<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda) › 94

# Citikanda 94

Citikāṇḍa 94

- **Language:** Sanskrit

### [94.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.1)

athātaḥ payovratatāyai | pa̱yovrato dī̱kṣitaḥ syādde̱vebhyo ha vā'amṛtamupacakrāma

### [94.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.2)

te hocuḥ | śrameṇa tapaseda̱manvicchāmeti tacchrameṇa tapasā'nvaicchaṃste  
dī̱kṣitvā pa̱yovratā 'abhavannetadvai tapo yo dī̱kṣitvā pa̱yovrato'sattasya  
ghoṣa̱māśuśruvuḥ

### [94.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.3)

( ste ) te hocuḥ | ( nne ) nedīyo vai bhavati bhūyastapa 'upāyāmeti te  
trīntstanānupeyustatpurādadṛśuḥ

### [94.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.4)

( ste ) te hocuḥ | ( nai ) nedīyo vai bhavati bhūyastapa 'upāyāmeti te dvau  
sta̱nāvu̍peyu̱stannedī̱yaḥ parā̱dadṛśuḥ

### [94.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.5)

( ste ) te hocuḥ | ( nai ) nedīyo vai bhavati bhūyastapa 'upāyāmeti tas  
ekarthaṃ stanamupeyu̱stadadhijagāma na tvabhipatturthaṃ śekuḥ

### [94.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.6)

( ste ) te hocuḥ | ( ' ) adhi vā'agan na tvabhipatturthaṃ śaknumaḥ sarvvaṃ  
tapa 'upāyāmeti ta'upavasathe'nāśakamupeyuretadvai sarvvaṃ tapo yadanāśakastasmādupavasathe nāśrīyāt

### [94.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.7)

( t ) ta̱tprāta̱rabhi̱padya | ( dyā ) abhiṣuta̱yāgnāvajuhavu̱stada̱gnāva̱mṛta̱madadhuḥ  
sarvveṣāgu haiṣa de̱vānāmātmā yada̱gnistadyada̱gnāva̱mṛta̱mada̍dhusta̱dātma̱nnamṛtamadadhata tato devā 'amṛtā 'abhavan

### [94.4-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.4-2)

te hocuḥ-nedīyo vai bhavati, bhūyastapa upāyāmeti | te dvau stanā upeyuḥ | tannedīyasaḥ parādadṛśuḥ

### [94.5-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.5-2)

te hocuḥ-nedīyo vai bhavati, bhūyastapa upāyāmeti | ta ekaṃ stanamupeyuḥ | tadadhijagāma  
na tvabhipattuṃ śekuḥ

### [94.6-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.6-2)

te hocuḥ-adhi vā agan, na tvabhipattuṃ śaknumaḥ, sarvaṃ tapa upāyāmeti | ta upavasathe'nāśakamupeyuḥ | etadvai sarvaṃ tapo-yadanāśakaḥ | tasmādupavasathe nāśrīyāt

### [94.7-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.7-2)

tatprātarabhipadya, abhiṣutya, agnāvajuhavuḥ-tadagnāvamṛtamadadhuḥ | sarveṣāgu haiṣa devānāmātmāyadagniḥ | tadyadagnāvamṛtamadadhuḥ-tadātmannamṛtamadadhata | tato devā amṛtā abhavan

### [94.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.8)

( vaṃsta ) tadyattada̱mṛtartha̍ somaḥ saḥ | ( 0 ) tadya̱dyāpi̱ yaja̍mānaḥ śrameṇa  
tapa̱sā'nviccha̍ti sa dī̱kṣitvā payovrato bhavatyetadvai tapo yo dī̱kṣitvā  
payovrato'sattasya ghoṣamā̱śṛṇotītyūhe kraya 'iti

### [94.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.9)

sa trīnstanānupaiti | tatparā̱paśyati sa dvau stanāvupaiti tannedīyasaḥ  
parā̱paśyati sa 'ekarthaṃ stanamupaiti tada̱dhigacchati nu tvabhi̱patturthaṃ  
śaknoti sa 'upavasathe'nāśakamupaityetadvai sarvvaṃ tapo yadanāśakastasmādupavasathe nāśnīyāt

### [94.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.10)

( tta ) tprātarabhi̱padya | ( hmā ) abhihutyāgnau juhoti tada̱gnāvamṛtaṃ  
dadhātyatha bhakṣayati tadātmannamṛtaṃ dhatte so'mṛto bhavatyetadvai manuṣyasyāmṛtatvaṃ yatsa̱rvvamāyu̱reti tatho hānenātmanā sarvvamāyu̱reti

### [94.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.11)

( tya ) agnau hutvā'tha bhakṣayati | daivo vā'asyaiṣa 'ātmā mānuṣo'yaṃ devā 'u vā'agre'tha manuṣyāstasmādagnau hutvā'tha bhakṣayati

### [94.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.13)

(tya) athātaḥ samiṣṭayajuṣāmeva mīmā m̐sā | de̱vāścāsurāścobhaye  
prājāpatyāḥ prajāpateḥ piturdāyamupeyurvācameva satyānṛte satyaṃ caivānṛtaṃ ca  
ta'ubhaya'eva̱ satyamavadannubhaye'nṛtaṃ te ha sadṛśaṃ va̱dantaḥ sadṛśā 'evāsuḥ12  
(ste) te devā 'utsṛjyānṛtam | (2m̐) satyamanvālebhire'surā u  
hotsṛjya satyamanṛtamanvālebhire

### [94.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.14)

tadvaida satyamīkṣāṃcakre | yadasureṣva़āsa devā vā'utsṛjyānṛta satyamanvālapsata hanta tadyānīti taddevānājagāma

### [94.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.15)

(mrā) anṛtamu hekṣāṃcakre | yaddeveṣvāsāmurā vā'utsṛjya satyamanṛtamanvālapsata hanta taḍyānīti tadasurānājagāma

### [94.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.12)

athātaḥ samiṣṭayajuṣāmeva mīmāṃsā | devāścāsurāścobhaye prājāpatyāḥ prajāpateḥ piturdāyamupeyuḥvācameva satyānṛte | satyaṃ caivānṛtaṃ ca | ta ubhaya eva satyamavadan, ubhaye'nṛtam | te ha sadṛśaṃ  
vadantaḥ sadṛśā evāsuḥ

### [94.13-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.13-2)

te devā utsṛjyānṛtaṃ satyamanvālebhire | asurā u hotsṛjya satyamanṛtamanvālebhire

### [94.14-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.14-2)

tadvedaṃ satyamīkṣāñcakre-yadasureṣvāsa | devā vā'utsṛjyānṛtaṃ satyamanvālapsata-hanta tadyānīti  
tad-devā nājagāma

### [94.15-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.15-2)

anṛtamu hekṣāñcakre-yaddeveṣvāsa | asurā vā utsṛjya satyamanṛtamanvālapsata-hanta tadyānīti  
tadasurānājagāma

### [94.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.16)

te de̱vāḥ | sarvvae̍m̐ satyama̱vada̱ntsarvvamasu̍rā 'anṛta̍ṃ te devā 'āsakti sa̱tyaṃ  
vvada̱nta'aiṣāvī̱rata̱rā 'ivāsu̱ranā̍ḍhyata̱rā 'i̍va tasmādu haitadya̱ 'āsakti sa̱tyaṃ  
vvada̱tyaiṣāvī̱rata̱ra 'i̱vaiva bha̍vatya̱nāḍhyata̱ra 'i̍vasa ha tvevānta̱to bha̍vati devā  
hahye̱vānta̱to'bhavan

### [94.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.17)

(nnra) atha hāsu̍rāḥ | ( ') āsaktyanṛta̍ṃ vvadanta 'ūṣa 'iva pipiśurāḍhyā  
ivāsu̱stasmādu haitadya̱ 'āsaktyanṛta̍ṃ vvada̱tyūṣa̍i̱vaiva̱ pi̍śyatyāḍhya 'iva  
bhava̍ti parā ha tvevānta̱to bha̍vati parā hyasu̍rā 'a̱bhavan

### [94.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.18)

(vaṃsta ) tayattatsa̱tyam | ( ntra ) tra̱yī sā vidyā te devā 'abruvanya̱jñaṃ  
kurtve'da̍m̐ sa̱tyaṃ ta̍navāmahā̱'iti

### [94.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.19)

te dīkṣaṇīyāṃ niravapan | ( paṃstva ) ttuhu hāsurā 'anububudhire yajñaṃ vai  
kṛtvā tudevāḥ satyaṃ tanvate preta tadāhariṣyāmo yudasmākaṃ tatreti tusya  
samiṣṭayajurhutamāsāthājagmustasmāttasya yajñasya samiṣṭayajurna juhvati te  
devā 'asurānmratidṛṣya samullupya yajñamanyatkartuṃ dadhire'nyadvai kurvvantīti  
punaḥ preyuḥ

### [94.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.20)

( ste ) teṣu preteṣu | prāyaṇīyaṃ niravapaṃstuḍu hāsurā 'anvevu bubudhire tusya  
śaṃyvoruktamāsāthājagmustasmāttu yajñaḥ śaṃyvantaste devā 'asurānpratidṛṣya samullupya yajñamanyadeva kartuṃ dadhire'nyadvai kurvvantīti punareva preyuḥ

### [94.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.21)

(ste) teṣu preteṣu | rājānaṃ krītvā paryuhyāthāsmā'ātithya havirniravapaṃstuḍu hāsurā' anvevu bubudhire tasyeḍopahūtā''sāthājagmustasmāttu  
yajña 'iḍāntaste devā 'asurānpratidṛṣya samullupya yajñamanyadeva kartuṃ  
dadhire'nyadvai kurvvantīti punareva preyuḥ

### [94.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.22)

( ste ) teṣu preteṣu | (pū) upasadò'tanvata te tisra' eva sā̱midhenī̱ranūcya  
de̱vatā' e̱vā̱yaja̱nna prayā̱jā̱nnānuyā̱jā̱nubhayato yajñasyotsāda̱yanbhūyiṣṭha꣪ hi  
tatrātvaranta tasmādupasatsu tisra' eva sāmidhenīranūcya devatā'eva yajati  
na prayājānnānuyājānubhayato yajñasyotsādayati

### [94.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.23)

tuḍaupavasathe'gnīṣomīyam̐ paśumālebhire | ta̱du hāsurā 'anveva bubudhire tasya  
samiṣṭayajūṃṣyehutānyāsurathājagmustasmāttasya paśoḥ samiṣṭayajūṃṣi  
na juhvati te devā'asurānpratidṛśya samullupya yajñamanyadeva kartuṃ dadhire'nyadvai kurvvantīti punareva preyuḥ

### [94.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.24)

( ste ) teṣu preteṣu | prātaḥ prātaḥsavanamatanvata tadu hāsurā'anveva bubudhire tasyaitāvatkṛtamāsa yāvatprātaḥsavanamathājagmuste devā' asurānpratidṛśya samullupya yajñamanyadeva kartuṃ dadhire'nyadvai kurvvantīti punareva preyuḥ

### [94.25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.25)

( ste ) teṣu preteṣu | mādhyandina꣪ savanamatanvata tadu hāsurā'anveva  
bubudhire tasyaitāvatkṛtamāsa yāvanmādhyandinamathājagmuste devā asurānpratidṛśya samullupya yajñamanyadeva kartuṃ dadhire'nyadvai kurvvantīti punareva preyuḥ

### [94.27](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.27)

ubhayato yajñasyotsādayanti  
tasyaitāvaditi  
(ste) teṣu̱ prete̍ṣu | sava̱nīyena pa̱śunā'ca̍raṃsta̱du hāsurā 'a̱nveva̍ bubudhire tusyai̱tāva̱tkṛtamā̍sa̱ yāva̍de̱tasya pa̱śoḥ kriya̱te'thā̱ājagmuste de̱vā 'asu̱rānprati̱dṛśyū samullupya̍ ya̱jñama̱nyade̱va kartuṃ dadhire 'nyadvai kurvvantīti̱ puna̍reva preyuḥ 26  
(ste) teṣu prete̍ṣu | tṛ̱tīyasavana̱matanvata̱ tatsama̍sthāpaya̱nyatsama̍sthāpayaṃstatsa̱rvvaem̐ satya̱māpnuvam̐stato̱ 'surā 'apa̍pupluvire tato de̱vā 'a̍bhavanparā̱'surā  
bhava̱tyātma̍nā parā̱'sya dviṣanbhrātṛ̍vyo bhavati̱ ya' e̱vaṃ veda̍

### [94.28](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.28)

te de̱vā'abruvan | (nye) ye na̱ 'i̱me ya̱jñāḥ sā̱mni sa̱rem̐sthitā yāni̱mānvijuhvato̱'gāmopa tajjā̱nīta̱ yathe̱māntsa̱rem̐sthāpa̱yāmeti̱ te'bruvam̐ścetayadhva̱miti̱ citimiśccheteti vāva tada̍bruvam̐stadicchata yathe̱mānya̱jñāntsa̱rem̐sthāpa̱yāme̍ti

### [94.26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.26)

nmādhyandinam | athājagmuḥ | te devā asurānpratidṛśya samullupya yajñamanyadeva kartuṃ dadhire | anyadvai  
kurvantīti punareva preyuḥ

### [94.26-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.26-2)

teṣu preteṣu savanīyena paśunā'caran | tadu hāsurā anveva bubudhire | tasyaitāvatkṛtamāsa-yāvadetasya paśoḥ kriyate | athājagmuḥ | te devā asurānpratidṛśya samullupya yajñamanyadeva kartuṃ dadhire  
anyadvai kurvantīti punareva preyuḥ

### [94.27-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.27-2)

teṣu preteṣu tṛtīyasavanamatanvata | tatsamasthāpayan | yatsamasthāpayan-tatsattvaṃ satyamāpnuvan | tato'surā apapupluvire | tato devā abhavan, parā'surāḥ | bhavatyātmanā, parā'sya dviṣanbhrātṛvyo bhavatiya evaṃ veda

### [94.28-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.28-2)

te devā abruvan-ye na ime yajñāḥ sāmi saṃsthitāḥ, yānimānvijahvato'gāma-upa tajjānītayathemāntsaṃsthāpayāmeti | te'bruvan-cetayadhvamiti | citimicchateti vāva tadabruvan | tadicchata  
yathemānyajñāntsaṃsthāpayāmeti

### [94.29](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.29)

te cetuyamānāḥ | ( ' ) etāni samiṣṭayajūṃṣyapaśyam̐stānyajuhavustairetānyajñāntsamasthāpayanyutsamasthāpayaṃstasmātsaṃm̐sthitayajūṃm̐ṣyatha yutsamayajaṃstasmātsamiṣṭayajūṃm̐ṣi

### [94.30](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.30)

te vā 'ete nava yajñāḥ | ( 0 ) navaitāni samiṣṭayajūṃm̐ṣi tadyudetāni  
juhotyetānevaitudyajñāntsaṃm̐sthāpayatyubhayāni juhotyadhvarasya cāmeścādhvarasya pūrvvāṇyathāgnestasyokto bandhuḥ

### [94.31](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.31)

(dve) dve'agnau juhoti | dvipādyajamāno yujamāno'gniryāvānagniyarvantyasya mātrā tāvataivaitudyajñam̐ sum̐sthāpayatīṣṭo yajño bhṛgubhiriṣṭo'agnirāhutaḥ piparttu na 'iti

### [94.32](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.32)

ttānyubhaẏānyekādaśa sampadyante | ( nta') ekādaśākṣarā triṣṭubvīryyaṃ  
triṣṭubvīryyamevaitadyajñamabhisumpādayati

### [94.33](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.33)

yadvaivaikādaśa | (śai) ekādaśākṣarā vai triṣṭuptraiṣṭubho'ndra' indro yajñasyātmendro devatā tadya' eva yajñasyātmā yā devatā tasminnevaitadyajñamantataḥ  
pratiṣṭhāpayati

### [94.50](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.50)

( ardhaprapāṭhakaḥ

### [94.34](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.34)

)  
saṃmiṣṭayajūṃṣi hutvā'vabhṛthaṃ yanti | (ntya ) avabhṛthādudetyodayanīyena  
caritvā'nūbandhyasya paśupuroḍāśamanu devikānām̐ havīm̐ṣi nirvapati

### [94.35](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.35)

( tye ) etadvai prajāpatiḥ | prāpya rāddhevāmanyata su dikṣu pratiṣṭhāyedam̐2  
sarvvaṃ dadhadvidadhadatiṣṭhadyaddadhadvidadhadatiṣṭhattasmāddhātā tathaivaitadyajamāno  
dikṣu pratiṣṭhāyedam̐ sarvvaṃ dadhadvidadhattiṣṭhati

### [94.36](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.36)

yuddevaitāni havīm̐ m̐ṣi nirvvapati | diśa̱' eṣo'gnisvā 'u'evāmūḥ purastāddharbhastambaṃ ca logeṣṭakāśropadadhāti tāḥ prāṇabhṛtaḥ prathamāyāṃ citau  
survvaiva dvitīyā surdhvā tṛtīyā surdhvā caturthyatha pañcamyai citerasapattā  
nākasadaḥ pañcacūḍāstā 'u̱ddhvā̍ 'utkrāmantya 'āyam̐stābhyaḥ prajāpatirabibhetsūrdhva vā̱'ida̱mimāḥ parācyo'tyeṣyantīti tā dhātā bhūtvā paryyagacchattāsu pratyatiṣṭhat

### [94.37](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.37)

( tsa ) sa yaḥ su dhātā'sau sa 'ādityaḥ | (tyo'tha) atha yatta̱ddiśāṃ  
paramuṃ krāntumetattadyasminneṣa ' etatpratiṣṭhitastapati

### [94.38](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.38)

sa yaḥ su dhātā'yameva sa dhātraḥ | (tro) dvādaśakapālaḥ puroḍāśo dvādaśakapālo dvādaśa māsāḥ saṃvvatsaruḥ saṃvvatsaruḥ prajāpatiḥ prajāpatirdhātā'tha  
yattaddiśāṃ paramuṃkrāntametāni tāni pūrvvāṇi havīm̐ṣyanumatyai caru rākāyai  
caruḥ sinīvālyai caruḥ kuhvai carustadyedetāni nirvvapati ya̱deva taddiśāṃ  
paramuṃ krāntaṃ tasminnevainametatpratiṣṭhāpayati tam̐ sarvvaṃ juhotyetasyaiva  
kṛtsnutāyai

### [94.39](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.39)

tā vā' etā devyaḥ | (vyo) diśo hyetāśchandām̐si vai diśaśchandām̐si devyo'thaiṣa kaḥ prajāpatistadyaddevyaśca kaśca tasmāddevikāḥ pañca bhavanti  
pañca hi diśaḥ

### [94.40](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.40)

( stu ) tadāhuḥ | ( nai ) naitāni ha̱vīthūm̐ṣi̱ nirva̍pennedati̱reca̱yānī̍ti̱ tāni̱  
vai nirvapedeva kāmebhyo vā'etāni ha̱vīthūm̐ṣi̱ nirupyante na vai kāmānāmatirikta̱masti̱ yadvai kiṃ ca paśupuroḍāśa̱manu ha̱virnirupyate paśa̱veva sa  
madhya̱to medho̍ dhīyata'ubhayāni nirvapatyadhva̱rasya cāgre̱śvādhva̱rasya pūrvvamathāgresta̱syokto bandhuruccaiḥ paśupuroḍāśo bhavatyupātham̐śvetānī̍ṣṭi̱iṣṭvānubrūhi preṣyeti paśupuroḍāśasyāhā'nubrūhi yajetyeteṣāmiṣṭṭīṣṭim̐ samānaḥ  
sviṣṭakṛtsamānīḍā

### [94.41](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.41)

tasya vā'etasya paśoḥ | ( ju̍ ) juhvati samiṣṭayajūm̐ṣyabhyava̱yanti  
hṛdayaśū̱lenāvabhṛthum̐ satham̐sthā hyeṣa paśurhṛdayaśūlena caritvā

### [94.42](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.42)

pratyetya̱ vaiśvakarmaṇāni juhoti | viśvāni̱ karmā̱ṇyaya̱magni̱stānya̱syaiātra  
sarvvā̍ṇi ka̱rmmāṇi kṛ̱tāni bhavanti̱ tānye̱tatprīṇāti̱ tāni ha̱viṣā de̱vatāṃ  
karoti ya̱smai vai de̱vatāyai ha̱vigṛhyate̱ sā de̱vatā na sā ya̱smai na gṛhyate̱'tho  
viśvakarmā'ya̱magni̱stame̱vaitatprīṇāti

### [94.43](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.43)

yudveva̱ vaiśvakarmaṇāni juhoti̍ | prāya̱ṇaṃ ca hya̱gneru̱dayana̍ṃ ca sāvitrāṇi  
prāya̱ṇaṃ vaiśvakarma̱ṇānyudayana sa ya̱tsāvitrāṇyeva̍ juhuyānna̱ vaiśvakarmaṇāni  
ya̱thā prāyaṇameva kuryyānnāda̱yanaṃ tādṛktadatha yudvaiśvakarmaṇānyeva juhuyānna sāvitrāṇi̱ yathodayanameva̱ kuryyānna prāya̱ṇaṃ tādṛktadubhayāni juhoti  
prāya̱ṇaṃ ca tadudaya̱naṃ ca karoti

### [94.42-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.42-2)

pratyetya vaiśvakarmaṇāni juhoti | viśvāni karmāṇyayamagniḥ | tānyatra sarvāṇi karmāṇi kṛtā  
bhavanti | tānyetatprīṇāti | tāni haviṣā devatāṃ karoti | yasyai vai devatāyai havigṛhyate sā devatā  
na sā-yasyai na gṛhyate | atho viśvakarmā'yamagniḥ | tamevaitatprīṇāti

### [94.43-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.43-2)

yadeva vaiśvakarmaṇāni juhoti | prāyaṇaṃ ca hyagnerudayanaṃ ca | sāvitrāṇi prāyaṇam, vaiśvakarmaṇānyudayanam | sa yatsāvitrāṇyeva juhuyāt, na vaiśvakarmaṇāni, yathā prāyaṇameva kuryānnodayanaṃ-tādṛk  
tat | atha yadvaiśvakarmaṇānyeva juhuyāt, na sāvitrāṇi; yathodayanameva kuryāt, naprāyaṇam-tādṛk  
tat | ubhayāni juhoti-prāyaṇaṃ ca tadudayanaṃ ca karoti

### [94.44](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.44)

( tya ) aṣṭāvamūni bhavanti | ( nye ) evamimāni tadyathā prāyaṇaṃ tathoḍyanaṃ karoti svāhākāro'mīṣāṃ navamo bhavatyevameṣāṃ tadyathā prāyaṇaṃ  
tatho'yanaṃ karotyāhutiramīṣāṃ daśamī bhavatyevameṣāṃ tadyathā prāyaṇaṃ tathoḍyanaṃ karoti saṃtatāṃ tatrāhutiṃ juhoti reto vai tatra yajño retaso'vicchedāya sruveṇaiṣṭha svāhākāraṃ nirukta hi reto jātaṃ bhavati

### [94.45](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.45)

yadākūtāt | ( tsa ) samasṛsroddhṛdo vā manaso vā sambhṛtaṃ cakṣuṣo vetyetasmāddhavaitatsarvasmādagre karma samabhavattadanu preta sukṛtāmu lokaṃ yatra'ṛṣayo jagmuḥ prathamajāḥ purāṇā' ityamūnetadṛṣīnāha

### [94.46](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.46)

(hai) etuᳪ̱ sadhastha̍ | pari̍ te dadāmīti̱ svargo vai lo̱kaḥ sadha̱sthasta̱denaᳪ̍ svargī̱ya lo̱kāya̱ pari̍dadāti yumāvahā̍ccheva̱dhaṃ jātavedaḥ|| a̱nvāgantā̱  
ya̱jñapati̍rvvo'a̱tra tam̐ sma̍ jānīta para̱me vyoma̱nniti̱ yathai̍va yajustathā̱ bandhuḥ

### [94.47](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.47)

(re) etaṃ jānātha | para̱me vyo̱mandevāḥ sadha̱sthā vi̱da rū̱pama̱sya || yudāga̱cchātpa̱thibhi̍rdeva̱yānai̍riṣṭāpū̱rttaṃ kṛ̱ṇavā̍thāvi̱rasmā̱'iti̱ yathai̍va ya̱justathā  
ba̱ndhuruddhudhya̱svāgne̱ yena̱ vahasīti tayo̍rukto bandhuḥ

### [94.48](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.48)

pra̱stare̍ṇa pari̱dhinā | srucā̍ ve̱dyā ca̍ ba̱rhiṣā || ṛ̱cemaṃ ya̱jñaṃ no̍ naya̱ sva̍rddeve̍ṣu ga̱ntava'ityaitairno̍ yajña̱sya rū̱paiḥ svargaṃ lo̱kaṃ gamaye̱tyetat

### [94.49](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.49)

(dyu) yaddattaṃ sutparādānam | yutpūrtaṃ yāśca dakṣiṇāḥ || tadagnivaiśvakarmaṇaḥ  
svardeveṣu no dadhaditi yuccaiva samprati dadhmau yaccāsamprati tanno'yumagnivaiśvakarmaṇaḥ svarge loke dadhātvityetat

### [94.50-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.50-2)

(dyu) yutra dhārā 'anapetāḥ | ( 0 ) madhorghṛtasya ca yāḥ || tadagnivaiśvakarmaṇaḥ svardeveṣu no dadhaditi yuthaiva yujustathā bandhuḥ

### [94.51](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.51)

(ra) aṣṭau vaiśvakarmaṇāni juhoti | (tya ) aṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro'gnirruyāvānagniyoṃvatyasya mātrā tāvataiṣainametadanena prīṇāti

### [94.52](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.52)

vaiśvakarmaṇāni hutvā nāma karoti | yadā vai sarvvaḥ kṛtsno jāto bhavatyatha  
nāma kurvvantyatra vā'eṣa sarvvaḥ kṛtsno jāto bhavati

### [94.49-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.49-2)

(śataṃ 5100)  
yaccaiva saṃpratīti | 'yat' karma 'saṃprati' yuktamanyūnātiriktaṃ 'dadhmaḥ' dhārayāmaḥ kurmaḥ | 'yacca' karma 'asaṃprati'  
nyūnātiriktaṃ, 'naḥ' asmākaṃ tatsarvaṃ karmāyaṃ vaiśvakarmaṇo'gniḥ svarge loke dadhātvityetaduktaṃ bhavati | yaddattaṃ yaducitaṃ  
dānaṃ kṛtaṃ yaccānucitaṃ nyūnamatiriktaṃ vā dānaṃ kṛtam yatpūrtaṃ ārāmādikaṃ karma kṛtaṃ yāśca yajñe dakṣiṇāḥ saṃpāditāḥ no'smākaṃ sambandhi tatsarvaṃ bhayaṃ vaiśvakarmaṇo'gniḥ svarge vidyamāneṣu deveṣu dadhātviti mantrārthaḥ

### [94.50-3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.50-3)

' yatra dhārā " ityādiko mantraḥ spaṣṭārtha ityāha-yathaiva yajuriti

### [94.51-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.51-2)

athaiteṣāṃ vaiśvakarmaṇānāṃ saṃkhyāṃ praśaṃsati-aṣṭau vaiśvakarmaṇānīti

### [94.52-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.52-2)

vaiśvakarmaṇahomānantaramasyāgnernāma kuryādityāha-vaiśvakarmaṇāni hutvā nāma karotīti | tacca nāmadheyaṃ  
kātyāyanenoktam-" nāma karoti citro'sīti "- (kā. śrau. sū. 18 | 108) iti | taccāsmin prastāve  
nāmakaraṇasya ko'bhiprāya iti tatrāha-yadā vai sarva iti | loke yasminnavasare sākalyena 'jāto bhavati ' anantarameva tasya 'nāma kurvanti' | ayamagniścedānīṃ sākalyena 'jāto bhavati' | sarvasyāpyagnikarmaṇo'tra sampāditattvāt | tasmādetasminprastāve nāmakaraṇamucitam

### [94.53](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.53)

nāma kṛtvā'thainamupatiṣṭhate | suvve̍ṇa vā'eṣa 'etumātmanā cinoti  
su yudetāmutrātmanaḥ paridāṃ na vvudetātra haivvāsyaiṣa 'ātmānaṃ vyuñjītātha  
yudetāmutrātmanaḥ paridāṃ vvudate tṛtho hāsyaiṣu'ātmānaṃ na vṛṅkte ye'agnayaḥ  
pāñcajanyā 'asyāṃ pṛthivyāmadhi || teṣāmasi tvamuttamaḥ pra no jīvātave  
suveti ye ke cāgnayaḥ pañcacitikā 'asyāṃ pṛthivyāmadhi teṣāmasi tvatham̐  
suttamaḥ pro'asmāñjīvanāya suvetyetaduvāgvā'anuṣṭugvāgu  
survvāṇi cchandām̐si sarvvairevāsmā 'etacchandobhirnihuta'upasthāyimnyum̐  
samārohya nirmathyodavasānī̱yayā yajate

### [94.54](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.54)

( te'tha ) atha maitrāvaruṇyā payasyā yajate | deva̱trā vā'eṣa bhavati  
yo'etatkarma karoti daivmetanmithunaṃ yanmitrāvaruṇau sa yudetayā'niṣṭvā  
mānuṣīṃ caretpratyavarohaḥ sa yathā daivaḥ sanmānuṣaḥ syāttādṛktadyadetayā maitrāvaruṇyā paya̱syayā yujate daivmevaitanmithunamupaityathaidvā kāmaṃ  
yathāpratirūpaṃ caret

### [94.55](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.55)

( yu ) yuddevaitayā maitrāvaruṇyā paya̱syayā yujate | prajāpatervistrastādretaḥ  
purāpatattaṃ yutra devāḥ samaskurvaṃstadasminnetayā maitrāvaruṇyā paya̱syayā  
reto'dadhustathaivāsminnayametaddadhāti

### [94.56](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.56)

sa yaḥ su prajāpatirvvyasrūm̐sata | ( tā ) ayameva su yo'yamagniścīyate'tha̱ yada̱smātta̱ṅketaḥ parā̱patade̱ṣā sā paya̱syā maitrāvaruṇī bhavati prāṇodānau  
vai mitrāvaruṇau prāṇodānā̱'u vai reta̍ḥ siktaṃ vivukurutaḥ paya̱syā bhavati payo  
hi reto yajño bhavati yajño hye̱ṣū yajñasya̱ reta 'upāgm̐śu bhavatyupāgm̐śu hi  
retaḥ sicyate'ntato bhavatyantato hi reto dhīyate

### [94.57](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.57)

tasyai vājinena caranti | ta̱smindakṣiṇāṃ dadāti tūparau mithunau dadyādittha̱mbhājñāya naiva̱manya'iti ha smāha māhatthiḥ sravatyu haiṣā'gniścita  
'āhutiḥ somāhutiryāmaniṣṭhake juhoti

### [94.58](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.58)

sa svayamātṛṇṇā'evopadadhyāt | (te) ime vai lokāḥ svayamātṛṇṇā  
'imu'u lokā 'eṣo'gniścataḥ

### [94.59](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.59)

(') ṛtavyā'evopadadhīta | saṃvatsaro vā'ṛtavyāḥ saṃvatsara'eṣo'gniścitaḥ

### [94.60](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.60)

(to) viśvajyoviṣa'evopadadhīta | (tai) etā vai devatā-viśvajyotiṣa 'etā 'u devatā 'eṣo'gniścataḥ

### [94.61](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.61)

punaścitimevopadadhīta | punaryejño haiṣa'uttarā haiṣā devayajyā punaryejñamevaitadupadhatta'uttarāmeva devayajyāmupa haina punaryejño namati na tathā kuryādyo  
vāva cite'gni̱inirdhīyate tāmeveṣṭakāmeṣa sarvvo'gni̱irabhisampadyate tadyada̱gnau  
juhoti taddevā̱sya yuthā sarvvasminchāṇḍale'gnau saṃcite pakṣapucchavatyāhutayo hutāḥ syurevamasyaitā 'āhutayo hutā bhavanti

### [94.62](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.62)

sarvāṇi vā'eṣa bhūtāni | sarvāndevāngarbha̍ṃ bhavati̱ yo'gniṃ bibhartti  
sa yo'saṃvatsarabhṛtaṃ cinu̱ta'e̱tāni ha sa sarvāṇi bhūtāni garbhaṃ bhūtaṃ nirhṛnte  
yo hyeva mānuṣaṃ garbhaṃ nirhantya̱ tannveva paricakṣate'tha kiṃ yu 'etaṃ daivyaṃ hyeṣa  
nnāsaṃvatsarabhṛtasya'rttijā bhavitavya̱miti ha smāha vātsyo nedasya  
devaretasa̱sya nirhaṇyamānasya medyasānīti

### [94.63](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.63)

ṣaṇmāsyamanta̱maṃ cinvī̱tetyāhuḥ | ṣaṇmāsyā vā'antamā garbhā jātā  
jīvantī̱ti sa yadyasaṃvatsarabhṛte maḍḍukathaṃ śam̐sehagaśītīḥ śam̐se̱ḍasarvvaṃ vai tadyadsaṃvvatsarabhṛto'sarvvaṃ tadyadṛgaśītayo vikruṣṭaṃ tvena1m̐ sa bhūyo  
vvikarṣedyadi caiva saṃvvatsarabhṛtaḥ syādyadi cāsaṃvvatsarabhṛtaḥ sarvvameva mahuduktha1m̐ śa1m̐seta

### [94.64](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.64)

( ḍa ) atha ha śāṇḍilyāyanaḥ prācyāṃ jagāma | tamum̐ ha daiyāmpātiruvāca  
śāṇḍilyāyana kathamagniśśvetavyo glāyāmo ha saṃvvatsarabhṛtāyāgnimu  
cikīrṣāmaha 'iti

### [94.65](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.65)

sa hovāca | kāmaṃ nvā'ena1m̐ su cinvīta yena purā saṃvvatsaraṃ bhṛtaḥ  
syāttamum̐ hyeva taṃ bhṛta1m̐ santaṃ cinuta 'iti

### [94.66](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.66)

kāmamvaivena1m̐ su cinvīta | yuḥ saṃvvatsaramabhiṣaviṣyantsyādeṣa vā'enaṃ  
pratyakṣamunnena bibhartyetābhirāhutibhiḥ

### [94.67](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.67)

kāmamvevainam̐2 su cinvīta | yaḥ saṃvvatsaramagnihotraṃ juhuyādvibhartti vā'enameṣa yo'gnihotraṃ juhoti

### [94.68](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94.68)

kāmamvevainam̐2 su cinvīta | yaḥ saṃvvatsaraṃ jātaḥ syātprāṇo vā'agnistametudvibhartyatha ha vai retaḥ siktaṃ prāṇo'nvavarohati tadvindate tadyujjātaṃ  
jātaṃ vindate tusmājjātavedāstusmāduṣyevaṃvitkāmam̐2 sadyobhūtaṃ cinvīta  
yudu ha vā'evaṃvitpibati vā pāyayati vā tudevāsva muthā sarvvasminchāṇḍile'gno saṃcite pakṣapucchavatyāhutayo hutāḥ syurevamasyaitā 'āhutayo  
hutā bhavanti

## Linked texts (2)

- [Mādhyandina (ed. Shuklayajurveda)](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.suklayajur*vajasaneyi*madhyandina*shuklayajurveda.18.58) — Sanskrit
- [Yajurvedamantrasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.other.yajurvedamantrasamhita.25.58) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.94) · Pramāṇa
