'sattasya ghoṣamā̱śṛṇotītyūhe kraya 'iti
94.9
sa trīnstanānupaiti | tatparā̱paśyati sa dvau stanāvupaiti tannedīyasaḥ
parā̱paśyati sa 'ekarthaṃ stanamupaiti tada̱dhigacchati nu tvabhi̱patturthaṃ
śaknoti sa 'upavasathe'nāśakamupaityetadvai sarvvaṃ tapo yadanāśakastasmādupavasathe nāśnīyāt
94.10
( tta ) tprātarabhi̱padya | ( hmā ) abhihutyāgnau juhoti tada̱gnāvamṛtaṃ
dadhātyatha bhakṣayati tadātmannamṛtaṃ dhatte so'mṛto bhavatyetadvai manuṣyasyāmṛtatvaṃ yatsa̱rvvamāyu̱reti tatho hānenātmanā sarvvamāyu̱reti
94.11
( tya ) agnau hutvā'tha bhakṣayati | daivo vā'asyaiṣa 'ātmā mānuṣo'yaṃ devā 'u vā'agre'tha manuṣyāstasmādagnau hutvā'tha bhakṣayati
94.13
(tya) athātaḥ samiṣṭayajuṣāmeva mīmā m̐sā | de̱vāścāsurāścobhaye
prājāpatyāḥ prajāpateḥ piturdāyamupeyurvācameva satyānṛte satyaṃ caivānṛtaṃ ca
ta'ubhaya'eva̱ satyamavadannubhaye'nṛtaṃ te ha sadṛśaṃ va̱dantaḥ sadṛśā 'evāsuḥ12
(ste) te devā 'utsṛjyānṛtam | (2m̐) satyamanvālebhire'surā u
hotsṛjya satyamanṛtamanvālebhire
94.14
tadvaida satyamīkṣāṃcakre | yadasureṣva़āsa devā vā'utsṛjyānṛta satyamanvālapsata hanta tadyānīti taddevānājagāma
94.15
(mrā) anṛtamu hekṣāṃcakre | yaddeveṣvāsāmurā vā'utsṛjya satyamanṛtamanvālapsata hanta taḍyānīti tadasurānājagāma
94.12
athātaḥ samiṣṭayajuṣāmeva mīmāṃsā | devāścāsurāścobhaye prājāpatyāḥ prajāpateḥ piturdāyamupeyuḥvācameva satyānṛte | satyaṃ caivānṛtaṃ ca | ta ubhaya eva satyamavadan, ubhaye'nṛtam | te ha sadṛśaṃ
vadantaḥ sadṛśā evāsuḥ
94.13-2
te devā utsṛjyānṛtaṃ satyamanvālebhire | asurā u hotsṛjya satyamanṛtamanvālebhire
94.14-2
tadvedaṃ satyamīkṣāñcakre-yadasureṣvāsa | devā vā'utsṛjyānṛtaṃ satyamanvālapsata-hanta tadyānīti
tad-devā nājagāma
94.15-2
anṛtamu hekṣāñcakre-yaddeveṣvāsa | asurā vā utsṛjya satyamanṛtamanvālapsata-hanta tadyānīti
tadasurānājagāma
94.16
te de̱vāḥ | sarvvae̍m̐ satyama̱vada̱ntsarvvamasu̍rā 'anṛta̍ṃ te devā 'āsakti sa̱tyaṃ
vvada̱nta'aiṣāvī̱rata̱rā 'ivāsu̱ranā̍ḍhyata̱rā 'i̍va tasmādu haitadya̱ 'āsakti sa̱tyaṃ
vvada̱tyaiṣāvī̱rata̱ra 'i̱vaiva bha̍vatya̱nāḍhyata̱ra 'i̍vasa ha tvevānta̱to bha̍vati devā
hahye̱vānta̱to'bhavan
94.17
(nnra) atha hāsu̍rāḥ | ( ') āsaktyanṛta̍ṃ vvadanta 'ūṣa 'iva pipiśurāḍhyā
ivāsu̱stasmādu haitadya̱ 'āsaktyanṛta̍ṃ vvada̱tyūṣa̍i̱vaiva̱ pi̍śyatyāḍhya 'iva
bhava̍ti parā ha tvevānta̱to bha̍vati parā hyasu̍rā 'a̱bhavan
94.18
(vaṃsta ) tayattatsa̱tyam | ( ntra ) tra̱yī sā vidyā te devā 'abruvanya̱jñaṃ
kurtve'da̍m̐ sa̱tyaṃ ta̍navāmahā̱'iti
94.19
te dīkṣaṇīyāṃ niravapan | ( paṃstva ) ttuhu hāsurā 'anububudhire yajñaṃ vai
kṛtvā tudevāḥ satyaṃ tanvate preta tadāhariṣyāmo yudasmākaṃ tatreti tusya
samiṣṭayajurhutamāsāthājagmustasmāttasya yajñasya samiṣṭayajurna juhvati te
devā 'asurānmratidṛṣya samullupya yajñamanyatkartuṃ dadhire'nyadvai kurvvantīti
punaḥ preyuḥ
94.20
( ste ) teṣu preteṣu | prāyaṇīyaṃ niravapaṃstuḍu hāsurā 'anvevu bubudhire tusya
śaṃyvoruktamāsāthājagmustasmāttu yajñaḥ śaṃyvantaste devā 'asurānpratidṛṣya samullupya yajñamanyadeva kartuṃ dadhire'nyadvai kurvvantīti punareva preyuḥ
94.21
(ste) teṣu preteṣu | rājānaṃ krītvā paryuhyāthāsmā'ātithya havirniravapaṃstuḍu hāsurā' anvevu bubudhire tasyeḍopahūtā''sāthājagmustasmāttu
yajña 'iḍāntaste devā 'asurānpratidṛṣya samullupya yajñamanyadeva kartuṃ
dadhire'nyadvai kurvvantīti punareva preyuḥ
94.22
( ste ) teṣu preteṣu | (pū) upasadò'tanvata te tisra' eva sā̱midhenī̱ranūcya
de̱vatā' e̱vā̱yaja̱nna prayā̱jā̱nnānuyā̱jā̱nubhayato yajñasyotsāda̱yanbhūyiṣṭha꣪ hi
tatrātvaranta tasmādupasatsu tisra' eva sāmidhenīranūcya devatā'eva yajati
na prayājānnānuyājānubhayato yajñasyotsādayati
94.23
tuḍaupavasathe'gnīṣomīyam̐ paśumālebhire | ta̱du hāsurā 'anveva bubudhire tasya
samiṣṭayajūṃṣyehutānyāsurathājagmustasmāttasya paśoḥ samiṣṭayajūṃṣi
na juhvati te devā'asurānpratidṛśya samullupya yajñamanyadeva kartuṃ dadhire'nyadvai kurvvantīti punareva preyuḥ
94.24
( ste ) teṣu preteṣu | prātaḥ prātaḥsavanamatanvata tadu hāsurā'anveva bubudhire tasyaitāvatkṛtamāsa yāvatprātaḥsavanamathājagmuste devā' asurānpratidṛśya samullupya yajñamanyadeva kartuṃ dadhire'nyadvai kurvvantīti punareva preyuḥ
94.25
( ste ) teṣu preteṣu | mādhyandina꣪ savanamatanvata tadu hāsurā'anveva
bubudhire tasyaitāvatkṛtamāsa yāvanmādhyandinamathājagmuste devā asurānpratidṛśya samullupya yajñamanyadeva kartuṃ dadhire'nyadvai kurvvantīti punareva preyuḥ
94.27
ubhayato yajñasyotsādayanti
tasyaitāvaditi
(ste) teṣu̱ prete̍ṣu | sava̱nīyena pa̱śunā'ca̍raṃsta̱du hāsurā 'a̱nveva̍ bubudhire tusyai̱tāva̱tkṛtamā̍sa̱ yāva̍de̱tasya pa̱śoḥ kriya̱te'thā̱ājagmuste de̱vā 'asu̱rānprati̱dṛśyū samullupya̍ ya̱jñama̱nyade̱va kartuṃ dadhire 'nyadvai kurvvantīti̱ puna̍reva preyuḥ 26
(ste) teṣu prete̍ṣu | tṛ̱tīyasavana̱matanvata̱ tatsama̍sthāpaya̱nyatsama̍sthāpayaṃstatsa̱rvvaem̐ satya̱māpnuvam̐stato̱ 'surā 'apa̍pupluvire tato de̱vā 'a̍bhavanparā̱'surā
bhava̱tyātma̍nā parā̱'sya dviṣanbhrātṛ̍vyo bhavati̱ ya' e̱vaṃ veda̍
94.28
te de̱vā'abruvan | (nye) ye na̱ 'i̱me ya̱jñāḥ sā̱mni sa̱rem̐sthitā yāni̱mānvijuhvato̱'gāmopa tajjā̱nīta̱ yathe̱māntsa̱rem̐sthāpa̱yāmeti̱ te'bruvam̐ścetayadhva̱miti̱ citimiśccheteti vāva tada̍bruvam̐stadicchata yathe̱mānya̱jñāntsa̱rem̐sthāpa̱yāme̍ti
94.26
nmādhyandinam | athājagmuḥ | te devā asurānpratidṛśya samullupya yajñamanyadeva kartuṃ dadhire | anyadvai
kurvantīti punareva preyuḥ
94.26-2
teṣu preteṣu savanīyena paśunā'caran | tadu hāsurā anveva bubudhire | tasyaitāvatkṛtamāsa-yāvadetasya paśoḥ kriyate | athājagmuḥ | te devā asurānpratidṛśya samullupya yajñamanyadeva kartuṃ dadhire
anyadvai kurvantīti punareva preyuḥ
94.27-2
teṣu preteṣu tṛtīyasavanamatanvata | tatsamasthāpayan | yatsamasthāpayan-tatsattvaṃ satyamāpnuvan | tato'surā apapupluvire | tato devā abhavan, parā'surāḥ | bhavatyātmanā, parā'sya dviṣanbhrātṛvyo bhavatiya evaṃ veda
94.28-2
te devā abruvan-ye na ime yajñāḥ sāmi saṃsthitāḥ, yānimānvijahvato'gāma-upa tajjānītayathemāntsaṃsthāpayāmeti | te'bruvan-cetayadhvamiti | citimicchateti vāva tadabruvan | tadicchata
yathemānyajñāntsaṃsthāpayāmeti
94.29
te cetuyamānāḥ | ( ' ) etāni samiṣṭayajūṃṣyapaśyam̐stānyajuhavustairetānyajñāntsamasthāpayanyutsamasthāpayaṃstasmātsaṃm̐sthitayajūṃm̐ṣyatha yutsamayajaṃstasmātsamiṣṭayajūṃm̐ṣi
94.30
te vā 'ete nava yajñāḥ | ( 0 ) navaitāni samiṣṭayajūṃm̐ṣi tadyudetāni
juhotyetānevaitudyajñāntsaṃm̐sthāpayatyubhayāni juhotyadhvarasya cāmeścādhvarasya pūrvvāṇyathāgnestasyokto bandhuḥ
94.31
(dve) dve'agnau juhoti | dvipādyajamāno yujamāno'gniryāvānagniyarvantyasya mātrā tāvataivaitudyajñam̐ sum̐sthāpayatīṣṭo yajño bhṛgubhiriṣṭo'agnirāhutaḥ piparttu na 'iti
94.32
ttānyubhaẏānyekādaśa sampadyante | ( nta') ekādaśākṣarā triṣṭubvīryyaṃ
triṣṭubvīryyamevaitadyajñamabhisumpādayati
94.33
yadvaivaikādaśa | (śai) ekādaśākṣarā vai triṣṭuptraiṣṭubho'ndra' indro yajñasyātmendro devatā tadya' eva yajñasyātmā yā devatā tasminnevaitadyajñamantataḥ
pratiṣṭhāpayati
94.50
( ardhaprapāṭhakaḥ
94.34
)
saṃmiṣṭayajūṃṣi hutvā'vabhṛthaṃ yanti | (ntya ) avabhṛthādudetyodayanīyena
caritvā'nūbandhyasya paśupuroḍāśamanu devikānām̐ havīm̐ṣi nirvapati
94.35
( tye ) etadvai prajāpatiḥ | prāpya rāddhevāmanyata su dikṣu pratiṣṭhāyedam̐2
sarvvaṃ dadhadvidadhadatiṣṭhadyaddadhadvidadhadatiṣṭhattasmāddhātā tathaivaitadyajamāno
dikṣu pratiṣṭhāyedam̐ sarvvaṃ dadhadvidadhattiṣṭhati
94.36
yuddevaitāni havīm̐ m̐ṣi nirvvapati | diśa̱' eṣo'gnisvā 'u'evāmūḥ purastāddharbhastambaṃ ca logeṣṭakāśropadadhāti tāḥ prāṇabhṛtaḥ prathamāyāṃ citau
survvaiva dvitīyā surdhvā tṛtīyā surdhvā caturthyatha pañcamyai citerasapattā
nākasadaḥ pañcacūḍāstā 'u̱ddhvā̍ 'utkrāmantya 'āyam̐stābhyaḥ prajāpatirabibhetsūrdhva vā̱'ida̱mimāḥ parācyo'tyeṣyantīti tā dhātā bhūtvā paryyagacchattāsu pratyatiṣṭhat
94.37
( tsa ) sa yaḥ su dhātā'sau sa 'ādityaḥ | (tyo'tha) atha yatta̱ddiśāṃ
paramuṃ krāntumetattadyasminneṣa ' etatpratiṣṭhitastapati
94.38
sa yaḥ su dhātā'yameva sa dhātraḥ | (tro) dvādaśakapālaḥ puroḍāśo dvādaśakapālo dvādaśa māsāḥ saṃvvatsaruḥ saṃvvatsaruḥ prajāpatiḥ prajāpatirdhātā'tha
yattaddiśāṃ paramuṃkrāntametāni tāni pūrvvāṇi havīm̐ṣyanumatyai caru rākāyai
caruḥ sinīvālyai caruḥ kuhvai carustadyedetāni nirvvapati ya̱deva taddiśāṃ
paramuṃ krāntaṃ tasminnevainametatpratiṣṭhāpayati tam̐ sarvvaṃ juhotyetasyaiva
kṛtsnutāyai
94.39
tā vā' etā devyaḥ | (vyo) diśo hyetāśchandām̐si vai diśaśchandām̐si devyo'thaiṣa kaḥ prajāpatistadyaddevyaśca kaśca tasmāddevikāḥ pañca bhavanti
pañca hi diśaḥ
94.40
( stu ) tadāhuḥ | ( nai ) naitāni ha̱vīthūm̐ṣi̱ nirva̍pennedati̱reca̱yānī̍ti̱ tāni̱
vai nirvapedeva kāmebhyo vā'etāni ha̱vīthūm̐ṣi̱ nirupyante na vai kāmānāmatirikta̱masti̱ yadvai kiṃ ca paśupuroḍāśa̱manu ha̱virnirupyate paśa̱veva sa
madhya̱to medho̍ dhīyata'ubhayāni nirvapatyadhva̱rasya cāgre̱śvādhva̱rasya pūrvvamathāgresta̱syokto bandhuruccaiḥ paśupuroḍāśo bhavatyupātham̐śvetānī̍ṣṭi̱iṣṭvānubrūhi preṣyeti paśupuroḍāśasyāhā'nubrūhi yajetyeteṣāmiṣṭṭīṣṭim̐ samānaḥ
sviṣṭakṛtsamānīḍā
94.41
tasya vā'etasya paśoḥ | ( ju̍ ) juhvati samiṣṭayajūm̐ṣyabhyava̱yanti
hṛdayaśū̱lenāvabhṛthum̐ satham̐sthā hyeṣa paśurhṛdayaśūlena caritvā
94.42
pratyetya̱ vaiśvakarmaṇāni juhoti | viśvāni̱ karmā̱ṇyaya̱magni̱stānya̱syaiātra
sarvvā̍ṇi ka̱rmmāṇi kṛ̱tāni bhavanti̱ tānye̱tatprīṇāti̱ tāni ha̱viṣā de̱vatāṃ
karoti ya̱smai vai de̱vatāyai ha̱vigṛhyate̱ sā de̱vatā na sā ya̱smai na gṛhyate̱'tho
viśvakarmā'ya̱magni̱stame̱vaitatprīṇāti
94.43
yudveva̱ vaiśvakarmaṇāni juhoti̍ | prāya̱ṇaṃ ca hya̱gneru̱dayana̍ṃ ca sāvitrāṇi
prāya̱ṇaṃ vaiśvakarma̱ṇānyudayana sa ya̱tsāvitrāṇyeva̍ juhuyānna̱ vaiśvakarmaṇāni
ya̱thā prāyaṇameva kuryyānnāda̱yanaṃ tādṛktadatha yudvaiśvakarmaṇānyeva juhuyānna sāvitrāṇi̱ yathodayanameva̱ kuryyānna prāya̱ṇaṃ tādṛktadubhayāni juhoti
prāya̱ṇaṃ ca tadudaya̱naṃ ca karoti
94.42-2
pratyetya vaiśvakarmaṇāni juhoti | viśvāni karmāṇyayamagniḥ | tānyatra sarvāṇi karmāṇi kṛtā
bhavanti | tānyetatprīṇāti | tāni haviṣā devatāṃ karoti | yasyai vai devatāyai havigṛhyate sā devatā
na sā-yasyai na gṛhyate | atho viśvakarmā'yamagniḥ | tamevaitatprīṇāti
94.43-2
yadeva vaiśvakarmaṇāni juhoti | prāyaṇaṃ ca hyagnerudayanaṃ ca | sāvitrāṇi prāyaṇam, vaiśvakarmaṇānyudayanam | sa yatsāvitrāṇyeva juhuyāt, na vaiśvakarmaṇāni, yathā prāyaṇameva kuryānnodayanaṃ-tādṛk
tat | atha yadvaiśvakarmaṇānyeva juhuyāt, na sāvitrāṇi; yathodayanameva kuryāt, naprāyaṇam-tādṛk
tat | ubhayāni juhoti-prāyaṇaṃ ca tadudayanaṃ ca karoti
94.44
( tya ) aṣṭāvamūni bhavanti | ( nye ) evamimāni tadyathā prāyaṇaṃ tathoḍyanaṃ karoti svāhākāro'mīṣāṃ navamo bhavatyevameṣāṃ tadyathā prāyaṇaṃ
tatho'yanaṃ karotyāhutiramīṣāṃ daśamī bhavatyevameṣāṃ tadyathā prāyaṇaṃ tathoḍyanaṃ karoti saṃtatāṃ tatrāhutiṃ juhoti reto vai tatra yajño retaso'vicchedāya sruveṇaiṣṭha svāhākāraṃ nirukta hi reto jātaṃ bhavati
94.45
yadākūtāt | ( tsa ) samasṛsroddhṛdo vā manaso vā sambhṛtaṃ cakṣuṣo vetyetasmāddhavaitatsarvasmādagre karma samabhavattadanu preta sukṛtāmu lokaṃ yatra'ṛṣayo jagmuḥ prathamajāḥ purāṇā' ityamūnetadṛṣīnāha
94.46
(hai) etuᳪ̱ sadhastha̍ | pari̍ te dadāmīti̱ svargo vai lo̱kaḥ sadha̱sthasta̱denaᳪ̍ svargī̱ya lo̱kāya̱ pari̍dadāti yumāvahā̍ccheva̱dhaṃ jātavedaḥ|| a̱nvāgantā̱
ya̱jñapati̍rvvo'a̱tra tam̐ sma̍ jānīta para̱me vyoma̱nniti̱ yathai̍va yajustathā̱ bandhuḥ
94.47
(re) etaṃ jānātha | para̱me vyo̱mandevāḥ sadha̱sthā vi̱da rū̱pama̱sya || yudāga̱cchātpa̱thibhi̍rdeva̱yānai̍riṣṭāpū̱rttaṃ kṛ̱ṇavā̍thāvi̱rasmā̱'iti̱ yathai̍va ya̱justathā
ba̱ndhuruddhudhya̱svāgne̱ yena̱ vahasīti tayo̍rukto bandhuḥ
94.48
pra̱stare̍ṇa pari̱dhinā | srucā̍ ve̱dyā ca̍ ba̱rhiṣā || ṛ̱cemaṃ ya̱jñaṃ no̍ naya̱ sva̍rddeve̍ṣu ga̱ntava'ityaitairno̍ yajña̱sya rū̱paiḥ svargaṃ lo̱kaṃ gamaye̱tyetat
94.49
(dyu) yaddattaṃ sutparādānam | yutpūrtaṃ yāśca dakṣiṇāḥ || tadagnivaiśvakarmaṇaḥ
svardeveṣu no dadhaditi yuccaiva samprati dadhmau yaccāsamprati tanno'yumagnivaiśvakarmaṇaḥ svarge loke dadhātvityetat
94.50-2
(dyu) yutra dhārā 'anapetāḥ | ( 0 ) madhorghṛtasya ca yāḥ || tadagnivaiśvakarmaṇaḥ svardeveṣu no dadhaditi yuthaiva yujustathā bandhuḥ
94.51
(ra) aṣṭau vaiśvakarmaṇāni juhoti | (tya ) aṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro'gnirruyāvānagniyoṃvatyasya mātrā tāvataiṣainametadanena prīṇāti
94.52
vaiśvakarmaṇāni hutvā nāma karoti | yadā vai sarvvaḥ kṛtsno jāto bhavatyatha
nāma kurvvantyatra vā'eṣa sarvvaḥ kṛtsno jāto bhavati
94.49-2
(śataṃ 5100)
yaccaiva saṃpratīti | 'yat' karma 'saṃprati' yuktamanyūnātiriktaṃ 'dadhmaḥ' dhārayāmaḥ kurmaḥ | 'yacca' karma 'asaṃprati'
nyūnātiriktaṃ, 'naḥ' asmākaṃ tatsarvaṃ karmāyaṃ vaiśvakarmaṇo'gniḥ svarge loke dadhātvityetaduktaṃ bhavati | yaddattaṃ yaducitaṃ
dānaṃ kṛtaṃ yaccānucitaṃ nyūnamatiriktaṃ vā dānaṃ kṛtam yatpūrtaṃ ārāmādikaṃ karma kṛtaṃ yāśca yajñe dakṣiṇāḥ saṃpāditāḥ no'smākaṃ sambandhi tatsarvaṃ bhayaṃ vaiśvakarmaṇo'gniḥ svarge vidyamāneṣu deveṣu dadhātviti mantrārthaḥ
94.50-3
' yatra dhārā " ityādiko mantraḥ spaṣṭārtha ityāha-yathaiva yajuriti
94.51-2
athaiteṣāṃ vaiśvakarmaṇānāṃ saṃkhyāṃ praśaṃsati-aṣṭau vaiśvakarmaṇānīti
94.52-2
vaiśvakarmaṇahomānantaramasyāgnernāma kuryādityāha-vaiśvakarmaṇāni hutvā nāma karotīti | tacca nāmadheyaṃ
kātyāyanenoktam-" nāma karoti citro'sīti "- (kā. śrau. sū. 18 | 108) iti | taccāsmin prastāve
nāmakaraṇasya ko'bhiprāya iti tatrāha-yadā vai sarva iti | loke yasminnavasare sākalyena 'jāto bhavati ' anantarameva tasya 'nāma kurvanti' | ayamagniścedānīṃ sākalyena 'jāto bhavati' | sarvasyāpyagnikarmaṇo'tra sampāditattvāt | tasmādetasminprastāve nāmakaraṇamucitam
94.53
nāma kṛtvā'thainamupatiṣṭhate | suvve̍ṇa vā'eṣa 'etumātmanā cinoti
su yudetāmutrātmanaḥ paridāṃ na vvudetātra haivvāsyaiṣa 'ātmānaṃ vyuñjītātha
yudetāmutrātmanaḥ paridāṃ vvudate tṛtho hāsyaiṣu'ātmānaṃ na vṛṅkte ye'agnayaḥ
pāñcajanyā 'asyāṃ pṛthivyāmadhi || teṣāmasi tvamuttamaḥ pra no jīvātave
suveti ye ke cāgnayaḥ pañcacitikā 'asyāṃ pṛthivyāmadhi teṣāmasi tvatham̐
suttamaḥ pro'asmāñjīvanāya suvetyetaduvāgvā'anuṣṭugvāgu
survvāṇi cchandām̐si sarvvairevāsmā 'etacchandobhirnihuta'upasthāyimnyum̐
samārohya nirmathyodavasānī̱yayā yajate
94.54
( te'tha ) atha maitrāvaruṇyā payasyā yajate | deva̱trā vā'eṣa bhavati
yo'etatkarma karoti daivmetanmithunaṃ yanmitrāvaruṇau sa yudetayā'niṣṭvā
mānuṣīṃ caretpratyavarohaḥ sa yathā daivaḥ sanmānuṣaḥ syāttādṛktadyadetayā maitrāvaruṇyā paya̱syayā yujate daivmevaitanmithunamupaityathaidvā kāmaṃ
yathāpratirūpaṃ caret
94.55
( yu ) yuddevaitayā maitrāvaruṇyā paya̱syayā yujate | prajāpatervistrastādretaḥ
purāpatattaṃ yutra devāḥ samaskurvaṃstadasminnetayā maitrāvaruṇyā paya̱syayā
reto'dadhustathaivāsminnayametaddadhāti
94.56
sa yaḥ su prajāpatirvvyasrūm̐sata | ( tā ) ayameva su yo'yamagniścīyate'tha̱ yada̱smātta̱ṅketaḥ parā̱patade̱ṣā sā paya̱syā maitrāvaruṇī bhavati prāṇodānau
vai mitrāvaruṇau prāṇodānā̱'u vai reta̍ḥ siktaṃ vivukurutaḥ paya̱syā bhavati payo
hi reto yajño bhavati yajño hye̱ṣū yajñasya̱ reta 'upāgm̐śu bhavatyupāgm̐śu hi
retaḥ sicyate'ntato bhavatyantato hi reto dhīyate
94.57
tasyai vājinena caranti | ta̱smindakṣiṇāṃ dadāti tūparau mithunau dadyādittha̱mbhājñāya naiva̱manya'iti ha smāha māhatthiḥ sravatyu haiṣā'gniścita
'āhutiḥ somāhutiryāmaniṣṭhake juhoti
94.58
sa svayamātṛṇṇā'evopadadhyāt | (te) ime vai lokāḥ svayamātṛṇṇā
'imu'u lokā 'eṣo'gniścataḥ
94.59
(') ṛtavyā'evopadadhīta | saṃvatsaro vā'ṛtavyāḥ saṃvatsara'eṣo'gniścitaḥ
94.60
(to) viśvajyoviṣa'evopadadhīta | (tai) etā vai devatā-viśvajyotiṣa 'etā 'u devatā 'eṣo'gniścataḥ
94.61
punaścitimevopadadhīta | punaryejño haiṣa'uttarā haiṣā devayajyā punaryejñamevaitadupadhatta'uttarāmeva devayajyāmupa haina punaryejño namati na tathā kuryādyo
vāva cite'gni̱inirdhīyate tāmeveṣṭakāmeṣa sarvvo'gni̱irabhisampadyate tadyada̱gnau
juhoti taddevā̱sya yuthā sarvvasminchāṇḍale'gnau saṃcite pakṣapucchavatyāhutayo hutāḥ syurevamasyaitā 'āhutayo hutā bhavanti
94.62
sarvāṇi vā'eṣa bhūtāni | sarvāndevāngarbha̍ṃ bhavati̱ yo'gniṃ bibhartti
sa yo'saṃvatsarabhṛtaṃ cinu̱ta'e̱tāni ha sa sarvāṇi bhūtāni garbhaṃ bhūtaṃ nirhṛnte
yo hyeva mānuṣaṃ garbhaṃ nirhantya̱ tannveva paricakṣate'tha kiṃ yu 'etaṃ daivyaṃ hyeṣa
nnāsaṃvatsarabhṛtasya'rttijā bhavitavya̱miti ha smāha vātsyo nedasya
devaretasa̱sya nirhaṇyamānasya medyasānīti
94.63
ṣaṇmāsyamanta̱maṃ cinvī̱tetyāhuḥ | ṣaṇmāsyā vā'antamā garbhā jātā
jīvantī̱ti sa yadyasaṃvatsarabhṛte maḍḍukathaṃ śam̐sehagaśītīḥ śam̐se̱ḍasarvvaṃ vai tadyadsaṃvvatsarabhṛto'sarvvaṃ tadyadṛgaśītayo vikruṣṭaṃ tvena1m̐ sa bhūyo
vvikarṣedyadi caiva saṃvvatsarabhṛtaḥ syādyadi cāsaṃvvatsarabhṛtaḥ sarvvameva mahuduktha1m̐ śa1m̐seta
94.64
( ḍa ) atha ha śāṇḍilyāyanaḥ prācyāṃ jagāma | tamum̐ ha daiyāmpātiruvāca
śāṇḍilyāyana kathamagniśśvetavyo glāyāmo ha saṃvvatsarabhṛtāyāgnimu
cikīrṣāmaha 'iti
94.65
sa hovāca | kāmaṃ nvā'ena1m̐ su cinvīta yena purā saṃvvatsaraṃ bhṛtaḥ
syāttamum̐ hyeva taṃ bhṛta1m̐ santaṃ cinuta 'iti
94.66
kāmamvaivena1m̐ su cinvīta | yuḥ saṃvvatsaramabhiṣaviṣyantsyādeṣa vā'enaṃ
pratyakṣamunnena bibhartyetābhirāhutibhiḥ
94.67
kāmamvevainam̐2 su cinvīta | yaḥ saṃvvatsaramagnihotraṃ juhuyādvibhartti vā'enameṣa yo'gnihotraṃ juhoti
94.68
kāmamvevainam̐2 su cinvīta | yaḥ saṃvvatsaraṃ jātaḥ syātprāṇo vā'agnistametudvibhartyatha ha vai retaḥ siktaṃ prāṇo'nvavarohati tadvindate tadyujjātaṃ
jātaṃ vindate tusmājjātavedāstusmāduṣyevaṃvitkāmam̐2 sadyobhūtaṃ cinvīta
yudu ha vā'evaṃvitpibati vā pāyayati vā tudevāsva muthā sarvvasminchāṇḍile'gno saṃcite pakṣapucchavatyāhutayo hutāḥ syurevamasyaitā 'āhutayo
hutā bhavanti
Linked texts (1)
- Mādhyandina — Sanskrit