<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Gopathabrahmana](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha) › 1.3

# Gopathabrahmana 1.3

Gopathabrāhmaṇa 1.3

- **Language:** Sanskrit

### [1.3.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.1)

oṃ dakṣiṇāpravaṇā bhūmir dakṣiṇata āpo vahanti  
tasmād yajñās tadbhūmer unnatataram iva bhavati yatra bhṛgvaṅgiraso viṣṭhās  
tad yathāpa imāṃl lokān abhivahanty evam eva bhṛgvaṅgirasaḥ sarvān devān abhivahanti\_  
evam evaiṣā vyāhṛtiḥ sarvān vedān abhivahaty om iti harcām om iti yajuṣām om iti sāmnām om iti sarvasyāhābhivādas  
taṃ ha smaitad uttaraṃ yajñe vidvāṃsaḥ kurvanti  
devā brahmāṇa āgacchatāgacchateti\_  
ete vai devā brahmāṇo yad bhṛgvaṅgirasas  
tān evaitad gṛṇānās tān vṛṇānā hvayanto manyante  
nānyo 'bhṛgvaṅgirovido vṛto yajñam āgacchen  
yajñasya tejasā teja āpnoty ūrjayorjāṃ yaśasā yaśaḥ\_  
nānyo 'bhṛgvaṅgirovido vṛto yajñam āgacchen ned yajñaṃ parimuṣṇīyād iti  
tad yathā pūrvaṃ vatso 'dhītya gāṃ dhayed evaṃ brahmā bhṛgvaṅgirovid vṛto yajñam āgacchen ned yajñaṃ parimuṣṇīyād iti  
tad yathā gaur vāśvo vāśvataro vaikapād dvipāt tripād iti syāt kim abhivahet kim abhyaśnuyād iti  
tasmād ṛgvidam eva hotāraṃ vṛṇīṣva yajurvidam adhvaryuṃ sāmavidam udgātāram atharvāṅgirovidaṃ brahmāṇam\_  
tathā hāsya yajñaś caturṣu lokeṣu caturṣu deveṣu vedeṣu catasṛṣu hotrāsu catuṣpād yajñaḥ pratitiṣṭhati  
pratitiṣṭhati prajayā paśubhir ya evaṃ veda yaś caivam ṛtvijām ārtvijyaṃ veda yaś ca yajñe yajanīyaṃ vedeti brāhmaṇam || 1 ||

### [1.3.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.2)

prajāpatir yajñam atanuta  
sa ṛcaiva hautram akarod yajuṣādhvaryavaṃ sāmnaudgātram atharvāṅgirobhir brahmatvam\_  
taṃ vā etaṃ mahāvādyaṃ kurute yad ṛcaiva hautram akarod yajuṣādhvaryavaṃ sāmnaudgātram atharvāṅgirobhir brahmatvam\_  
sa vā eṣa tribhir vedair yajñasyānyataraḥ pakṣaḥ saṃskriyate  
manasaiva brahmā yajñasyānyatraṃ pakṣaṃ saṃskaroti\_  
ayam u vai yaḥ pavate sa yajñas  
tasya manaś ca vāk ca vartanī  
manasā caiva hi vācā ca yajño vartate\_  
ada eva mana iyam eva vāk  
sa yad vadan nāsti vidyād ardhaṃ me 'sya yajñasyāntaragād iti  
tad yathaikapāt puruṣo yann ekacakro vā ratho vartamāno bhreṣaṃ nyety evam evāsya yajño bhreṣaṃ nyeti  
yajñasya bhreṣam anu yajamāno bhreṣaṃ nyeti  
yajamānasya bhreṣam anv ṛtvijo bhreṣaṃ niyanti\_  
ṛtvijāṃ bhreṣam anu dakṣiṇā bhreṣaṃ niyanti  
dakṣiṇānāṃ bhreṣam anu yajamānaḥ putrapaśubhir bhreṣaṃ nyeti  
putrapaśūnāṃ bhreṣam anu yajamānaḥ svargeṇa lokena bhreṣaṃ nyeti  
svargasya lokasya bhreṣam anu tasyārdhasya yogakṣemo bhreṣaṃ nyeti yasminn ardhe yajanta iti brāhmaṇam || 2 ||

### [1.3.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.3)

tad u ha smāha śvetaketur āruṇeyo brahmāṇaṃ dṛṣṭvā bhāṣamāṇam ardhaṃ me 'sya yajñasyāntaragād iti  
tasmād brahmā stute bahiḥpavamāne vācoyamyam upāṃśv antaryāmābhyām  
atha ye pavamānā odṛcas teṣu\_  
atha yāni stotrāṇi saśastrāṇy ā vaṣaṭkārāt teṣu  
sa yad ṛkto bhreṣaṃ nyṛcched oṃ bhūr janad iti gārhapatye juhuyāt\_  
yadi yajuṣṭa oṃ bhuvo janad iti dakṣiṇāgnau juduyāt\_  
yadi sāmata oṃ svar janad ity āhavanīye juhuyāt\_  
yady anājñātād brahmato voṃ bhūr bhuvaḥ svar janad om ity āhavanīya eva juhuyāt  
tad vākovākyasyarcāṃ yajuṣāṃ sāmnām atharvāṅgirasām  
athāpi vedānāṃ rasana yajñasya viriṣṭaṃ saṃdhīyate  
tad yathā lavaṇenety uktam\_  
tad yathobhayapāt puruṣo yann ubhayacakro vā ratho vartamāno 'bhreṣaṃ nyeti evam evāsya yajño 'bhreṣaṃ nyeti  
yajñasyābhreṣam anu yajamāno 'bhreṣaṃ nyeti  
yajamānasyābhreṣam anv ṛtvijo 'bhreṣaṃ niyanti\_  
ṛtvijām abhreṣam anu dakṣiṇā abhreṣaṃ niyanti  
dakṣiṇānām abhreṣam anu yajamānaḥ putrapaśubhir abhreṣaṃ nyeti  
putrapaśūnām abhreṣam anu yajamānaḥ svargeṇa lokenābhreṣaṃ nyeti  
svargasya lokasyābhreṣam anu tasyārdhasya yogakṣemo 'bhreṣaṃ nyeti yasminn ardhe yajanta iti brāhmaṇam || 3 ||

### [1.3.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.4)

tad yad audumbaryāṃ ma āsiṣṭa hiṅṅ akārṣīn me prāstāvīn ma udagāsīn me subrahmaṇyām āhvāsīd ity udgātre dakṣiṇā nīyante  
grahān me 'grahīt prācārīn me 'śuśruvan me samanasas kārṣīd ayākṣīn me 'vaṣaṭkārṣīn ma ity adhvaryave  
hotṛṣadana āsiṣṭāyākṣīn me 'śāṃsīn me 'vaṣaṭkārṣīn ma iti hotre  
devayajanaṃ me cīkḷpad brahmāsādaṃ me 'sīsṛpad brahmajapān me 'japīt purastāddhomasaṃsthitahomān me 'hauṣīd ayākṣīn me 'śāṃsīn me 'vaṣaṭkārṣīn ma iti brahmaṇe  
bhūyiṣṭhena mā brahmaṇākārṣīd iti\_  
etad vai bhūyiṣṭhaṃ brahma yad bhṛgvaṅgirasaḥ\_  
ye 'ṅgirasaḥ sa raso ye 'tharvāṇo ye 'tharvāṇas tadbheṣajam\_  
yad bheṣajaṃ tad amṛtaṃ yad amṛtaṃ tad brahma  
sa vā eṣa pūrveṣām ṛtvijām ardhabhāgasyārdham itareṣām ardhaṃ brahmaṇa iti brāhmaṇam || 4 ||

### [1.3.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.5)

devāś ca ha vā asurāś ca saṃgrāmaṃ samayatanta  
tatraitās tisro hotrā jihmaṃ pratipedire  
tāsām indra ukthāni sāmāni lulopa  
tāni hotre prāyacchat\_  
ājyaṃ ha vai hotur babhūva  
pra'ugaṃ potur vaiśvadevaṃ ha vai hotur babhūva  
niṣkevalyaṃ neṣṭuḥ\_  
marutvatīyaṃ ha vai hotur babhūva\_  
agnimārutam āgnīdhrasya  
tasmād etad abhyastataram iva śasyate yad āgnimārutam\_  
tasmād ete saṃśaṃsukā iva bhavanti yad dhotā potā neṣṭā\_  
āgnīdhro mumuhe vasīta  
tad brahmeyasāmivāsa  
tāsām ardhaṃ pratilulopa prathamārhaṇaṃ ca prathamapadaṃ caitad dakṣiṇāṃ caitat pariśiṣeded iti brāhmaṇam || 5 ||

### [1.3.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.6)

uddālako ha vā āruṇir udīcyān vṛto dhāvayāṃ cakāra  
tasya ha niṣka upāhito babhūvopavādād bibhyato yo mā brāhmaṇo 'nūcāna upavadiṣyati tasmā etaṃ pradāsyamīti  
tad dhodīcyān brāhmaṇān bhayaṃ vivedoddālako ha vā ayam āyāti kaurupañcolo brahmā brahmaputraḥ  
sa ūrdhvaṃ vṛto na paryādadhīta  
kenemaṃ vīreṇa pratisaṃyatāmahā iti  
taṃ yata eva prapannaṃ dadhre tata evam anupratipedire te ha svaidāyanaṃ śaunakam ūcuḥ svaidāyana tvaṃ vai no brahmiṣṭho 'sīti  
tvayemaṃ vīreṇa pratisaṃyatāmahā iti  
taṃ yata eva prapannaṃ dadhre tata evam anupratipedire  
taṃ ha svaidāyanā ity āmantrayām āsa  
sa bho gautamasya putreti hāsmā asūyā pratiśrutaṃ pratiśuśrāva  
sa vai gautamasya putra ūrdhvaṃ vṛto dhāvet || 6 ||

### [1.3.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.7)

yas tad darśapūrṇamāsayo rūpaṃ vidyāt kasmād imāḥ prajāḥ śirastaḥ prathamaṃ lomaśā jāyante kasmād āsām aparam iva śmaśrūṇy upakakṣāṇy anyāni lomāni jāyante  
yas tad darśapūrṇamāsayo rūpaṃ vidyāt kasmād imāḥ prājāḥ śirastaḥ prathamaṃ palitā bhavanti kasmād antataḥ sarvā eva palitā bhavanti  
yas tad darśapūrṇamāsayo rūpaṃ vidyāt kasmād imāḥ prajā adantikā jāyante kasmād āsām aparam iva jāyante  
yas tad darśapūrṇamāsayo rūpaṃ vidyāt kasmād āsāṃ saptavarṣāṣṭavarṣāṇāṃ prabhidyante kasmād āsāṃ punar eva jāyante kasmād antataḥ sarva eva prabhidyante  
yas tad darśapūrṇamāsayo rūpaṃ vidyāt kasmād adhare dantāḥ pūrve jāyante para uttare  
yas tad darśapūrṇamāsayo rūpaṃ vidyāt kasmād adhare dantāḥ aṇīyāṃso hrasīyāṃsaḥ prathīyāṃso varṣīyāṃsa uttare  
yas tad darśapūrṇamāsayo rūpaṃ vidyāt kasmād imau daṃṣṭrau dīrghatarau kasmāt same iva jaṃbhe  
yas tad darśapūrṇamāsayo rūpaṃ vidyāt kasmād ime śrotre antarataḥ same iva dīrṇe  
yas tad darśapūrṇamāsayo rūpaṃ vidyāt kasmāt pumāṃsaḥ śmaśruvanto 'śmaśruvaḥ striyaḥ\_  
yas tad darśapūrṇamāsayo rūpaṃ vidyāt kasmād āsāṃ saṃtatam iva śarīraṃ bhavati kasmād āsām asthīni dṛḍhatarāṇīva bhavanti  
yas tad darśapūrṇamāsayo rūpaṃ vidyāt kasmād āsāṃ prathame vayasi retaḥ siktaṃ na saṃbhavati kasmād āsāṃ madhyame vayasi retaḥ siktaṃ saṃbhavati kasmād āsām uttame vayasi retaḥ siktaṃ na saṃbhavati  
yas tad darśapūrṇamāsayo rūpaṃ vidyāt kasmād idaṃ śiśnam uccaśa eti nīcī padyate \[ed. iṃ\]  
kasmāt sakṛd apānam || 7 ||

### [1.3.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.8)

atha yaḥ purastād aṣṭāv ājyabhāgān vidyān madhyataḥ pañca havirbhāgāḥ ṣaṭ prājāpatyā upariṣṭād aṣṭāv ājyabhāgān vidyāt\_  
atha yo gāyatrīṃ hariṇīṃ jyotiṣpakṣāṃ sarvair yajñair yajamānaṃ svargaṃ lokam abhivahantīṃ vidyāt\_  
atha yaḥ apaṅktiṃ pañcapadāṃ saptadaśākṣarāṃ sarvair yajñair yajamānaṃ svargaṃ lokam abhivahantīṃ vidyāt  
tasmai ha niṣkaṃ prayacchann uvācānūcāno ha vai svaidāyanāsi suvarṇaṃ vai suvarṇavide dadāmīti  
tad upayamya niścakrāma  
tatrāpavavrāja yatretaro babhūva  
taṃ ha papraccha kim eṣa gautamasya putra iti\_  
eṣa brahmā brahmāputra iti hovāca yad enaṃ kaś cid upavadetota mīmāṃseta ha vā mūrdhā vā asya vipatet prāṇā vainaṃ jahyur iti  
te mitha eva cikrandeyur viprāpavavraja yatretaro babhūva  
te prātaḥ samitpāṇaya upodeyur upāyāmo bhavantam iti  
kim artham iti  
yān eva no bhavāṃs tān hyaḥ praśnān apṛcchat tān eva no bhavān vyācakṣīteti  
tatheti  
tebhya etān praśnān vyācacaṣṭe || 8 ||

### [1.3.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.9)

yat purastād vedeḥ prathamaṃ barhi stṛṇāti tasmād imāḥ prajāḥ śirastaḥ prathamaṃ lomaśā jāyante  
yad aparam iva prastaram anuprastṛṇāti tasmād āsām aparam iva śmaśrūṇy upakakṣāṇy anyāni lomāni jāyante  
yat prāg barhiṣaḥ prastaram anupraharati tasmād imāḥ prajāḥ śirastaḥ prathamaṃ palitā bhavanti  
yad antataḥ sarvam evānupraharati tasmād antataḥ sarva eva palitā bhavanti  
yat prayājā apuro'nuvākyāvanto bhavanti tasmād imāḥ prajā adantikā jāyante  
yad dhavīṃṣi puro'nuvākyāvanti bhavanti tasmād āsām aparam iva jāyante  
yad anuyājā apuro'nuvākyāvanto bhavanti tasmād āsāṃ saptavarṣāṣṭavarṣāṇāṃ prabhidyante  
yat patnīsaṃyājāḥ puro'nuvākyāvanto bhavanti tasmād āsāṃ punar eva jāyante  
yat samiṣṭayajur apuro'nuvākyāvad bhavati tasmād antataḥ sarva eva prabhidyante  
yad gāyatryānūcya triṣṭubhā yajati tasmād adhare dantāḥ pūrve jāyante para uttare  
yad ṛcānūcya yajuṣā yajati tasmād adhare dantā aṇīyāṃso hrasīyāṃsaḥ prathīyāṃso varṣīyāṃsa uttare \[ed. varsīyāṃsa\]  
yad āghārau dīrghatarau prāñcāv āghārayati tasmād imau daṃṣṭrau dīrghatarau  
yat saṃyājye sacchandasī tasmāt same iva jambhe  
yac caturthe prayāje samānayati tasmād ime śrotre antarataḥ same iva dīrṇe  
yaj japaṃ japitvābhihiṃkṛṇoti tasmāt pumāṃsaḥ śmaśruvanto 'śmaśruva striyaḥ\_  
yat sāmidhenīḥ saṃtanvann anvāha tasmād āsāṃ saṃtatam iva śarīraṃ bhavati  
yat sāmidhenyaḥ kāṣṭhahaviṣo bhavanti tasmād āsām asthīni dṛḍhatarāṇīva bhavanti  
yat prayājā ājyahaviṣo bhavanti tasmād āsāṃ prathame vayasi retaḥ siktaṃ na saṃbhavati  
yan madhye haviṣāṃ dadhnā ca puroḍāśena ca pracaranti tasmād āsāṃ madhyame vayasi retaḥ siktaṃ saṃbhavati  
yad anuyājā ājyahaviṣo bhavanti tasmād āsām uttame vayasi retaḥ siktaṃ na saṃbhavati  
yad uttame 'nuyāje sakṛd apāniti tasmād idaṃ śiśnam uccaśa eti nīcī padyate  
yan nāpānet sakṛcchūnaṃ syāt\_  
yan muhur apānet sakṛtpannaṃ syāt

### [1.3.9x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.9x)

tasmāt sakṛd apāniti net sakṛcchūnaṃ syāt sakṛtpannaṃ veti || 9 ||

### [1.3.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.10)

atha ye purastād aṣṭāv ājyabhāgāḥ pañca prayājā dvāv āghārau dvāv ājyabhāgāv āgneya ājyabhāgānāṃ prathamaḥ saumyo dvitīyo havirbhāgānām\_  
havir hy eva saumyam  
āgneyaḥ puroḍāśaḥ\_  
agnīṣomīyaḥ puroḍāśo 'gniḥ sviṣṭakṛd ity ete madhyataḥ pañca havirbhāgāḥ\_  
atha ye ṣaṭ prājāpatyā iḍā ca prāśitraṃ ca yac cāgnīdhrāyāvadyati brahmabhāgo yajamānabhāgo 'nvāhārya eva ṣaṣṭhaḥ\_  
atha ya upariṣṭād aṣṭāv ājyabhāgās trayo 'nuyājāś catvāraḥ patnīsaṃyājāḥ samiṣṭayajur aṣṭamam  
atha yā gāyatrī hariṇī jyotiṣpakṣā sarvair yajñair yajamānaṃ svargaṃ lokam abhivahati vedir eva sā  
tasya ye purastād aṣṭāv ājyābhāgāḥ sa dakṣiṇaḥ pakṣaḥ\_  
atha ya upariṣṭād aṣṭāv ājyabhāgāḥ sa uttaraḥ pakṣaḥ\_ \[ed. ipariṣṭād\]  
havīṃṣy ātmā \[ed. haviṃṣy\]  
gārhapatyo jaghanam  
āhavanīyaḥ śiraḥ  
sauvarṇarājatau pakṣau  
tad yad ādityaṃ purastāt paryantaṃ na paśyanti tasmād ajyotiṣka utkaro bhavati\_  
atha yā paṅktiḥ pañcapadā saptadaśākṣarā sarvair yajñair yajamānaṃ svargaṃ lokam abhivahati yājyaiva sā  
tasyā oṃ śrāvayeti caturakṣaram  
astu śrauṣad iti caturakṣaram\_  
yajeti dvyakṣaram\_  
ye yajāmaha iti pañcākṣaram\_  
dvyakṣaro vai vaṣaṭkāraḥ saiṣā paṅktiḥ  
pañcapadā saptadaśākṣarā sarvair yajñair yajamānaṃ svargaṃ lokam abhivahati  
tad yatrāsyaiśvaryaṃ syād yatra vainam abhivaheyur evaṃvidam eva tatra brahmāṇaṃ vṛṇīyān nānevaṃvidam iti brāhmaṇam || 10 ||

### [1.3.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11)

atha ha prācīnayogya ājagāmāgnihotraṃ bhavantaṃ pṛcchāmi gautameti  
pṛccha prācīnayogyeti  
kiṃdevatyaṃ te gavīḍāyām\_  
kiṃdevatyam upahūtāyām\_  
kiṃdevatyam upasṛṣṭāyām\_  
kiṃdevatyaṃ vatsam unnīyamānam\_  
kiṃdevatyaṃ vatsam unnītam\_  
kiṃdevatyaṃ duhyamānam\_  
kiṃdevatyaṃ dugdham\_  
kiṃdevatyaṃ prakramyamāṇam\_  
kiṃdevatyaṃ hriyamāṇam\_  
kiṃdevatyam adhiśrīyamāṇam\_  
kiṃdevatyam adhiśritam\_  
kiṃdevatyam abhyavajvālyamānam\_  
kiṃdevatyam abhyavajvālitam\_  
kiṃdevatyaṃ samudvāntam\_  
kiṃdevatyaṃ viṣyaṇṇam\_  
kiṃdevatyam adbhiḥ pratyānītam\_  
kiṃdevatyam udvāsyamānam\_  
kiṃdevatyam udvāsitam\_  
kiṃdevatyam unnīyamānam\_  
kiṃdevatyam unnītam\_  
kiṃdevatyaṃ prakramyamāṇam\_

### [1.3.11x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11x)

kiṃdevatyaṃ hriyamāṇam\_

### [1.3.11\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_2)

kiṃdevatyam upasādyamānam\_

### [1.3.11\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_3)

kiṃdevatyam upasāditam\_

### [1.3.11\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_4)

kiṃdevatyā samit

### [1.3.11\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_5)

kiṃdevatyāṃ prathamām āhutim ahauṣīḥ

### [1.3.11\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_6)

kiṃdevatyaṃ gārhapatyam avekṣiṣṭhāḥ

### [1.3.11\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_7)

kiṃdevatyottarāhutiḥ

### [1.3.11\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_8)

kiṃdevatyaṃ hutvā srucaṃ trir udañcam udanaiṣīḥ

### [1.3.11\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_9)

kiṃdevatyaṃ barhiṣi srucaṃ nidhāyonmṛjyottarataḥ pāṇī niramārkṣīḥ

### [1.3.11\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_10)

kiṃdevatyaṃ dvitīyam unmṛjya pitryupavītaṃ kṛtvā dakṣiṇataḥ pitṛbhyaḥ svadhām akārṣīḥ

### [1.3.11\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_11)

kiṃdevatyaṃ prathamaṃ prāśīḥ

### [1.3.11\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_12)

kiṃdevatyaṃ dvitīyam\_

### [1.3.11\_13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_13)

kiṃdevatyam antataḥ sarvam eva prāśīḥ

### [1.3.11\_14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_14)

kiṃdevatyam aprakṣālitayodakaṃ srucā nyanaiṣīḥ

### [1.3.11\_15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_15)

kiṃdevatyaṃ prakṣālitayā

### [1.3.11\_16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_16)

kiṃdevatyam apareṇāhavanīyam udakaṃ srucā nyanaiṣīḥ \[ed. udaka\]

### [1.3.11\_17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_17)

kiṃdevatyaṃ sruvaṃ srucaṃ ca pratyatāpsīḥ

### [1.3.11\_18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_18)

kiṃdevatyaṃ rātrau srugdaṇḍam avāmārkṣīḥ

### [1.3.11\_19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_19)

kiṃdevatyaṃ prātar udamārkṣīr iti\_

### [1.3.11\_20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.11_20)

etac ced vettha gautama hutaṃ te yady u na vetthāhutaṃ ta iti brāhmaṇam || 11 ||

### [1.3.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12)

sa hovāca raudraṃ me gavīḍayām\_  
mānavyam upahūtāyām\_  
vāyavyam upasṛṣṭāyām\_  
vairājaṃ vatsam unnīyamānam\_  
jāgatam unnītam  
āśvinaṃ duhyamānam\_  
saumyaṃ dugdham\_  
bārhaspatyaṃ prakramyamāṇam\_  
dyāvāpṛthivyaṃ hriyamāṇam \[ed. hriyamānam, corr. Patyal\]  
āgneyam adhiśrīyamāṇam\_  
vaiśvānarīyam adhiśritam\_  
vaiṣṇavam abhyavajvālyamānam\_  
mārutam abhyavajvālitam\_  
pauṣṇaṃ samudvāntam\_  
vāruṇaṃ viṣyannam\_  
sārasvatam adbhiḥ pratyānītam\_  
tvāṣṭram udvāsyamānam\_  
dhātram udvāsitam\_  
vaiśvadevam unnīyamānam\_  
sāvitram unnītam\_  
bārhaspatyaṃ prakramyamāṇam\_  
dyāvāpṛthivyaṃ hriyamāṇam  
aindram upasādyamānam\_

### [1.3.12x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12x)

balāyopasannam

### [1.3.12\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_2)

āgneyī samit\_

### [1.3.12\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_3)

yāṃ prathamām āhutim ahauṣaṃ mām eva tat svarge loke 'dhām\_

### [1.3.12\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_4)

yad gārhapatyam avekṣiṣam asya lokasya saṃtatyai

### [1.3.12\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_5)

prājāpatyottarāhutis

### [1.3.12\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_6)

tasmāt pūrṇatarā manasaiva sā

### [1.3.12\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_7)

yad dhutvā srucaṃ trir udañcam udanaiṣaṃ rudrāṃs tenāpraiṣam\_

### [1.3.12\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_8)

yad barhiṣi srucaṃ nidhāyonmṛjyottarataḥ pāṇī niramārkṣam oṣadhivanaspatīṃs tenāpraiṣam\_

### [1.3.12\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_9)

yad dvitīyam unmṛjya pitryupavītaṃ kṛtvā dakṣiṇataḥ pitṛbhyaḥ svadhām akārṣaṃ pitṝṃs tenāpraiṣam\_

### [1.3.12\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_10)

yat prathamaṃ prāśiṣaṃ prāṇāṃs tenāpraiṣam\_

### [1.3.12\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_11)

yad dvitīyaṃ garbhāṃs tena

### [1.3.12\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_12)

tasmād anaśnanto garbhā jīvanti

### [1.3.12\_13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_13)

yad antataḥ sarvam eva prāśiṣaṃ viśvān devāṃs tenāpraiṣam\_

### [1.3.12\_14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_14)

yad aprakṣālitayodakaṃ srucā nyanaiṣaṃ sarpetarajanāṃs tenāpraiṣam\_

### [1.3.12\_15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_15)

yat prakṣālitayā sarpapuṇyajanāṃs tena

### [1.3.12\_16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_16)

yad apareṇāhavanīyam udakaṃ srucā nyanaiṣaṃ gandharvāpsarasas tenāpraiṣam\_

### [1.3.12\_17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_17)

yat sruvaṃ srucaṃ ca pratyatāpsaṃ saptarṣīṃs tenāpraiṣam\_

### [1.3.12\_18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_18)

yad rātrau srugdaṇḍam avāmārkṣaṃ ye rātrau saṃviśanti dakṣiṇāṃs tān udanaiṣam\_

### [1.3.12\_19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.12_19)

yat prātar udamārkṣaṃ ye prātaḥ pravrajanti dakṣiṇāṃs tānudanaiṣam iti brāhmaṇam || 12 ||

### [1.3.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.13)

evam evaitad bho yathā bhavān āha  
pṛcchāmi tveva bhavantam iti  
pṛccha prācīnayogyeti  
yasya sāyam agnaya upasamāhitāḥ syuḥ sarve jvalayeyuḥ prakṣālitāni yajñapātrāṇy upasannāni syur atha ced dakṣiṇāgir udvāyāt kiṃ vā tato bhayam āgacched iti  
kṣipram asya patnī praiti yo 'vidvāñ juhoti  
vidyayā tvevāham abhijuhomīti  
kā te vidyā kā prāyaścittir iti  
gārhapatyād adhi dakṣ.iṇāgniṃ praṇīya prāco 'ṅgārān uddhṛtya prāṇāpānābhyaṃ svāheti juhuyāt\_  
atha prātar yathāsthānam agnīn upasāmadhāya yathāpuraṃ juhuyāt  
sā me vidyā sā prāyaścittir iti\_  
atha ced āhavanīya udvāyāt kiṃ vā tato bhayam āgacched iti  
kṣipram asya putraḥ praiti yo 'vidvāñ juhoti  
vidyayā tvevāham abhijuhomīti  
kā te vidyā kā prāyaścittir iti  
gārhapatyād adhy āhavanīyaṃ praṇīya pratīco 'ṅgārān uddhṛtya samānavyānābhyāṃ svāheti juhuyāt\_  
atha prātar yathāsthānam agnīn upasamādhāya yathāpuraṃ juhuyāt  
sā me vidyā sā prāyaścittir iti\_  
atha ced gārhapatya udvāyāt kiṃ vā tato bhayam āgacched iti  
kṣipraṃ gṛhapatiḥ praiti yo 'vidvāñ juhoti  
vidyayā tvevāham abhijuhomīti  
kā te vidyā kā prāyaścittir iti  
sabhasmakam āhavanīyaṃ dakṣiṇena dakṣiṇāgniṃ parihṛtya gārhapatyasyāyatane pratiṣṭhāpya tata āhavanīyaṃ praṇīya udīco 'ṅgārān uddhṛtyodānarūpābhyāṃ svāheti juhuyāt\_  
atha prātar yathāsthānam agnīn upasamādhāya yathāpuraṃ juhuyāt

### [1.3.13x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.13x)

sā me vidyā sā prāyaścittir iti\_

### [1.3.13\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.13_2)

atha cet sarve 'gnaya udvāyeyuḥ kiṃ vā tato bhayam āgacched iti

### [1.3.13\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.13_3)

kṣipraṃ gṛhapatiḥ sarvajyāniṃ jīyate yo 'vidvāñ juhoti

### [1.3.13\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.13_4)

vidyayā tvevāham abhijuhomīti

### [1.3.13\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.13_5)

kā te vidyā kā prāyaścittir iti\_

### [1.3.13\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.13_6)

ānaḍuhena śakṛtpiṇḍenāgnyāyatanāni parilipya homyam upasādyāgniṃ nirmathya prāṇāpānābhyāṃ svāhā samānavyānābhyāṃ svāhodānarūpābhyāṃ svāheti juhuyāt\_

### [1.3.13\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.13_7)

atha prātar yathāsthānam agnīn upasamādhāya yathāpuraṃ juhuyāt

### [1.3.13\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.13_8)

sā me vidyā sā prāyaścittir iti\_

### [1.3.13\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.13_9)

atha cen nāgniṃ janayituṃ śaknuyur na kutaś cana vāto vāyāt kiṃ vā tato bhayam āgacched iti

### [1.3.13\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.13_10)

mogham asveṣṭaṃ ca hutaṃ ca bhavati yo 'vidvāñ juhoti

### [1.3.13\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.13_11)

vidyayā tvevāham abhijuhomīti

### [1.3.13\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.13_12)

kā te vidyā kā prāyaścittir iti\_

### [1.3.13\_13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.13_13)

ānaḍuhenaiva śakṛtpiṇḍenāgnyāyatanāni parilipya homyam upasādya \<vāta ā vātu bheṣajam \[PS 19.46.7-9\]\> iti sūktenātmany eva juhuyāt\_

### [1.3.13\_14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.13_14)

atha prātar agniṃ nirmathya yathāsthānam agnīn upasamādhāya yathāpuraṃ juhuyāt

### [1.3.13\_15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.13_15)

sā me vidyā sā prāyaścittir iti brāhmaṇam || 13 ||

### [1.3.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.14)

evam evaitad bho bhagavan yathā bhavān āha\_  
upayāmi tveva bhavantam iti\_  
evaṃ cen nāvakṣyo mūrdhā te vyapatiṣyad iti  
hanta tu te tad vakṣyāmi yathā te na vipatiṣyatīti  
yo ha vā evaṃvidvān aśnāti ca pibati ca vāk tena tṛpyati  
vāci tṛptāyām agnis tṛpyati\_  
agnau tṛpte pṛthivī tṛpyati  
pṛthivyāṃ tṛptāyāṃ yāni pṛthivyāṃ bhūtāny anvāyattāni tāni tṛpyanti  
yo ha vā evaṃvidvān aśnāti ca pibati ca prāṇas tena tṛpyati  
prāṇe tṛpte vāyus tṛpyati \[ed. praṇe\]  
vāyau tṛpte 'ntarikṣaṃ tṛpyati\_  
antarikṣe tṛpte yāny antarikṣe bhūtāny anvāyattāni tāni tṛpyanti  
yo ha vā evaṃvidvān aśnāti ca pibati ca cakṣus tena tṛpyati  
cakṣuṣi tṛpta ādityas tṛpyati\_  
āditye tṛpte dyaus tṛpyati  
divi tṛptāyāṃ yāni divi bhūtāny anvāyattāni tāni tṛpyanti  
yo ha vā evaṃvidvān aśnāti ca pibati ca manas tena tṛpyati  
manasi tṛpte candramās tṛpyati  
candramasi tṛpta āpas tṛpyanti\_  
apsu tṛptāsu yāny apsu bhūtāny anvāyattāni tāni tṛpyanti  
yo ha vā evaṃvidvān aśnāti ca pibati ca śrotraṃ tena tṛpyati  
śrotre tṛpte diśaś cāntardeśāś ca tṛpyanti  
dikṣu cāntardeśeṣu ca tṛpteṣu yāni dikṣu cāntardeśeṣu ca bhūtāny anvāyattāni tāni tṛpyanti

### [1.3.14x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.14x)

yo ha vā evaṃvidvān aśnāti ca pibati ca tasyāyam eva dakṣiṇaḥ pāṇir juhūḥ

### [1.3.14\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.14_2)

savya upabhṛt

### [1.3.14\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.14_3)

kaṇṭho dhruvā\_

### [1.3.14\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.14_4)

annaṃ haviḥ

### [1.3.14\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.14_5)

prāṇā jyotīṃṣi

### [1.3.14\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.14_6)

sadeṣṭaṃ sadā hutaṃ sadāśitaṃ pāyitam agnihotraṃ bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān agnihotraṃ juhotīti brāhmaṇam || 14 ||

### [1.3.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.15)

priyamedhā ha vai bharadvājā yajñavido manyamānās  
te ha sma na kañ cana vedavidam upayanti  
te sarvam avidus  
te sahaivāvidus  
te 'gnihotra eva na samavadanta  
teṣām ekaḥ sakṛd agnihotram ajuhod dvir ekas trir ekas  
teṣāṃ yaḥ sakṛd agnihotram ajuhot tam itarāv apṛcchatāṃ kasmai tvaṃ juhoṣīti\_  
ekadhā vā idaṃ sarvaṃ prajāpatiḥ  
prajāpataya evāhaṃ sāyaṃ juhomīti prajāpataye prātar iti  
teṣāṃ yo dvir ajuhot tam itarāv apṛcchatāṃ kābhyāṃ tvaṃ juhoṣīti\_  
agnaye prajāpataya iti sāyaṃ sūryāya prajāpataya iti prātas  
teṣāṃ yas trir ajuhot tam itarāv apṛcchatāṃ kebhyas tvaṃ juhoṣīty agnaye prajāpataye 'numataya iti sāyaṃ sūryāya prajāpataye 'gnaye sviṣṭakṛta iti prātas  
teṣāṃ yo dvir ajuhot sa ārdhnot  
sa bhūyiṣṭho 'bhavat  
prajayā cetarau śriyā cetarāv atyākrāmat  
tasya ha prajām itarayoḥ praje sajātatvam upaitām\_  
tasmād dvir hotavyaṃ yajuṣā caiva manasā ca  
yām eva sa ṛddhim ārdhnot tām ṛdhnoti ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān agnihotraṃ juhotīti brāhmaṇam || 15 ||

### [1.3.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.16)

svāhā vai kutaḥ saṃbhūtā  
kena prakṛtā  
kiṃ vāsyā gotram\_  
katy akṣarā  
kati padā  
kati varṇā  
kiṃ pūrvāvasānā  
kva cit sthitā  
kim adhiṣṭhānā  
brūhi svāhāyā yad daivataṃ rūpaṃ ca  
svāhā vai satyasaṃbhūtā  
brahmaṇā prakṛtā  
lāmagāyanasagotrā  
dve akṣare  
ekaṃ padam\_  
trayaś ca varṇāḥ śuklaḥ padmaḥ suvarṇa iti  
sarvacchandasāṃ vedeṣu samāsabhūtaikocchvāsā varṇānte catvāro vedāḥ śarīre \[ed. samāsabhut-, corr. Patyal\]  
ṣaḍaṅgāny oṣadhivanaspatayo lomāni  
cakṣuṣī sūryācandramasau  
sā svāhā sā svadhā yajñeṣu vaṣaṭkārabhūtā prayujyate  
tasyā agnir daivatam\_  
brāhmaṇo rūpam iti brāhmaṇam || 16 ||

### [1.3.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.17)

athāpi kāravo ha nāma ṛṣayo 'lpasvā āsan\_  
ta imam ekagum agniṣṭomaṃ dadṛśus  
tam āharan\_  
tenāyajanta  
te svar yayuḥ  
sa ya icchet svar iyām iti sa etenaikagunāgniṣṭomena yajeteti brāhmaṇam || 17 ||

### [1.3.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18)

athātaḥ savanīyasya paśor vibhāgaṃ vyākhyāsyāmaḥ\_  
uddhṛtyāvadānāni hanū sajihve prastotuḥ  
kaṇṭhaḥ sakākudraḥ pratihartuḥ  
śyenaṃ vakṣa udgātuḥ\_  
dakṣiṇaṃ pārśvaṃ sāṃsam adhvaryoḥ  
savyam upagātṝṇām\_  
savyo 'ṃsaḥ pratiprasthātuḥ\_  
dakṣiṇā śroṇirathyāstrī brahmaṇaḥ\_  
avarasakthaṃ brāhmaṇācchaṃsinaḥ\_  
ūruḥ potuḥ  
savyā śroṇir hotuḥ\_  
avarasakthaṃ maitrāvaruṇasya\_  
arur acchāvākasya  
dakṣiṇā dor neṣṭuḥ  
savyā sadasyasya  
sadaṃ cānūkaṃ ca gṛhapateḥ\_  
jāghanī patnyās  
tāṃ sā brāhmaṇena pratigrāhayati  
vaniṣṭhur hṛdayaṃ vṛkkau cāṅgulyāni dakṣiṇo bāhur āgnīdhrasya  
savya ātreyasya  
dakṣiṇau pādau gṛhapater vratapradasya  
savyau pādau gṛhapatnyāḥ vratapradāyāḥ  
sahaivainayor oṣṭhas

### [1.3.18x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18x)

taṃ gṛhapatir evānuśinaṣṭi

### [1.3.18\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18_2)

maṇikāś ca skandhyās tisraś ca kīkasā grāvastutas

### [1.3.18\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18_3)

tisraś caiva kīkasā ardhaṃ cāpānasyonnetuḥ\_

### [1.3.18\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18_4)

ata ūrdhvaṃ camasādhvaryūṇāṃ klomā śamayituḥ

### [1.3.18\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18_5)

śiraḥ subrahmaṇyasya

### [1.3.18\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18_6)

yaḥ śvaḥsutyām āhvayate tasya carma

### [1.3.18\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18_7)

tathā khalu ṣaṭtriṃśat sampadyante

### [1.3.18\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18_8)

ṣaṭtriṃśadavadānā gauḥ

### [1.3.18\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18_9)

ṣaṭtriṃśadakṣarā bṛhatī

### [1.3.18\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18_10)

bārhato vai svargo lokaḥ\_

### [1.3.18\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18_11)

bṛhatyā vai devāḥ svarge loke yajante

### [1.3.18\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18_12)

bṛhatyā svarge loke pratitiṣṭhanti

### [1.3.18\_13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18_13)

pratitiṣṭhanti prajayā paśubhir ya evaṃ vibhajante

### [1.3.18\_14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18_14)

atha yad ato 'nyathāśīliko vā pāpakṛto vā hutādo vānyajanā vā vimathnīrann evam evaiṣāṃ paśur vimathato bhavaty asvargyaḥ\_

### [1.3.18\_15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18_15)

devabhājo ha vā imaṃ śrutaṛṣiḥ paśor vibhāgaṃ vidāṃ cakāra

### [1.3.18\_16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18_16)

tam u girijāya bābhravyāyānyo manuṣyebhyaḥ provāca

### [1.3.18\_17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.18_17)

tato 'yam arvāṅ manuṣyeṣv āsīd iti brāhmaṇam || 18 || \[ed. manuṣyesv\]

### [1.3.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.19)

athāto dīkṣā  
kasya svid dhetor dīkṣita ityācakṣate  
śreṣṭhāṃ dhiyaṃ kṣiyatīti  
taṃ vā etaṃ dhīkṣitaṃ santaṃ dīkṣita ity ācakṣate parokṣeṇa  
parokṣapriyā iva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣaḥ  
kasya svid dhetor dīkṣito 'pratyutthāyiko bhavaty anabhivādukaḥ pratyuttheyo 'bhivādyaḥ\_  
ye pratyuttheyā abhivādyās ta enam āviṣṭā bhavanty atharvāṅgirasas  
tasya kim ātharvaṇam iti  
yad ātmany eva juhvati na parasmin\_  
evaṃ hātharvaṇānām odanasavānām ātmany eva juhvati na parasmin\_ \[ed. adanasavānām, corr. Patyal\]  
athāsya kim āṅgirasam iti  
yad ātmanaś ca pareṣāṃ ca nāmāni na gṛhṇāty evaṃ ha tasminnāsād ātmanaś caiva pareṣāṃ ca nāmāni na gṛhyante  
vicakṣaṇavatīṃ vācaṃ bhāṣante canasitavatīm\_  
vicakṣayanti brāhmaṇaṃ canasayanti prājāpatyam\_  
saiṣā vratadhug atharvāṅgirasas  
tāṃ hy anvāyattāḥ  
kasya svid dhetor dīkṣito 'nāśyanno bhavati nāsya nāma gṛhṇanti\_  
annastho nāmastho bhavatīty āhus tasya ye 'nnam adanti te 'sya pāpmānam adanti\_  
athāsya ye nāma gṛhṇanti te 'sya nāmnaḥ pāpmānam apāghnate\_  
athāpi vedānāṃ garbhabhūto bhavatīty āhus  
tasyājātasyāvijñātasyākrītasomasyābhojanīyaṃ bhavatīty āhuḥ  
sa dīkṣāṇāṃ prātar jāyate somaṃ krīṇanti tasya jātasya vijñātasya krītasomasya bhojanīyaṃ bhavatīty āhuḥ  
kasya svid dhetoḥ saṃsavā parijihīrṣitā bhavanti

### [1.3.19x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.19x)

yataro vīryavattaro bhavati sa parasya yajñaṃ parimuṣṇāti

### [1.3.19\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.19_2)

kasya svid dhetor daive na dhyāyet saṃsthite nādhīyīteti

### [1.3.19\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.19_3)

saṃsavasyaiva hetor iti

### [1.3.19\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.19_4)

vidyotamāne stanayaty atho varṣati vāyavyam abhiṣuṇvanti vai devāḥ somaṃ ca bhakṣayanti

### [1.3.19\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.19_5)

tad abhiṣuṇvanti brāhmaṇāḥ śuśruvāṃso 'nūcānās

### [1.3.19\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.19_6)

teṣāṃ sarvarasabhakṣāḥ pitṛpitāmahā bhavanti

### [1.3.19\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.19_7)

sa daive na dhyāyet saṃsthite nādhīyīteti brāhmaṇam || 19 ||

### [1.3.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.20)

samāvṛttā ācāryā niṣedus  
tān ha yajño dīkṣiṣyamāṇān brāhmaṇarūpaṃ kṛtvopodeyāya\_  
itthaṃ ced vo 'pasamavatsur hanta vo 'haṃ madhye dīkṣā iti \[ed. 'pasamavatsur, Patyal proposes apasamavatasthur, ed. dikṣā\]  
ta ūcur naiva tvā vidma na jānīmaḥ  
ko hīdavijñāyamānena saha dīkṣiṣyatīti  
yan nv idaṃ dīkṣiṣyadhve bhūyo na dīkṣiṣyadhve\_  
atha vā u evaṃ dīkṣayiṣyatha saṃ vai tarhi mohiṣyatha  
mohiṣyati vo yajñaḥ sarve te dīkṣayiṣyatheti\_  
atha vā u ekaṃ dīkṣayiṣyatha te vā ahīnartvijo gṛhapatayo bhaviṣyatha  
te tūṣṇīṃ dhyāyanta āsāṃ cakrire  
sa hovāca kiṃ nu tūṣṇīm ādhve  
bhūyo vaḥ pṛcchāmaḥ  
pṛcchateti yan nv idaṃ dīkṣiṣyadhva upame etasmin saṃvatsare mithunaṃ cariṣyatha nopaiṣyatheti \[Patyal finds upamay etasmin in two BORI mss. and proposes to accept thise reading\]  
dhig iti hocuḥ  
kathaṃ na dīkṣitā upaiṣyāmo nopaiṣyāmahā iti  
te vai brāhmaṇānām abhimantāro bhaviṣyatha  
reto ha vo ya etasmin saṃvatsare brāhmaṇās tad abhaviṣyaṃs te bodhimatā bhaviṣyatheti\_  
atha vā upeṣyāmo nopeṣyāmahā iti  
te vai dīkṣitā avakīrṇino bhaviṣyatha  
na ha vai devayānaḥ panthā prādur bhaviṣyatīti  
tiro vai devayānaḥ panthā bhaviṣyatīti  
te vayaṃ bhagavantam evopadhāvāma yathā svasti saṃvatsarasyodṛcaṃ samaśnavāmahā iti brāhmaṇam || 20 ||

### [1.3.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.21)

sa hovāca dvādaśa ha vai vasūni dīkṣitād utkrāmanti  
na ha vai dīkṣito 'gnihotraṃ juhuyāt\_  
na paurṇamāsena yajñena yajeta  
nāmāvāsyena\_  
asmin vasīta  
na pitṛyajñena yajeta  
na tatra gacched yatra manasā jigamiṣet\_  
neṣṭyā yajeta  
na vācā yathākathā cid abhibhāṣeta  
na mithunaṃ caret\_  
nānnāsya yathākāmam upayuñjīta  
na paśubandhena yajñena yajeta  
na tatra gacched yatra cakṣuṣā parāpaśyet  
kṛṣṇājinaṃ vasīta  
kurīraṃ dhārayet\_  
muṣṭī kuryāt\_  
aṅguṣṭhaprabhṛtayas tisra ucchrayet\_  
mṛgaśṛṅgaṃ gṛhṇīyāt  
tena kaṣeta\_  
atha yasya dīkṣitasya vāg vāyatā syān muṣṭī vā visṛṣṭau sa etāni japet || 21 ||

### [1.3.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.22)

agnihotraṃ ca mā paurṇamāsaś ca yajñaḥ purastāt pratyañcam ubhau kāmaprau bhūtvā kṣityā sahāviśatām\_  
vasatiś ca māmāvāsyaś ca yajñaḥ paścāt prāñcam ubhāv iti samānam\_  
manaś ca mā pitṛyajñaś ca yajño dakṣiṇata udañcam ubhāv iti samānam\_  
vāk ca meṣṭiś cottarato dakṣiṇāñcam ubhāv iti samānam\_  
retaś ca mānnaṃ ceta ūrdhvam ubhāv iti samānam\_  
cakṣuś ca mā paśubandhaś ca yajño 'muto 'rvāñcam ubhau kāmaprau bhūtvākṣityā sahāviśatām iti khalu ha vai dīkṣito ya ātmani vasūni dhatte na caivāsya kā canārtir bhavati na ca yajñaviṣkandham upayāty apahanti punarmṛtyum  
apātyeti punarājātim\_  
kāmacāro 'sya sarveṣu lokeṣu bhāti ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān dīkṣām upaitīti brāhmaṇam || 22 ||

### [1.3.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.23)

atha yasya dīkṣitasyartumatī jāyā syāt pratisnāvā pratisnāvā sarūpavatsāyā goḥ payasi sthālīpākaṃ śrapayitvābhighāryodvāsyoddhṛtyābhihiṃkṛtya garbhavedanapuṃsavanaiḥ saṃpātavantaṃ kṛtvā taṃ paraiva prāśnīyāt\_  
reto vā annam\_  
vṛṣā hiṃkāraḥ\_  
evaṃ hīśvarā yā dīkṣitāya dīkṣitā jāyā putraṃ labheteti\_  
etenaiva prakrameṇa yajeteti brāhmaṇam || 23 ||

### [1.3.23col](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3.23col)

ity atharvavede gopathabrāhmaṇapūrvabhāge tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ ||

## Other recensions (1)

- [Gopathabrāhmaṇa 1.1.1–1.3.6 (ed. Mitra and Vidyābhūṣaṇa 1872)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha*mitra.1.3.1) — Sanskrit

## Linked texts (10)

- [Vaitānaśrautasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.srauta.vaitana.128) — Sanskrit
- [Kauṣītakibrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.kausitaki.2.3.15) — Kauṣītaki, Sanskrit
- [Atharvavedabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.6.1) — Brahmā, Sanskrit
- [Śrautakośa](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.srauta.srautakosa.1.p130) — Sanskrit
- [A Vedic Concordance](https://indike.org/pramana/ins.reference.bloomfield-1906.c6.3922) — Maurice Bloomfield, English
- [Vedic Index of Names and Subjects](https://indike.org/pramana/ins.reference.macdonell-keith-1912.v1.c3.s4.67) — Arthur A. Macdonell & A. Berriedale Keith, English
- [The Religion and Philosophy of the Veda and Upanishads](https://indike.org/pramana/ins.religion.keith-1925.v2.c40.s2.77) — Arthur Berriedale Keith, English
- [Cosmography and Geography in Early Indian Literature](https://indike.org/pramana/ins.geography.sircar-1967.c5.s2.3) — D. C. Sircar, English
- [Ṛgvedaśāṅkhāyanīyabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.rgvedasankhayaniyabrahmana.2.2) — Sanskrit
- [Ṛgvedabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.rgvedabrahmana.2.2) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.3) · Pramāṇa
