<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Gopathabrahmana](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha) › 1.4

# Gopathabrahmana 1.4

Gopathabrāhmaṇa 1.4

- **Language:** Sanskrit

### [1.4.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.1)

om ayaṃ vai yajño yo 'yaṃ pavate  
tam eta īpsanti ye saṃvatsarāya dīkṣante  
teṣāṃ gṛhapatiḥ prathamo dīkṣate\_  
ayaṃ vai loko gṛhapatiḥ\_  
asmin vā idaṃ sarvaṃ loke pratiṣṭhitam\_  
gṛhapatā u eva sarve sattriṇaḥ pratiṣṭhitāḥ  
pratiṣṭhāyā evainaṃ tat pratiṣṭhityai dīkṣante || 1 ||

### [1.4.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.2)

atha brahmāṇaṃ dīkṣayati candramā vai brahmādhidaivaṃ mano 'dhyātmam\_  
manasaiva tad oṣadhīḥ saṃdadhāti  
tad yā oṣadhīr veda sa eva brahmauṣadhīs  
tad anena lokena saṃdadhāti  
tasmād etāv antareṇānyo na dīkṣeta  
sa yad etāv antareṇānyo dīkṣetemaṃ taṃ lokam oṣadhibhir vyāpādayet\_  
ucchoṣukā ha syus  
tasmād etāv antareṇānyo na dīkṣeta || 2 ||

### [1.4.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.3)

athodgātāraṃ dīkṣayati\_  
ādityo vā udgātādhidaivaṃ cakṣur adhyātmam\_  
parjanya ādityaḥ  
parjanyād adhi vṛṣṭir jāyate  
vṛṣṭir eva tad oṣadhīḥ saṃdadhāti  
tasmād etāv antareṇānyo na dīkṣeta  
sa yad etāv antareṇānyo dīkṣetemaṃ taṃ lokaṃ varṣeṇa vyāpādayet\_  
avarṣukā ha syus  
tasmād etāv antareṇānyo na dīkṣeta || 3 ||

### [1.4.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.4)

atha hotāraṃ dīkṣayati\_  
agnir vai hotādhidaivaṃ vāg adhyātmam  
annaṃ vṛṣṭiḥ\_  
vācaṃ caiva tad agniṃ cānnena saṃdādhāti  
tasmād etāv antareṇānyo na dīkṣeta  
sa yad etāv antareṇānyo dīkṣetemaṃ taṃ lokam annena vyāpādayet\_  
aśanāyukā ha syus  
tasmād etāv antareṇānyo na dīkṣeta || 4 ||

### [1.4.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.5)

athādhvaryuṃ pratiprasthātā dīkṣayati  
vāyur vā adhvaryur adhidaivaṃ prāṇo 'dhyātmam  
annaṃ vṛṣṭiḥ\_  
vāyuṃ caiva tat prāṇaṃ cānnena saṃdadhāti  
tasmād etāv antareṇānyo na dīkṣeta \[ed. etav\]  
sa yad etāv antareṇānyo dīkṣetemaṃ taṃ lokaṃ prāṇena vyāpādayet  
pramāyukā ha syus  
tasmād etāv antareṇānyo na dīkṣeta || 5 ||

### [1.4.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.6)

atha brahmaṇe brāhmaṇācchaṃsinaṃ dīkṣayati\_  
athodgātre prastotāraṃ dīkṣayati\_  
atha hotre maitrāvaruṇaṃ dīkṣayati\_  
athādhvaryave pratiprasthātāraṃ neṣṭā dīkṣayati  
sa hainam anu\_  
eteṣāṃ vai navānāṃ kḷptim anv itare kalpante  
nava vai prāṇāḥ  
prāṇair yajñas tāyate\_  
atha brahmaṇe potāraṃ dīkṣayati\_  
athodgātre pratihartāraṃ dīkṣayati\_  
atha hotre 'cchāvākaṃ dīkṣayati\_  
athādhvaryave neṣṭāram unnetā dīkṣayati  
sa hainam anu\_  
atha brahmaṇa āgnīdhraṃ dīkṣyati\_  
athodgātre subrahmaṇyaṃ dīkṣayati\_  
atha hotre grāvastutaṃ dīkṣayati\_  
atha tamanyaḥ snātako vā brahmacārī vā dīkṣayati  
na pūtaḥ pāvayed ity āhuḥ  
saiṣānupūrvaṃ dīkṣā  
tad ya evaṃ dīkṣante dīkṣiṣyamāṇā eva te sattriṇāṃ prāyaścittaṃ na vindante  
sattriṇāṃ prāyaścittam anu tasyārdhasya yogakṣemaḥ kalpate yasminn ardhe dīkṣanta iti brāhmaṇam || 6 ||

### [1.4.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.7)

śraddhayā vai devā dīkṣaṇīyāṃ niramimatāditeḥ prāyaṇīyām\_  
somāt krayam\_  
viṣṇor ātithyam  
ādityāt pravargyam\_  
svadhāyā upasadaḥ\_  
agnīṣomābhyām aupavasathyam ahaḥ  
prātaryāvadbhyo devebhyaḥ prātaranuvākam\_  
vasubhyaḥ prātaḥsavanam\_  
rudrebhyo mādhyaṃdinaṃ savanam  
ādityebhyas tṛtīyasavanam\_  
varuṇād avabhṛtham  
aditer udayanīyām\_  
mitrāvaruṇābhyām anūbandhyām\_  
tvaṣṭus tvāṣṭram\_  
devībhyo devikābhyo devatāhavīṃṣi  
kāmād daśātirātram\_  
svargāl lokād udavasānīyām\_  
tad vā etad agniṣṭomasya janma  
sa ya evam etad agniṣṭomasya janma vedāgniṣṭomena sātmā saloko bhūtvā devān apy etīti brāhmaṇam || 7 ||

### [1.4.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8)

atha yad dīkṣaṇīyayā yajante śraddhām eva tad devīṃ devatāṃ yajante  
śraddhā devī devatā bhavanti  
śraddhāyā devyāḥ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_  
atha yat prāyaṇīyayā yajante 'ditim eva tad devīṃ devatāṃ yajante  
aditir devī devatā bhavanti\_  
adityā devyāḥ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_  
atha yat krayam upayanti somam eva tad devaṃ devatāṃ yajante  
somo devo devatā bhavanti \[ed. davatā\]  
somasya devasya sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_  
atha yad ātithyayā yajante viṣṇum eva tad devaṃ devatāṃ yajante  
viṣṇur devo devatā bhavanti  
viṣṇor devasya sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_  
atha yat pravargyam upayanty ādityam eva tad devaṃ devatāṃ yajante\_ \[ed. davatāṃ\]  
ādityo devo devatā bhavanti\_  
ādityasya devasya sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_  
atha yad upasadam upayanti svadhām eva tad devīṃ devatāṃ yajante  
svadhā devī devatā bhavanti  
svadhāyā devyāḥ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_  
atha yad aupavasathyam ahar upayanty agnīṣomāv eva tad devau devate yajante\_  
agnīṣomau devau devate bhavanti  
agnīṣomayor devatayoḥ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ye etad upayanti\_ \[ed. 'gnīṣomayor\]  
atha yat prātaranuvākam upayanti prātaryāvṇa eva tad devān devatā yajante  
prātaryāvāṇo devā devatā bhavanti

### [1.4.8x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8x)

prātaryāvṇāṃ devānāṃ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_

### [1.4.8\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_2)

atha yat prātaḥsavanamupayanti vasūn eva tad devān devatā yajante

### [1.4.8\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_3)

vasavo devā devatā bhavanti

### [1.4.8\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_4)

vasūnāṃ devānāṃ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_

### [1.4.8\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_5)

atha yan mādhyaṃdinaṃ savanam upayanti rudrān eva tad devān devatā yajante

### [1.4.8\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_6)

rudrā devā devatā bhavanti

### [1.4.8\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_7)

rudrāṇāṃ devānāṃ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_

### [1.4.8\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_8)

atha yattṛtīyasavanam upayanty ādityān eva tad devān devatā yajante\_

### [1.4.8\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_9)

ādityā devā devatā bhavanti\_

### [1.4.8\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_10)

ādityānāṃ devānāṃ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_

### [1.4.8\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_11)

atha yad avabhṛtham upayanti varuṇam eva tad devaṃ devatāṃ yajante

### [1.4.8\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_12)

varuṇo devo devatā bhavanti

### [1.4.8\_13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_13)

varuṇasya devasya sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_

### [1.4.8\_14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_14)

atha yad udayanīyayā yajante 'ditim eva tad devīṃ devatāṃ yajante\_

### [1.4.8\_15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_15)

aditir devī devatā bhavanti\_

### [1.4.8\_16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_16)

adityā devyāḥ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_ \[ed. ādityā\]

### [1.4.8\_17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_17)

atha yad anūbandhyayā yajante mitrāvaruṇāv eva tad devau devate yajante

### [1.4.8\_18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_18)

mitrāvaruṇau devau devate bhavanti

### [1.4.8\_19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_19)

mitrāvaruṇayor devayoḥ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_

### [1.4.8\_20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_20)

atha yat tvāṣṭreṇa paśunā yajante tvaṣṭāram eva tad devaṃ devatāṃ yajante

### [1.4.8\_21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_21)

tvaṣṭā devo devatā bhavanti

### [1.4.8\_22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_22)

tvaṣṭur devasya sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_

### [1.4.8\_23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_23)

atha yad devikāhavirbhiś caranti yā etā upasatsu bhavanty agniḥ somo viṣṇur iti devyo devikā devatā bhavanti

### [1.4.8\_24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_24)

devīnāṃ devikānāṃ devatānāṃ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_

### [1.4.8\_25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_25)

atha yad daśātirātram upayanti kāmam eva tad devaṃ devatāṃ yajante

### [1.4.8\_26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_26)

kāmo devo devatā bhavanti

### [1.4.8xx](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8xx)

kāmasya devasya sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_

### [1.4.8\_27](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_27)

atha yad udavasānīyayā yajante svargam eva tal lokaṃ devaṃ devatāṃ yajante

### [1.4.8\_28](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8_28)

svargo loko devo devatā bhavanti

### [1.4.8aaa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8aaa)

svargasya lokasya devasya sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti

### [1.4.8bbb](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8bbb)

tad vā etad agniṣṭomasya janma

### [1.4.8ccc](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8ccc)

sa ya evam etad agniṣṭomasya janma vedāptvaiva tad agniṣṭomaṃ svarge loke pratitiṣṭhati

### [1.4.8ddd](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8ddd)

pratitiṣṭhati prajayā paśubhir ya evaṃ veda\_

### [1.4.8eee](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.8eee)

agniṣṭomena sātmā saloko bhūtvā devān apy etīti brāhmaṇam || 8 ||

### [1.4.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.9)

ahorātrābhyāṃ vai devāḥ prāyaṇīyam atirātraṃ niramimata\_  
ardhamāsebhyaś caturviṃśam ahaḥ\_  
brahmaṇo 'bhiplavam\_  
kṣatrāt pṛṣṭhyam  
agner abhijitam  
adbhyaḥ svarasāmnaḥ  
sūryād viṣuvantam  
uktā āvṛttāḥ svarasāmānaḥ\_  
indrād viśvajitam  
uktau pṛṣṭhyabhiplavau  
mitrāvaruṇābhyāṃ gavāyuṣī  
viśvebhyo devebhyo daśarātram\_  
digbhyo dāśarātrikaṃ pṛṣṭhyaṃ ṣaḍaham  
ebhyo lokebhyaś chandomaṃ tryaham\_  
saṃvatsarād daśamam ahaḥ  
prajāpater mahāvratam\_  
svargāl lokād udayanīyam atirātram\_  
tad vā etat saṃvatsarasya janma  
sa ya evam etat saṃvatsarasya janma veda saṃvatsareṇa sātmā saloko bhūtvā devān apy etīti brāhmaṇam || 9 ||

### [1.4.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10)

atha yat prāyaṇīyam atirātram upayanty ahorātrāv eva tad devau devate yajante\_  
ahorātrau devau devate bhavanti\_  
ahorātrayor devayoḥ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_ \[ed. 'horātrayor\]  
atha yac caturviṃśam ahar upayanty ardhamāsān eva tad devān devatā yajante\_  
ardhamāsā devā devatā bhavanti\_  
ardhamāsānāṃ devānāṃ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_  
atha yad abhiplavam upayanti brahmāṇam eva tad devaṃ devatāṃ yajante  
brahmā devo devatā bhavanti  
brahmaṇo devasya sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_  
atha yat pṛṣṭhyam upayanti kṣatram eva tad devaṃ devatāṃ yajante  
kṣatraṃ devo devatā bhavanti  
kṣatrasya devasya sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_  
atha yad abhijitam upayanty agnim eva tad devaṃ devatāṃ yajante\_  
agnir devo devatā bhavanti\_  
agner devasya sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_  
atha yat svarasāmna upayanty eva tad devīr devatā yajanta āpo devyo devatā bhavanti\_  
apāṃ devīnāṃ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_  
atha yad viṣuvantam upayanti sūryam eva tad devaṃ devatāṃ yajante  
sūryo devo devatā bhavanti  
sūryasya devasya sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_  
uktā āvṛttāḥ svarasāmānaḥ\_  
atha yad viśvajita mupayantīndram eva tad devaṃ devatāṃ yajante\_  
indro devo devatā bhavanti\_

### [1.4.10x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10x)

indrasya devasya sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_

### [1.4.10\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_2)

uktau pṛṣṭhyābhiplavau\_

### [1.4.10\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_3)

atha yad gavāyuṣī upayanti mitrāvaruṇāv eva tad devau devate yajante

### [1.4.10\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_4)

mitrāvaruṇau devau devate bhavanti

### [1.4.10\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_5)

mitrāvaruṇayor devayoḥ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_

### [1.4.10\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_6)

atha yad daśarātram upayanti viśvān eva tad devān devatā yajante

### [1.4.10\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_7)

viśve devā devatā bhavanti

### [1.4.10\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_8)

viśveṣāṃ devānāṃ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_

### [1.4.10\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_9)

atha yad dāśarātrikaṃ pṛṣṭhyaṃ ṣaḍaham upayanti diśa eva tad devīr devatā yajante

### [1.4.10\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_10)

diśo devyo devatā bhavanti

### [1.4.10\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_11)

diśāṃ devīnāṃ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_

### [1.4.10\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_12)

atha yac chandomaṃ tryaham upayantīmān eva tal lokān devān devatā yajante\_

### [1.4.10\_13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_13)

ime lokā devā devatā bhavanti\_

### [1.4.10\_14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_14)

eṣāṃ lokānāṃ devānāṃ sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_

### [1.4.10\_15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_15)

atha yad daśamam ahar upayanti saṃvatsaram eva tad devaṃ devatāṃ yajante

### [1.4.10\_16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_16)

saṃvatsaro devo devatā bhavanti \[ed. davatā\]

### [1.4.10\_17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_17)

saṃvatsarasya devasya sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_

### [1.4.10\_18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_18)

atha yan mahāvratam upayanti prajāpatim eva tad devaṃ devatāṃ yajante

### [1.4.10\_19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_19)

prajāpatir devo devatā bhavanti \[ed. davatā\]

### [1.4.10\_20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_20)

prajāpater devasya sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti\_

### [1.4.10\_21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_21)

atha yad udayanīyam atirātram upayanti svargam eva tal lokaṃ devaṃ devatāṃ yajante

### [1.4.10\_22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_22)

svargo loko devo devatā bhavanti

### [1.4.10\_23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_23)

svargasya lokasya devasya sāyujyaṃ salokatāṃ yanti ya etad upayanti

### [1.4.10\_24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_24)

tad vā etat saṃvatsarasya janma

### [1.4.10\_25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_25)

sa ya evam etat saṃvatsarasya janma vedāptvaiva tat saṃvatsaraṃ svarge loke pratitiṣṭhati

### [1.4.10\_26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10_26)

pratitiṣṭhati prajayā paśubhir ya evaṃ veda

### [1.4.10xx](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.10xx)

saṃvatsareṇa sātmā saloko bhūtvā devān apy etīti brāhmaṇam || 10 ||

### [1.4.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.11)

sa vā eṣa saṃvastaro 'dhidaivaṃ cādhyātmaṃ ca pratiṣṭhitaḥ  
sa ya evam etat saṃvatsaram adhidaivaṃ cādhyātmaṃ ca pratiṣṭhitaṃ veda pratitiṣṭhati  
pratitiṣṭhati prajayā paśubhir ya evaṃ veda || 11 ||

### [1.4.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.12)

sa vā eṣa saṃvatsaro bṛhatīm abhisaṃpannaḥ\_  
dvāv akṣarāv ahnāṃ ṣaḍahau dvau pṛṣṭhyābhiplavau  
gavāyuṣī daśarātras  
tathā khalu ṣaṭtriṃśad saṃpadyante  
ṣaṭtriṃśadavadānā gauḥ  
ṣaṭtriṃśadakṣarā bṛhatī  
bārhato vai svargo lokaḥ\_  
bṛhatyā vai devāḥ svarge loke yajante  
bṛhatyā svarge loke pratitiṣṭhati  
pratitiṣṭhati prajayā paśubhir ya evaṃ veda || 12 ||

### [1.4.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.13)

sa vā eṣa saṃvatsaras trimahāvrataḥ\_  
caturviṃśe mahāvrataṃ viṣuvati mahāvrataṃ mahāvrata eva mahāvratam\_  
taṃ ha smaitam evaṃvidvāṃsaḥ pūrve trimahāvratam upayanti  
te tejasvina āsaṃt satyavādinaḥ saṃśitavratāḥ\_  
ya enam adya tathopeyur yathāmapātram udaka āsikte nirmṛtyed evaṃ yajamānā nirmṛtyerann upary upayanti  
tathā hāsya satyena tapasā vratena cābhijitam avaruddhaṃ bhavati ya evaṃ veda || 13 ||

### [1.4.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.14)

atha yac caturviṃśam ahar upetyānupetya viṣuvantaṃ mahāvratam upeyāt katham anāgūrtyai bhavatīti  
yam evāmuṃ purastād viṣuvato 'tirātram upayanti teneti brūyāt\_  
abhiplavāt pṛṣṭhyo nirmitaḥ  
pṛṣṭhyād abhijit\_  
abhijitaḥ svarasāmānaḥ  
svarasāmabhyo viṣuvān  
viṣuvataḥ svarasāmānaḥ  
svarasāmabhyo viśvajit\_  
viśvajitaḥ pṛṣṭhyābhiplavau  
pṛṣṭhyābhiplavābhyāṃ gavāyuṣī  
gavāyurbhyāṃ daśarātraḥ  
daśarātrān mahāvratam\_  
mahāvratād udayanīyo 'tirātraḥ\_  
udayanīyo 'tirātraḥ svargāya lokāyānnādyāya pratiṣṭhityai || 14 ||

### [1.4.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.15)

atha yac caturviṃśam ahar upetyānupetya viṣuvantaṃ mahāvratam upeyāt katham anāgūrtyai bhavatīti  
yam evāmuṃ purastād viṣuvato 'tirātram upayanti teneti brūyāt\_  
abhiplavāt pṛṣṭhyo nirmitaḥ  
pṛṣṭhyād abhijit\_  
abhijitaḥ svarasāmānaḥ  
svarasāmabhyo viṣuvān \[ed. viṣavān\]  
viṣuvataḥ svarasamānaḥ  
svarasāmabhyo viśvajit\_  
viśvajitaḥ pṛṣṭhyābhiplavau  
pṛṣṭhyābhiplavābhyāṃ gavāyuṣī  
gavāyurbhyāṃ daśarātraḥ\_  
atha ha devebhyo mahāvrataṃ na tasthe katham ūrdhvai stomair viṣuvantam upāgātāvṛttair mām iti  
te devā ihasāmivāsur  
upa taṃ yajñakratuṃ jānīmo ca ūrdhvastomo yenaitad ahar avāpnuyāmeti  
tata etaṃ dvādaśarātram ūrdhvastomaṃ dadṛśus  
tam āharan\_  
tenāyajanta  
tata ebhyo 'tiṣṭhan\_  
tiṣṭhati hāsmai mahāvratam\_  
pratitiṣṭhati  
pratitiṣṭhati prajayā paśubhir ya evaṃ veda || 15 ||

### [1.4.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.16)

atha yac caturviṃśam ahar upetyānupetya viṣuvantaṃ mahāvratam upeyāt katham anāgūrtyai bhavatīti  
yam evāmuṃ purastād viṣuvato 'tirātram upayanti teneti brūyāt  
tad āhuḥ kati saṃvatsarasya parāñcy ahāni bhavanti katy arvāñci  
tad yāni sakṛtsakṛd upayanti tāni parāñci  
atha yāni punaḥpunar upayanti tāny arvāñcīty evaināny upāsīran  
ṣaḍahayor hy āvṛttim anvāvartante || 16 ||

### [1.4.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.17)

atha yac caturviṃśam ahar upetyānupetya viṣuvantaṃ mahāvratam upeyāt katham anāgūrtyai bhavatīti  
yam evāmuṃ purastād viṣuvato 'tirātram upayanti teneti brūyāt\_ \[ed. 'tiratram\]  
abhiplavaṃ purastād viṣuvataḥ pūrvam upayanti  
pṛṣṭyam upariṣṭāt  
pitā vā abhiplavaḥ putraḥ pṛṣṭhyas  
tasmāt pūrve vayasi putrāḥ pitaram upajīvanti  
pṛṣṭhyaṃ paścād viṣuvataḥ pūrvam upayanty abhiplavam upariṣṭāt  
pitā vā abhiplavaḥ putraḥ pṛṣṭhyas  
tasmād uttame vayasi putrān pitopajīvati ya evaṃ veda  
tad apy etad ṛcoktaṃ \<śatam in nu śarado anti devā yatrā naś cakrā jarasaṃ tanūnām | putrāso yatra pitaro bhavanti mā no madhyā rīriṣatāyur gantoḥ \[ṚV 1.89.9\]\>\_iti\_  
upa ha vā enaṃ pūrve vayasi putrāḥ pitaram upajīvanty upottame vayasi putrān pitopajīvati ya evaṃ veda || 17 ||

### [1.4.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.18)

atha haiṣa mahāsuparṇas  
tasya yān purastād viṣuvataḥ ṣaṇmāsān upayanti sa dakṣiṇaḥ pakṣaḥ\_  
atha yān āvṛttān upariṣṭāt ṣaḍ upayanti sa uttaraḥ pakṣaḥ\_  
ātmā vai saṃvatsarasya viṣuvān aṅgāni pakṣau  
yatra vā ātmā tat pakṣau  
yatra vai pakṣau tad ātmā  
na vā ātmā pakṣāv atiricyate  
no pakṣāv ātmānam atiricyete iti\_  
evam u haiva tad apareṣāṃ sviditamahnāṃ pareṣām ity apareṣāṃ caiva pareṣāṃ ceti brūyāt || 18 || \[ed. būyāt\]

### [1.4.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.19)

tad āhur yad dvādaśa māsāḥ saṃvatsaro 'tha haitad ahar avāpnuyāmeti  
yad vaiṣuvatam apareṣāṃ sviditamahāṃ pareṣām iti\_  
apareṣāṃ caiva pareṣāṃ ceti brūyāt\_  
ātmā vai saṃvatsarasya viṣuvān aṅgāni māsāḥ\_  
yatra vā ātmā tad aṅgāni  
yatrāṅgāni tad ātmā  
na vā ātmāṅgāny atiricyate no 'ṅgāny ātmānam atiricyanta iti\_  
evam u haiva tad apareṣāṃ sviditamahnāṃ pareṣām ity apareṣāṃ caiva pareṣāṃ ceti brūyāt  
sa vā eṣa saṃvatsaraḥ || 19 ||

### [1.4.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.20)

tad āhuḥ katham ubhayatojyotiṣo 'bhiplavā anyataratojyotiḥ pṛṣṭhya iti\_  
ubhayatojyotiṣo vā ime lokā agnineta ādityenāmuta iti\_  
eṣa ha vā eteṣāṃ jyotir ya enaṃ pramṛdīva tapati  
devacakre ha vā ete pṛṣṭhyapratiṣṭhite pāpmānaṃ tṛṃhatī pariplavete  
tad ya evaṃviduṣāṃ dīkṣitānāṃ pāpakaṃ kīrtayad ete evāsya tad devacakre śiraś chindataḥ\_  
daśarātram uddhiḥ  
pṛṣṭhyābhiplavau cakre  
daśarātram uddhiṃ pṛṣṭhyābhiplavau cakre tantraṃ kurvīteti ha smāha vāsyus  
tayo stotrāṇi ca śastrāṇi ca saṃcāreyat\_  
yaḥ saṃcārayet tasmād ime puruṣe prāṇā nānā santa ekodayāc charīram adhivasati yan na saṃcārayet pramāyuko ha yajamānaḥ syāt\_  
eṣa ha vai pramāyuko yo 'ndho vā badhiro vā  
navāgniṣṭomā māsi saṃpadyante  
nava vai prāṇāḥ  
prāṇair yajñas tāyate\_  
ekaviṃśatir ukthyāḥ\_  
eka ukthyaḥ ṣoḍaśī\_  
annaṃ vā ukthyaḥ\_  
vīryaṃ ṣoḍaśy eva  
tathā rūḍhvā svargaṃ lokam adhyārohanti || 20 ||

### [1.4.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.21)

athāto 'hnām adhyārohaḥ  
prāyaṇīyenātirātreṇodayanīyam atirātram adhyārohanti caturviṃśena mahāvratam  
abhiplavena param abhiplavam\_  
pṛṣṭhyena paraṃ pṛṣṭhyam  
abhijitābhijitaṃ svarasāmabhiḥ parānt svarasāmānaḥ\_  
athaitad ahar avāpnuyāmeti yad vaiṣuvatam apareṣāṃ sviditamahnāṃ pareṣām ity apareṣāṃ caiva pareṣāṃ ceti brūyāt  
sa vā eṣa saṃvatsaraḥ || 21 ||

### [1.4.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.22)

athāto 'hnāṃ nivāhaḥ  
prāyaṇīyo 'tirātraś caturviṃśāyāhne nivahati  
caturviṃśam ahar abhiplavāya\_  
abhiplavaḥ pṛṣṭhyāya  
pṛṣṭhyo 'bhijite\_  
abhijit svarasāmabhyaḥ  
svarasāmāno viṣuvate  
viṣuvānt svarasāmabhyaḥ  
svarasāmano viśvajite  
viśvajit pṛṣṭhyābhiplavābhyām\_  
pṛṣṭhyābhiplavau gavāyurbhyām\_  
gavāyuṣī daśarātrāya  
daśarātro mahāvratāya  
mahāvratam udanīyāyātirātrāya\_  
udayanīyo 'tirātraḥ svargāya lokāyānnādyāya pratiṣṭhityai || 22 || \[ed. 'tiratraḥ\]

### [1.4.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.23)

ādityāś ca ha vā aṅgirasaś ca svarge loke 'spardhanta vayaṃ pūrve svar eṣyāmo vayaṃ pūrva iti  
ta ādityā laghubhiḥ sāmabhiś caturbhi stomair dvābhyāṃ pṛṣṭhyābhyāṃ svargaṃ lokam abhyaplavanta  
yad abhyaplavanta tasmād abhiplavaḥ\_  
anvañca evāṅgiraso gurubhiḥ sāmabhiḥ sarvai stomaiḥ sarvaiḥ pṛṣṭhyaiḥ svargaṃ lokam abhyaspṛśanta  
yad abhyaspṛśanta tasmāt spṛśyas  
taṃ vā etaṃ spṛśyaṃ santaṃ pṛṣṭhya ity ācakṣate parokṣeṇa  
parokṣapriyā iva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣaḥ\_  
abhiplavāt pṛṣṭhyo nirmitaḥ  
pṛṣṭhyād abhijit\_  
abhijitaḥ svarasāmānaḥ  
svarasāmabhyo viṣuvān  
viṣuvataḥ svarasāmānaḥ  
svarasāmabhyo viśvajit\_  
viśvajitaḥ pṛṣṭhyābhiplavau  
pṛṣṭhyābhiplavābhyāṃ gavāyuṣī  
gavāyurbhyāṃ daśarātras \[ed. daśaratras\]  
tāni ha vā etāni yajñāraṇyāni yajñakṛntatrāṇi  
teṣāṃ śataṃśataṃ rathānānyantaraṃ tad yathāraṇyāny ārūḍhā aśanāpipāse te pāpmānaṃ tṛṃhatī pariplavete  
evaṃ haivaite praplavante ye 'vidvāṃsa upayantyi\_  
atha ye vidvāṃsa upayanti tad yathā pravāhāt pravāhaṃ sthalāt sthalaṃ samāt samaṃ sukhāt sukham abhayād abhayam upasaṃkrāmantīty evaṃ haivaite saṃvatsarasyodṛcaṃ samaśnavāmahā iti brāhmaṇam || 23 ||

### [1.4.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24)

predir ha vai kauśāmbeyaḥ kausurubindur uddālaka āruṇau brahmacaryam uvāsa  
tam ācāryaḥ papraccha kumāra kati te pitā saṃvatsarasyāhāny amanyateti  
kati tveveti  
daśeti hovāca  
daśa vā iti hovāca  
daśākṣarā virāḍ virājo yajñaḥ  
kati tveveti  
naveti hovāca  
nava vā iti hovāca  
nava vai prāṇāḥ  
prāṇair yajñas tāyate  
kati tveveti\_  
aṣṭeti hovāca\_  
aṣṭau vā iti hovāca\_  
aṣṭākṣarā gāyatrī  
gāyatrī yajñaḥ  
kati tveveti  
sapteti hovāca  
sapta vā iti hovāca  
sapta chandāṃsi\_  
chandobhir yajñas tāyate  
kati tveveti  
ṣaḍ iti hovāca

### [1.4.24x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24x)

ṣaḍ vā iti hovāca

### [1.4.24\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_2)

ṣaḍ vā ṛtavaḥ\_

### [1.4.24\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_3)

ṛtūnām āptyai

### [1.4.24\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_4)

kati tveveti

### [1.4.24\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_5)

pañceti hovāca

### [1.4.24\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_6)

pañca vā iti hovāca

### [1.4.24\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_7)

pañcapadā paṅktiḥ

### [1.4.24\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_8)

pāṅkto yajñaḥ

### [1.4.24\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_9)

kati tveveti

### [1.4.24\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_10)

catvārīti hovāca

### [1.4.24\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_11)

catvāri vā iti hovāca

### [1.4.24\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_12)

catvāro vai vedāḥ\_

### [1.4.24\_13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_13)

vedair yajñas tāyate

### [1.4.24\_14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_14)

kati tveveti

### [1.4.24\_15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_15)

trīṇīti hovāca

### [1.4.24\_16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_16)

trīṇi vā iti hovāca

### [1.4.24\_17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_17)

triṣavaṇo vai yajñaḥ

### [1.4.24\_18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_18)

savanair yajñas tāyate

### [1.4.24\_19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_19)

kati tveveti

### [1.4.24\_20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_20)

dve iti hovāca

### [1.4.24\_21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_21)

dve vā iti hovāca

### [1.4.24\_22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_22)

dvipād vai puruṣaḥ\_

### [1.4.24\_23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_23)

dvipratiṣṭhaḥ puruṣaḥ

### [1.4.24\_24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_24)

puruṣo vai yajñaḥ

### [1.4.24\_25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_25)

kati tveveti\_

### [1.4.24\_26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_26)

ekam iti hovāca\_

### [1.4.24xx](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24xx)

ekaṃ vā iti hovāca\_

### [1.4.24\_27](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24_27)

aharahar ity eva sarvaṃ saṃvatsaraṃ || 24 ||

### [1.4.24col](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4.24col)

ity atharvavede gopathabrāhmaṇapūrvabhāge caturthaḥ prapāṭhakaḥ ||

## Linked texts (5)

- [Atharvavedabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.7.1) — Brahmā, Sanskrit
- [Vedic Index of Names and Subjects](https://indike.org/pramana/ins.reference.macdonell-keith-1912.v1.c3.s11.972) — Arthur A. Macdonell & A. Berriedale Keith, English
- [A Vedic Concordance](https://indike.org/pramana/ins.reference.bloomfield-1906.c6.5898) — Maurice Bloomfield, English
- [Kāṭhakaśākhā](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.kathakasakha.37.8) — Sanskrit
- [Tribes in Ancient India](https://indike.org/pramana/ins.geography.law-1943.c33.92) — Bimala Churn Law, English

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.4) · Pramāṇa
