<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Gopathabrahmana](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha) › 1.5

# Gopathabrahmana 1.5

Gopathabrāhmaṇa 1.5

- **Language:** Sanskrit

### [1.5.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.1)

om abhiplavaḥ ṣaḍahaḥ  
ṣaḍ ḍhy ahāni bhavanti jyotir gaur āyur gaur āyur jyotiḥ\_  
abhiplavaḥ pañcāhaḥ  
pañca hy evāhāni bhavanti  
yad dhy eva prathamam ahas tad uttamam ahaḥ\_  
abhiplavaś caturahaḥ\_  
catvāro hi stomā bhavanti trivṛt pañcadaśaḥ saptadaśa ekaviṃśa eva\_  
abhiplavas tryahas  
tryāvṛttir jyotir gaur āyuḥ\_  
abhiplavo dvyahaḥ\_  
dve hyeva sāmanī bhavato bṛhadrathantare eva\_  
abhiplava ekāha  
ekāhasya hi stomais tāyate  
caturṇām ukthyānāṃ dvādaśa stotrāṇy atiricyante  
sa saptamo 'gniṣṭomas  
tathā khalu saptāgniṣṭomā māsi saṃpadyanta iti brāhmaṇam || 1 ||

### [1.5.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.2)

athāto gādhapratiṣṭhā  
samudraṃ vā ete prataranti ye saṃvatsarāya dīkṣante  
teṣāṃ tīrtham eva prāyaṇīyo 'tirātras  
tīrthena hi prataranti  
tad yathā samudraṃ tīrthena pratareyus tādṛk tat\_  
gādhaṃ pratiṣṭhā caturviṃśam ahar yathopakakṣadagdhaṃ vā kaṇṭhadagdhaṃ vā yato viśramya prasnāyeyus tādṛk tat  
prasnayo 'bhiplavaḥ  
prasneyaḥ pṛṣṭhyaḥ\_  
gādhaṃ pratiṣṭhābhijid yathopakakṣadagdhaṃ vā kaṇṭhadagdhaṃ vā yato viśramya prasnāyeyus tādṛk tat\_  
nīvidagdha eva prathamaḥ svarasāmā  
jānudagdho dvitīyaḥ  
kulphadagdhas tṛtīyaḥ\_  
dvīpaḥ pratiṣṭhā viṣuvān yathopakakṣadagdhaṃ vā kaṇṭhadanghaṃ vā yato viśramya prasnāyeyus tādṛk tat  
kulphadagdha eva prathamo 'rvāk svarasāmā  
jānudagdho dvitīyaḥ\_  
nīvidagdhas tṛtīyaḥ\_  
gādhaṃ pratiṣṭhā viśvajid yathopakakṣadagdhaṃ vā kaṇṭhadagdhaṃ vā yato viśramya prasnāyeyus tādṛk tat  
prasneyaḥ pṛṣṭhyaḥ prasneyo 'bhiplavaḥ prasneye gavāyuṣī prasneyo daśarātraḥ\_  
gādhaṃ pratiṣṭhā mahāvrataṃ yathopakakṣadagdhaṃ vā kṇṭhadagdhaṃ vā yato viśramya prasnāyeyus tādṛk tat  
teṣāṃ tīrtham evodayanīyo 'tirātras  
tīrthena hy udyanti  
tad yathā samudraṃ tīrthenodeyus tādṛk tat\_  
atha ha smāha śvetaketur āruṇeyaḥ saṃvatsarāya nv ahaṃ dīkṣā iti \[ed. dikṣā\]

### [1.5.2x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.2x)

tasya ha pitā mukham udīkṣyovāca vettha nu tvam āyuṣmant saṃvatsarasya gādhapratiṣṭhe iti \[ed. vattha, corr. Patyal\]

### [1.5.2\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.2_2)

vedeti\_

### [1.5.2\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.2_3)

etad dha smaitad vidvānāheti brāhmaṇam || 2 ||

### [1.5.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.3)

puruṣo vāva saṃvatsaras  
tasya pādāv eva prāyaṇīyo 'tirātraḥ  
pādābhyāṃ hi prayanti tayor yac chuklaṃ tad ahno rūpam\_  
yat kṛṣṇaṃ tad rātreḥ\_  
nakhāni nakṣatrāṇāṃ rūpam\_  
lomāny oṣadhivanaspatīnām  
ūrū caturviṃśam ahaḥ\_  
uro 'bhiplavaḥ  
pṛṣṭhaṃ pṛṣṭhyaḥ  
śira eva trivṛt trivṛtaṃ hy eva śiro bhavati tvag asthi majjā mastiṣkam\_  
grīvāḥ pañcadaśaś caturdaśa hy evaitasyāṃ karūkarāṇi bhavanti  
vīryaṃ pañcadaśam\_  
tasmād ābhiraṇvībhiḥ satībhir guruṃ bhāraṃ harati  
tasmād grīvāḥ pañcadaśaḥ\_  
uraḥ saptadaśa.\_  
aṣṭāv anye jatravo 'ṣṭāv anya uraḥ saptadaśam\_  
tasmād uraḥ saptadaśaḥ\_  
udaram ekaviṃśaḥ\_  
viṃśatir hy evaitasyāntara udare kuntāpāni bhavanty udaram ekaviṃśam\_  
tasmād udaram ekaviṃśaḥ\_  
pārśve triṇavas  
trayodaśānyāḥ parśavas trayodaśānyāḥ pārśve triṇave  
tasmāt pārśve triṇavaḥ\_

### [1.5.3x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.3x)

anūkaṃ trayastriṃśaḥ\_

### [1.5.3\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.3_2)

dvātriṃśatir hy evaitasya pṛṣṭīkuṇḍīlāni bhavanti\_

### [1.5.3\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.3_3)

anūkaṃ trayastriśam\_

### [1.5.3\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.3_4)

tasmād anūkaṃ trayastriṃśas

### [1.5.3\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.3_5)

tasyāyam eva dakṣiṇo bāhur abhijit

### [1.5.3\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.3_6)

tasyeme dakṣiṇe trayaḥ prāṇāḥ svarasāmānaḥ\_

### [1.5.3\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.3_7)

ātmā viṣuvān\_

### [1.5.3\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.3_8)

tasyeme savye trayaḥ prāṇā arvāk svarasāmānas

### [1.5.3\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.3_9)

tasyāyaṃ savyo bāhur viśvajit\_

### [1.5.3\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.3_10)

uktau pṛṣṭhyābhiplavau

### [1.5.3\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.3_11)

yāv avāñcau prāṇau te gavāyuṣī

### [1.5.3\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.3_12)

aṅgāni daśarātraḥ\_

### [1.5.3\_13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.3_13)

mukhaṃ mahāvratam\_

### [1.5.3\_14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.3_14)

tasya hastāv evodayanīyo 'tirātraḥ\_

### [1.5.3\_15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.3_15)

hastābhyāṃ hy udyanti || 3 ||

### [1.5.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4)

puruṣo vāva saṃvatsaras  
tasya prāṇa eva prāyaṇīyo 'tirātraḥ  
prāṇena hi prayanti  
vāg ārambhaṇīyam ahaḥ\_  
yadyad ārabhate vāg ārabhate  
vācaiva tad ārabhate  
tasyāyam eva dakṣiṇaḥ pāṇir abhiplavas  
tasyedaṃ prātaḥsavanam idaṃ mādhyandinaṃ savanam idaṃ tṛtīyasavanam\_  
gāyatryā āyatane  
tasmād iyam asyai hrasiṣṭhā  
tasyedaṃ prātaḥsavanam idaṃ mādhyandinaṃ savanam idaṃ tṛtīyasavanam\_  
triṣṭubha āyatane  
tasmād iyam asyai variṣṭhā  
tasyedaṃ prātaḥsavanam idaṃ mādhyandinaṃ savanam idaṃ tṛtīyasavanam\_  
jagatyā āyatane  
tasmād iyam anayor variṣṭhā  
tasyedaṃ prātaḥsavanam idaṃ mādhyandinaṃ savanam idaṃ tṛtīyasavanam\_  
paṅktyā āyatane  
pṛthur iva vai paṅktis  
tasmād iyam āsāṃ prathiṣṭhā  
tasyedaṃ prātaḥsavanam idaṃ mādhyandinaṃ savanam idaṃ tṛtīyasavanam\_  
virāja āyatane\_  
annaṃ vai śrīḥ\_

### [1.5.4x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4x)

virāḍ annādyam

### [1.5.4\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_2)

annnādyasya śriyo 'varuddhyai

### [1.5.4\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_3)

tasmād iyam āsāṃ variṣṭhā

### [1.5.4\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_4)

tasyedaṃ prātaḥsavanam idaṃ mādhyandinaṃ savanam idaṃ tṛtīyasavanam\_

### [1.5.4\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_5)

atichandasa āyatane\_

### [1.5.4\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_6)

atichando vai chandasām āyatanam\_

### [1.5.4\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_7)

tasmād idaṃ prathiṣṭhaṃ phalakam\_

### [1.5.4\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_8)

tasyedaṃ prātaḥsavanam idaṃ mādhyandinaṃ savanam idaṃ tṛtīyasavanam\_

### [1.5.4\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_9)

sa itaḥ sa ito 'bhiplavaḥ sa ita ātmā pṛṣṭhyaḥ

### [1.5.4\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_10)

plavatīvābhiplavas

### [1.5.4\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_11)

tiṣṭhatīva pṛṣṭhyaḥ

### [1.5.4\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_12)

plavata iva hy evam aṅgais

### [1.5.4\_13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_13)

tiṣṭhatīvātmanā

### [1.5.4\_14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_14)

tasyāyam eva dakṣiṇaḥ karṇo 'bhijit

### [1.5.4\_15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_15)

tasya yad dakṣiṇam akṣṇaḥ śuklaṃ sa prathamaḥ svarasāmā

### [1.5.4\_16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_16)

yat kṛṣṇaṃ sa dvitīyaḥ\_

### [1.5.4\_17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_17)

yan maṇḍalaṃ sa tṛtīyaḥ\_

### [1.5.4\_18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_18)

nāsike viṣuvān maṇḍalam eva prathamo 'rvāk svarasāmā

### [1.5.4\_19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_19)

yat kṛṣṇaṃ sa dvitīyaḥ\_

### [1.5.4\_20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_20)

yac chuklaṃ sa tṛtīyas

### [1.5.4\_21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_21)

tasyāyaṃ savyaḥ karṇo viśvajit\_

### [1.5.4\_22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_22)

uktau pṛṣṭhyābhiplavau

### [1.5.4\_23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_23)

yāv avāñcau prāṇau te gavāyuṣī

### [1.5.4\_24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_24)

aṅgāni daśarātraḥ\_

### [1.5.4\_25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_25)

mukhaṃ mahāvratam\_

### [1.5.4\_26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4_26)

tasyodāna evodayanīyo 'tirātraḥ\_

### [1.5.4xx](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.4xx)

udānena hy udyanti || 4 ||

### [1.5.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5)

puruṣo vāva saṃvatsaraḥ  
puruṣa ity ekam\_  
saṃvatsara ity ekam  
atra tat samam\_  
dve ahorātre saṃvatsarasya  
dvāv imau puruṣe prāṇāv iti\_  
atra tat samam\_  
trayo vā ṛtavaḥ saṃvatsarasya  
traya ime puruṣe prāṇā iti\_  
atra tat samam\_  
ṣaḍ vā ṛtavaḥ saṃvatsarasya  
ṣaḍ ime puruṣe prāṇā iti\_  
atra tatsamam\_  
sapta vā ṛtavaḥ saṃvatsarasya  
sapteme puruṣe prāṇā iti\_  
atra tat samam\_  
dvādaśa māsāḥ saṃvatsarasya  
dvādaśeme puruṣe prāṇā iti\_  
atra tat samam\_  
trayodaśa māsāḥ saṃvatsarasya  
trayodaśeme puruṣe prāṇā iti\_  
atra tat samam\_  
caturviṃśatir ardhamāsāḥ saṃvatsarasya

### [1.5.5x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5x)

caturviṃśo 'yaṃ puruṣaḥ\_

### [1.5.5\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_2)

viṃśatyaṅguliś caturaṅga iti\_

### [1.5.5\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_3)

atra tat samam\_

### [1.5.5\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_4)

ṣaḍviṃśatir ardhamāsāḥ saṃvatsarasya

### [1.5.5\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_5)

ṣaḍviṃśo 'yaṃ puruṣaḥ

### [1.5.5\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_6)

pratiṣṭhe ṣaḍviṃśe iti\_

### [1.5.5\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_7)

atra tat samam\_

### [1.5.5\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_8)

trīṇi ca ha vai śatāni ṣaṣṭiś ca saṃvatsarasyāhorātrāṇīti\_

### [1.5.5\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_9)

etāvanta eva puruṣasya prāṇā iti\_

### [1.5.5\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_10)

atra tat samam\_

### [1.5.5\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_11)

sapta ca ha vai śatāni viṃśatiś ca saṃvatsarasyāhāni ca rātrayaś ceti\_

### [1.5.5\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_12)

etāvanta eva puruṣasyāsthīni ca majjānaś ceti\_

### [1.5.5\_13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_13)

atra tat samam\_

### [1.5.5\_14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_14)

caturdaśa ca ha vai śatāni catvāriṃśac ca saṃvatsarasyārdhāhāś cārdharātrayaś ceti\_

### [1.5.5\_15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_15)

etāvanta eva puruṣasya sthūrā māṃsānīti\_

### [1.5.5\_16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_16)

atra tat samam

### [1.5.5\_17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_17)

aṣṭāviṃśatiś ca ha vai śatāny aśītiś ca saṃvatsarasya pādāhāś ca pādarātrayaś ceti\_

### [1.5.5\_18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_18)

etāvanta eva puruṣasya snāvā bandhyā iti\_

### [1.5.5\_19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_19)

atra tat samam\_

### [1.5.5\_20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_20)

daśa ca ha vai sahasrāṇy aṣṭau ca śatāni saṃvatsarasya muhūrtā iti\_

### [1.5.5\_21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_21)

etāvanta eva puruṣasya peśaśamarā iti\_

### [1.5.5\_22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_22)

atra tat samam\_

### [1.5.5\_23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_23)

yāvanto muhūrtāḥ pañcadaśa kṛtvas tāvantaḥ prāṇāḥ\_

### [1.5.5\_24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_24)

yāvantaḥ prāṇāḥ pañcadaśa kṛtvas tāvanto 'pānāḥ\_

### [1.5.5\_25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_25)

yāvanto 'pānāḥ pañcadaśa kṛtvas tāvanto vyānāḥ\_

### [1.5.5\_26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_26)

yāvanto vyānāḥ pañcadaśa kṛtvas tāvantaḥ samānāḥ\_

### [1.5.5xx](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5xx)

yāvantaḥ samānāḥ pañcadaśa kṛtvas tāvanta udānāḥ\_

### [1.5.5\_27](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_27)

yāvanta udānāḥ pañcadaśa kṛtvas tāvanty etādīni

### [1.5.5\_28](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5_28)

yāvanty etādīni tāvanty etarhīṇi

### [1.5.5aaa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5aaa)

yāvanty etarhīṇi tāvanti svedāyanāni

### [1.5.5bbb](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5bbb)

yāvanti svedāyanāni tāvanti kṣiprāyaṇāni

### [1.5.5ccc](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5ccc)

yāvanti kṣiprāyaṇāni tāvanto romakūpāḥ\_

### [1.5.5ddd](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5ddd)

yāvanto romakūpāḥ pañcadaśa kṛtvas tāvanto varṣato dhārās

### [1.5.5eee](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5eee)

tad etat krośaśatikaṃ parimāṇam\_

### [1.5.5fff](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.5fff)

tad apy etad ṛcoktaṃ \<śramād anyatra parivartamānaś caran vāsīno yadi vā svapann api | ahorātrābhyāṃ puruṣaḥ kṣaṇena kati kṛtvaḥ prāṇiti cāpānīti ca śataṃ śatāni parivatsarāṇām aṣṭau ca śatāni saṃvatsarasya muhūrtān yān vadanty ahorātrābhyāṃ puruṣaḥ samena kati kṛtvaḥ prāṇiti cāpānīti ca \[ŚBM 12.3.2.7-8\]\>\_iti brāhmaṇam || 5 ||

### [1.5.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.6)

saṃvatsarasya samatā veditavyeti ha smāha vāsyuḥ\_  
ekam eva purastād viṣuvato 'tirātram upayanty ekam upariṣṭāt  
tripañcāśatam eva purastād viṣuvato 'gniṣṭomān upayanti tripañcāśatam upariṣṭāt\_  
viṃśatiśatam eva purastād viṣuvata ukthyān upayanti viṃśatiśatam upariṣṭāt  
ṣaḍ eva purastād viṣuvataḥ ṣoḍaśina upayanti ṣaḍ upariṣṭāt  
triṃśad eva purastād viṣuvataḥ ṣaḍahān upayanti triṃśad upariṣṭāt  
saiṣā saṃvatsarasya samatā  
sa ya evam etāṃ saṃvatsarasya samatāṃ veda saṃvatsareṇa sātmā saloko bhūtvā devān apyetīti brahmaṇam || 6 ||

### [1.5.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.7)

athāto yajñakramāḥ\_  
agnyādheyam  
agnyādheyāt pūrṇāhutiḥ  
pūrṇahuter agnihotram  
agnihotrād darśapūrṇamāsau  
darśapūrṇamāsābhyām āgrayaṇam  
āgrayaṇāc cāturmāsyāni  
cāturmāsyebhyaḥ paśubandhaḥ  
paśubandhād agniṣṭomaḥ\_  
agniṣṭomād rājasūyaḥ\_  
rājasūyād vājapeyaḥ\_  
vājapeyād aśvamedhaḥ\_  
aśvamedhāt puruṣamedhaḥ  
puruṣamedhāt sarvamedhaḥ  
sarvamedhād dakṣiṇāvantaḥ\_  
dakṣiṇāvadbhyo 'dakṣiṇāḥ\_  
adakṣiṇāḥ sahasradakṣiṇe pratyatiṣṭhan\_  
te vā ete yajñakramāḥ  
sa ya evam etān yajñakramān veda yajñena sātmā saloko bhūtvā devān apyetīti brāhmaṇam || 7 ||

### [1.5.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.8)

prajāpatir akāmayatānantyam aśnuvīyeti  
so 'gnīn ādhāya pūrṇāhutyāyajata  
so 'ntam evāpaśyat  
so 'gnihotreṇeṣṭvāntam evāpaśyat  
sa darśapūrṇamāsābhyām iṣṭvāntam evāpaśyat  
sa āgrayaṇeneṣṭvāntam evāpaśyat  
sa cāturmāsyair iṣṭvāntam evāpaśyat  
sa paśubandheneṣṭvāntam evāpaśyat  
so 'gniṣṭomeneṣṭvāntam evāpaśyat  
sa rājasūyeneṣṭvā rājeti nāmādhatta  
so 'ntam evāpaśyat  
sa vājapeyeneṣṭvā samrāḍ iti nāmādhatta  
so 'ntam evāpaśyat  
so 'śvamedheneṣṭvā svarāḍ iti nāmādhatta  
so 'ntam evāpaśyat  
sa puruṣamedheneṣṭvā virāḍ iti nāmādhatta  
so 'ntam evāpaśyat  
sa sarvamedheneṣṭvā sarvarāḍ iti nāmādhatta  
so 'ntam evāpaśyat  
so 'hīnair dakṣiṇāvadbhir iṣṭvāntam evāpaśyat  
so 'hīnair adakṣiṇāvadbhir iṣṭvāntam evāpaśyat  
sa sattreṇobhayato 'tirātreṇāntato 'yajata  
vācaṃ ha vai hotre prāyacchat

### [1.5.8x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.8x)

prāṇam adhvaryave cakṣur udgātre mano brahmaṇe 'ṅgāni hotrakebhya ātmānaṃ sadasyebhyaḥ\_

### [1.5.8\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.8_2)

evam ānantyam ātmānaṃ dattvānantyam āśnuta

### [1.5.8\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.8_3)

tad yā dakṣiṇā ānayat tābhir ātmānaṃ niṣkrīṇīya

### [1.5.8\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.8_4)

tasmād etena jyotiṣṭomenāgniṣṭomenātmaniṣkrayaṇena sahasradakṣiṇena pṛṣṭhaśamanīyena tvareta

### [1.5.8\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.8_5)

yo hy aniṣṭvā pṛṣṭhaśamanīyena praityātmānaṃ so 'niṣkrīya praitīti brāhmaṇam || 8 ||

### [1.5.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.9)

yad vai saṃvatsarāya saṃvatsarasado dīkṣante katham eṣām agnihotram anantaritaṃ bhavati  
vrateteti brūyāt  
katham eṣāṃ darśo 'nantarito bhavati  
dadhnā ca puroḍāśena ceti brūyāt  
katham eṣāṃ paurṇamāsam anantaritaṃ bhavati\_  
ājyena ca puroḍāśena ceti brūyāt  
katham eṣām āgrayaṇam anantaritaṃ bhavati  
saumyena caruṇeti brūyāt  
katham eṣāṃ cāturmāsyāny anantaritāni bhavanti  
payasyayeti brūyāt  
katham eṣāṃ paśubandho 'nantarito bhavati  
paśunā ca puroḍāśena ceti brūyāt  
katham eṣāṃ saumyo 'dhvaro 'nantarito bhavati  
grahair iti brūyāt  
katham eṣāṃ gṛhamedho 'nantarito bhavati  
dhānākarambhair iti brūyāt  
katham eṣāṃ pitṛyajño 'nantarito bhavati\_  
aupāsanair iti brūyāt  
katham eṣāṃ mithunam anantaritaṃ bhavati  
hiṃkāreneti brūyāt  
saiṣā saṃvatsare yajñakratūnām apītiḥ  
sa ya evam etāṃ saṃvatsare yajñakratūnām apītiṃ veda yajñena sātmā saloko bhūtvā devān apy etīti brāhmaṇam || 9 ||

### [1.5.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.10)

devā ha vai sahasrasaṃvatsarāya didīkṣire  
teṣāṃ pañca śatāni saṃvatsarāṇāṃ paryupetāny āsann athedaṃ sarva śaśrāma ye stomā yāni pṛṣṭhāni yāni śastrāṇi  
te devā ihasāmivāsurupa taṃ yajñakratuṃ jānīmo yaḥ sahasrasaṃvatsarasya pratimā  
ko hi tasmai manuṣyo yaḥ sahasrasaṃvatsareṇa yajeteti  
tad ayātayāma madhye yajñasyāpaśyan\_  
tenāyātayāmnā yā vede vyaṣṭir āsīt tāṃ pañcasv apaśyann ṛci yajuṣi sāmni śānte 'tha ghore  
tā vā etāḥ pañca vyāhṛtayo bhavanty o śrāvayāstu śrauṣaḍ yaja ye yajāmahe vauṣaḍ iti  
te devā ihasāmivāsurupa taṃ yajñakratuṃ jānīmo yaḥ sahasrasaṃvatsarasya pratimā \[ed. davā\]  
ko hi tasmai manuṣyo yaḥ sahasrasaṃvatsareṇa yajeteti  
tata etaṃ tāpaścitaṃ sahasrasaṃvatsarasyāñjasyam apaśyan\_  
te hy eva stomā bhavanti tāni pṛṣṭhāni tāni śastrāṇi  
sa khalu dvādaśa māsān dīkṣābhir eti dvādaśamāsān upasadbhir dvāśamāsāṃt sutyābhiḥ\_  
atha yad dvādaśa māsān dīkṣābhir eti dvādaśamāsān upasadbhis tenaitāv agnyarkāv āpnoti\_  
atha yad dvādaśa māsāṃt sutyābhis tenedaṃ mahaduktham avāpnoti  
te devā ihasāmivāsurupa taṃ yajñakratuṃ jānīmo yaḥ sahasrasaṃvatsarasya pratimā  
ko hi tasmai manuṣyo yaḥ sahasrasaṃvatsareṇa yajeteti  
tata etaṃ saṃvatsaraṃm tāpaścitasyāñjasyam apaśyan\_  
te hy eva stomā bhavanti tāni pṛṣṭhāni tāni śastrāṇi  
te devā ihasāmivāsurupa taṃ yajñakratuṃ jānīmo yaḥ sahasrasaṃvatsarasya pratimā  
ko hi tasmai manuṣyo yaḥ sahasrasaṃvatsareṇa yajeteti  
tata etaṃ dvādaśāhaṃ saṃvatsarasyāñjasyam apaśyan\_  
te hy eva stomā bhavanti tāni pṛṣṭhāni tāni śastrāṇi  
sa khalu dvādaśāhaṃ dīkṣābhir eti dvādaśāham upasadbhir dvādaśāhaṃ sutyābhiḥ\_

### [1.5.10x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.10x)

atha yad dvādaśāhaṃ dīkṣābhir eti dvādaśāham upasadbhis tenaitāv agnyarkāv āpnoti\_

### [1.5.10\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.10_2)

atha yad dvādaśāhaṃ sutyābhis tenedaṃ mahaduktham avāpnoti

### [1.5.10\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.10_3)

te devā ihasāmivāsurupa taṃ yajñakratuṃ jānīmo yaḥ sahasrasaṃvatsarasya pratimā \[ed. ihasamivāsurupa\]

### [1.5.10\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.10_4)

ko hi tasmai manuṣyo yaḥ sahasrasaṃvatsareṇa yajeteti

### [1.5.10\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.10_5)

tata etaṃ pṛṣṭhyaṃ ṣaḍahaṃ dvādaśāhasyāñjasyam apaśyan\_

### [1.5.10\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.10_6)

te hy eva stomā bhavanti tāni pṛṣṭhāni tāni śastrāṇi

### [1.5.10\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.10_7)

te devā ihasāmivāsurupa taṃ yajñakratuṃ jānīmo yaḥ sahasrasaṃvatsarasya pratimā

### [1.5.10\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.10_8)

ko hi tasmai manuṣyo yaḥ sahasrasaṃvatsareṇa yajeteti

### [1.5.10\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.10_9)

tata etaṃ viśvajitaṃ pṛṣṭhyaṣaḍahasyāñjasyam apaśyan\_

### [1.5.10\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.10_10)

te hy eva stomā bhavanti tāni pṛṣṭhāni tāni śastrāṇi

### [1.5.10\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.10_11)

te devā ihasāmivāsurupa taṃ yajñakratuṃ jānīmo yaḥ sahasrasaṃvatsarasya pratimā

### [1.5.10\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.10_12)

ko hi tasmai manuṣyo yaḥ sahasrasaṃvatsareṇa yajeteti

### [1.5.10\_13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.10_13)

sa vā eṣa viśvajid yaḥ sahasrasaṃvatsarasya pratimā\_

### [1.5.10\_14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.10_14)

eṣa ha prajānāṃ prajāpatir yad viśvajid iti brāhmaṇam || 10 ||

### [1.5.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.11)

puruṣaṃ ha vai nārāyaṇaṃ prajāpatir uvāca yajasya yajasveti  
sa hovāca yajasva yajasvety evaṃ hāttha mā  
trir api kṣata me vasavaḥ prātaḥsavanenāgū rudrā mādhyaṃdinasavanenādityās tṛtīyasavanena  
yajñavāstuny eva paryaśiṣo yajñavāstum ity evam āśiṣo 'haṃ vā etad veda yajñe vasavaḥ prātaḥsavanenāgū rudrā mādhyaṃdinasavanenādityās tṛtīyasavanena yajñavāstuny eva paryaśiṣo yajñavāstum ity evam āśiṣo vidvāṃso nūnaṃ tvā yājayeyuḥ\_  
ete ha vā avidvāṃso yatrānṛgvid dhotā bhavaty ayajurvid adhvaryur asāmavid udgātābhṛgvaṅgirovid brahmā  
yajasvaiva hanta tu te tad vakṣyāmi  
yathā sūtre maṇir iva sūtram etāny ukthāhāni bhavanti sūtram iva vā maṇāv iti  
tasmād ya eva sarvavit syāt taṃ brahmāṇaṃ kurvīta\_  
eṣa ha vai vidvāṃt sarvavid brahmā yad bhṛgvaṅgirovit\_  
ete ha vā asya sarvasya śamayitāraḥ pālayitāras  
tamād brahmā stute bahiḥpavamāne vācayati || 11 ||

### [1.5.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.12)

śyeno 'si gāyatrachandā  
anu tvārabhe  
svasti mā saṃpārayeti  
sa yad āha śyeno 'sīti somaṃ vā etad āha\_  
eṣa ha vā agnir bhūtvāsmiṃl loke saṃśāyayati  
tad yat saṃśāyayati tasmāc cheyanas  
tac cheyanasya śyenatvam\_  
sa yad āha gāyatrachandā anutvārabha iti gāyatreṇa chandasā vasurbhir devaiḥ prātaḥsavane 'smiṃl loke 'gniṃ santam anvārabhate  
sa yad āha svasti mā saṃpārayeti gāyatreṇaiva chandasā vasubhir devaiḥ prātaḥsavane 'smiṃl loke 'gninā devena svasti mā saṃpārayeti gāyatreṇaivainaṃ tac chandasā vasubhir devaiḥ prātaḥsavane 'smiṃl loke 'gninā devena svasti saṃpadyate ya evaṃ veda

### [1.5.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.13)

atha mādhyaṃdine pavamāne vācayati samrāḍ asi triṣṭupchandā  
anu tvārabhe  
svasti mā saṃpārayeti  
sa yad āha samrāḍ asīti somaṃ vā etad āha\_  
eṣa ha vai vāyurbhūtvāntarikṣaloke samrājati  
tad yat samrājati tasmāt samrāṭ  
tat samrājasya samrāṭtvam\_  
sa yad āha triṣṭupchandā anu tvārabha iti traiṣṭubhena chandasā rudrair devair mādhyaṃdine savane 'ntarikṣaloke vāyuṃ santam anvārabhate  
sa yad āha svasti mā saṃpārayeti traiṣṭubhenaiva chandasā rudrair devair mādhyaṃdine savane antarikṣaloke vāyunā devena svasti mā saṃpārayeti  
traiṣṭubhenaivainaṃ tac chandasā rudrair devair mādhyaṃdine savane antarikṣaloke vāyunā devena svasti saṃpadyate ya evaṃ veda || 13 ||

### [1.5.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.14)

athārbhave pavamāne vācayati svaro 'si gayo 'si jagacchandā  
anu tvārabhe  
svasti mā saṃpārayeti  
sa yad āha svaro 'sīti somaṃ vā etad āha\_  
eṣa ha vai sūryo bhūtvāmuṣmiṃl loke svarati  
tad yat svarati tasmāt svaras  
tat svarasya svaratvam\_  
sa yad āha gayo 'sīti somaṃ vā etad āha\_  
eṣa ha vai candramā bhūtvā sarvāṃl lokān gacchati  
tad yad gacchati tasmād gayas  
tad gayasya gayatvam\_  
sa yad āha jagacchandā anu tvārabha iti jāgatena chandasādityair devais tṛtīyasavane 'muṣmiṃl loke sūryaṃ santam anvārabhate  
sa yad āha svasti mā saṃpārayeti jāgatenaiva chandasādityair devais tṛtīyasavane 'muṣmiṃl loke sūryeṇa devena svasti mā saṃpārayeti jāgatenaivainaṃ tac chandasādityair devais tṛtīyasavane 'muṣmiṃl loke sūryeṇa devena svasti saṃpadyate ya evaṃ veda || 14 ||

### [1.5.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.15)

atha saṃsthite saṃsthite savane vācayati mayi bhargo mayi maho mayi yaśo mayi sarvam iti  
pṛthivy eva bhargo 'ntarikṣa eva maho dyaur eva yaśo 'pa eva sarvam  
agnir eva bhargo vāyur eva maha āditya eva yaśaś candramā eva sarvam\_ \[ed. ādityā\]  
vasava eva bhargo rudrā eva maha ādityā eva yaśo viśvedevā eva sarvam\_  
gāyatry eva bhargas triṣṭub eva maho jagaty eva yaśo 'nuṣṭub eva sarvam\_  
prācy eva bhargaḥ pratīcy eva maha udīcy eva yaśo dakṣiṇaiva sarvam\_  
vasanta eva bhargo grīṣma eva maho varṣā eva yaśaḥ śarad eva sarvam\_  
trivṛd eva bhargaḥ pañcadaśa eva mahaḥ saptadaśa eva yaśa ekaviṃśa eva sarvam  
ṛgveda eva bhargo yajurveda eva mahaḥ sāmaveda eva yaśo brahmaveda eva sarvam\_  
hotaiva bhargo 'dhvaryur eva maha udgātaiva yaśo brahmaiva sarvam\_  
vāg eva bhargaḥ prāṇa eva mahaś cakṣur eva yaśo mana eva sarvam || 15 ||

### [1.5.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.16)

sa yad āha mayi bharga iti pṛthivīm evaital lokānām ahāgniṃ devānāṃ vasūn devān devagaṇānāṃ gāyatraṃ chandasāṃ prācīṃ diśāṃ vasantam ṛtūnāṃ trivṛtaṃ stomānām ṛgvedaṃ vedānāṃ hautraṃ hotrakāṇāṃ vācam indriyāṇām || 16 ||

### [1.5.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.17)

sa yad āha mayi maha ity antarikṣam evaital lokānām āha vāyuṃ devānāṃ rudrān devān devagaṇānāṃ traiṣṭubhaṃ chandasāṃ pratīcīṃ diśāṃ grīṣmam ṛtūnāṃ pañcadaśaṃ stomānāṃ yajurvedaṃ vedānām ādhvaryavaṃ hotrakāṇāṃ prāṇam indriyāṇām || 17 ||

### [1.5.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.18)

sa yad āha mayi yaśa iti divam evaital lokānām āhādityaṃ devānām ādityān devagaṇānāṃ jāgataṃ chandasām udīcīṃ diśāṃ varṣā ṛtūnāṃ saptadaśaṃ stomānāṃ sāmavedaṃ vedānām audgātraṃ hotrakāṇāṃ cakṣur indriyāṇām || 17 ||

### [1.5.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.19)

sa yad āha mayi sarvam ity apa evaital lokānām āha candramasaṃ devānāṃ viśvān devān devagaṇānām ānuṣṭubhaṃ chandasāṃ dakṣiṇāṃ diśāṃ śaradam ṛtūnām ekaviṃśaṃ stomānāṃ brahmavedaṃ vedānāṃ brahmatvaṃ hotrakāṇāṃ mana indriyāṇām || 18 ||

### [1.5.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.20)

sa vā eṣa daśadhā catuḥ saṃpadyate  
daśa ca ha vai catur virājo 'kṣarāṇi  
taṃ garbhā upajīvanti  
śrīr vai virāḍ  
yaśo 'nnādyam\_  
śriyam eva tad virājaṃ yaśasy annādyo pratiṣṭhāpayati  
pratiṣṭhantīr idaṃ sarvam anupratiṣṭhati  
pratitiṣṭhati prajayā paśubhir ya evaṃ veda || 20 ||

### [1.5.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.21)

anarvāṇaṃ ha vai devaṃ dadhyaṅṅ āṅgirasa upasīdaṃ ha yajñasya śnuṣṭiṃ samaśnavāmaha iti  
sa dadhyaṅṅ āṅgiraso 'bravīd yo vai saptadaśaṃ prajāpatiṃ yajñe 'nvitaṃ veda nāsya yajño riṣyate  
na yajñapatiṃ riṣyanta iti  
tā vā etāḥ pañca vyāhṛtayo bhavanty o śrāvayāstu śrauṣaḍ yaja ye yajāmahe vauṣaḍ iti  
sa dadhyaṅṅ āṅgiraso 'bravīn na vayaṃ vidmo yadi brāhmaṇāḥ smo yady abrāhmaṇāḥ smo yadi tasyarṣeḥ smo vānyasyeti\_  
anarvāṇaś ca ha vā ṛtāvantaś ca pitaraḥ svadhāyām āvṛṣāyanta vayaṃ vadāmahai vayaṃ vadāmahā iti  
so 'yāt svāyaṃbhuvo vā ṛtāvanto madayātāṃ na vayaṃ vadāmahā iti  
tasmāt pravare pravriyamāṇe vācayed devāḥ pitara iti tisraḥ\_  
ya eti saṃyajati sa bhavati yaś ca na brūte yaś ca na brūta iti brāhmaṇam || 21 ||

### [1.5.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.22)

sāvitraṃ ha smaitaṃ pūrve purastāt paśum ālabhanta ity etarhi prājāpatyam\_  
yo hy eva savitā sa prajāpatir iti vadantas  
tasmād u samupyāgnīṃs tena yajeran\_  
te samānadhiṣṇyā eva syur okhāsaṃbharaṇīyāyāḥ\_  
ukhāsaṃbharaṇīyāyāṃ vinyupayāgnīṃs tayā yajeran\_  
te nānādhiṣṇyā eva syur ā dīkṣaṇīyāyāḥ\_  
dīkṣaṇīyāyāṃ saṃnyupyāgnīṃs tayā yajeran\_  
te samānadhiṣṇyā eva syur odavasānīyāyāḥ\_  
udavasānīyāyāṃ vinyupyāgnīṃs tayā yajeran\_  
te nānādhiṣṇyā eva syuḥ\_  
atha yadi yajamānasyopatapet pārśvato 'gnīn ādhāya tāvad āsīta yāvad agadaḥ syāt\_  
yadi preyāt svair eva tam agnibhir dahet\_  
aśavāgnibhir itare yajamānā āsata iti vadantas  
tasya tad eva brāhmaṇaṃ yad adaḥ puraḥsavane  
pitṛmedha āśiṣo vyākhyātāḥ || 22 ||

### [1.5.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.23)

sāyaṃprātarhomau sthālīpāko navaś ca yaḥ | baliś ca pitṛyajñaś cāṣṭakā saptamaḥ paśuḥ || ity ete pākayajñāḥ  
agnyādheyam agnihotraṃ paurṇamāsyamāvāsye | naveṣṭiś cāturmāsyāni paśubandho 'tra saptamaḥ || ity ete haviryajñāḥ  
agniṣṭomo 'tyagniṣṭoma ukthyaḥ ṣoḍaśimāṃs tataḥ | vājapeyo 'tirātraś cāptoryāmātra saptamaḥ || ity ete sutyāḥ  
ke svid devā pravovājāḥ ke svid devā abhidyavaḥ | ke svid devā haviṣmantaḥ kiṃ svij jigāti sumnayuḥ ||  
ṛtava eva pravovājā māsā devā abhidyavaḥ | ardhamāsā haviṣmantas taj jigāti sunmayuḥ ||  
kati svid rātrayaḥ katy ahāni kati stotrāṇi kati śastrāṇy asya | kati svit savanāḥ saṃvatsarasya stotriyāḥ padākṣarāṇi katy asya ||  
\<dvāv atirātrau ṣaṭ śatam agniṣṭomā dve viṃśatiśate ukthyānāṃ | dvādaśa ṣoḍaśinaḥ ṣaṣṭiḥ ṣaḍahā vaiṣuvataṃ ca \[VaitS 31.15\]\> ||  
ahānyasya viṃśatiśatāni trīṇy ahaś caikaṃ tāvad asya | saṃvatsarasya savanāḥ sahasram asīti trīṇi ca saṃstutasya ||  
ṣaṭṣaṣṭiś ca dve ca śate bhavata stutaśastrāṇām ayutaṃ caikam asya | stotriyāś ca navatisahasrā dve niyute navatiś cāti ṣaṭ ca ||  
aṣṭau śatāny ayutāni triṃśac caturnavatiś ca padāny asya | saṃvatsarasya kavibhir mitasyaitāvatī madhyamā devamātrā ||  
ayutam ekaṃ prayutāni triṃśad dve niyute tathā hy anusṛṣṭāḥ | aṣṭau śatāni nava cākṣarāṇy etāvān ātmā paramaḥ prajāpateḥ ||  
ādyaṃ vaṣaṭkāraḥ pradānāntam etam agniṣṭome parvaśaḥ sādhu kḷptam | saubheṣajaṃ chanda īpsan yad agnau catuḥśataṃ bahudhā hūyate yat ||  
prātaḥsavana stuta ekaviṃśo gāyatrastomamita eka eva | mādhyaṃdinaḥ saptadaśena kḷptas trayastriṃśena savanaṃ tṛtīyam || 23 ||

### [1.5.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.24)

śraddhāyāṃ retas tapasā tapasvī vaiśvānaraḥ siṣice 'patyam īpsan | tato jajñe lokajit somajambhā ṛṣer ṛṣir aṅgirāḥ saṃnabhūva ||  
ṛṣer yajñasya caturvidhasya śraddhāṃ yaḥ śreyasīṃ lokam amuṃ jigāya | yasmai vedāḥ prasṛtāḥ somabindu yuktā vahanti sukṛtām u lokam ||  
ṛco 'sya bhāgāṃś caturo vahanty ukthaśastraiḥ pramudo modamānāḥ | grahair havirbhiś ca kṛtākṛtaś ca yajūṃṣi bhāgāṃś caturo vahanti ||  
audumbaryāṃ sāmaghoṣeṇa tāvat saviṣṭutibhiś ca stomaiḥ chandasā | sāmāni bhāgāṃś caturo vahanti gītyā stomena saha prastāvena ca ||  
prāyaścittair bheṣajaiḥ saṃstuvanto 'tharvāṇo 'ṅgirasaś ca śāntāḥ | brahmā brahmatvena pramudo modamānā asaṃsṛṣṭān bhāgāṃś caturo vahanti ||  
yo brahmavit so 'bhikaro 'stu vaḥ śivo dhiyā dhīro rakṣatu dharmam etam | mā vaḥ pramattām amṛtāc ca yajñāt karmāc ca yenān aṅgiraso 'piyāsīt ||  
māyuṃ daśaṃ māruśastāḥ prameṣṭā mā me bhūr yuktā vidahātha lokān | divyaṃ bhayaṃ rakṣata dharmam udyataṃ yajñaṃ kālāśa stutigopanāyanam ||  
hotā ca maitrāvaruṇaś ca pādam acchāvākaḥ saha grāvastutaikam | ṛgbhi stuvanto 'harahaḥ pṛthivyā agniṃ pādaṃ brahmaṇā dhārayanti ||  
adhvaryuḥ pratiprasthātā neṣṭonnetā nihitaṃ pādam ekam | sam antarikṣaṃ yajuṣā stuvanto vāyuṃ pādaṃ brahmaṇā dhārayanti ||  
sāmnodgātā chādayann apramatta audumbaryāṃ stobhadeyaḥ sagadgadaḥ | vidvān prastotā vidahātha suṣṭutiṃ subrahmaṇyaḥ pratihartātha yajñe ||  
sāmnā divy ekaṃ nihitaṃ stuvantaḥ sūryaṃ pādaṃ brahmaṇā dhārayanti | brahmā haikaṃ brāhmaṇācchaṃsinaḥ saha potāgnīdhro nihitaṃ pādam ekam ||  
atharvabhir aṅgirobhiś ca gupto 'psu candraṃ pādaṃ brahmaṇā dhārayanti | ṣoḍaśikaṃ hotrakā abhiṣṭuvanti vedeṣu yuktāḥ prapṛthak caturdhā ||  
manīṣiṇo dīkṣitāḥ śraddadhānā hotāro guptā abhivahanti yajñam | dakṣiṇato brahmaṇasyoṃ janad ity etāṃ vyāhṛtiṃ japan ||  
saptadaśaṃ sadasyaṃ taṃ kīrtayanti purā viduḥ | aṣṭādaśī dīkṣitā dīkṣitānāṃ yajñe patnī śraddadhāneha yuktā ||  
ekonaviṃśaḥ śamitā babhūva viṃśo yajñe gṛhapatir eva sunvan | ekaviṃśatir evaiṣāṃ saṃsthāyām aṅgiro vaha ||  
vedair abhiṣṭuto loko nānāveśāparājitaḥ | || 24 ||

### [1.5.25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.25)

sapta sutyāḥ sapta ca pākayajñāḥ haviryajñāḥ sapta tathaikaviṃśatiḥ | sarve te yajñā aṅgiraso 'piyanti nūtanā yān ṛṣayo sṛjanti ye ca sṛṣṭāḥ purāṇaiḥ ||  
eteṣu vedeṣv api caikam evāpavrajam ṛtvijāṃ saṃbharanti | kṛṭstṛpāt sacate tām aśastiṃ viṣkandham enaṃ visṛtaṃ prajāsu ||  
nivartante dakṣiṇā nīyamānāḥ sute some vitate yajñatantre | moghāśiṣo yanty anivartamānā aniṣṭayajñā na taranti lokān ||  
dvādaśavarṣaṃ brahmacaryaṃ pṛthag vedeṣu tat smṛtam | evaṃ vyavasthitā vedāḥ sarva eva svakarmasu ||  
santi caiṣāṃ samānāḥ mantrāḥ kalpāś ca brāhmaṇāni ca | vyavasthānaṃ tu tat sarvaṃ pṛthagvedeṣu tat smṛtam ||  
ṛgvedasya pṛthivī sthānam antarikṣasthāno 'dhvaraḥ | dyau sthānaṃ sāmavedasyāpo bhṛgvaṅgirasāṃ smṛtam ||  
agnir devata ṛgvedasya yajurvedo vāyudevataḥ | ādityaḥ sāmavedasya candramā vaidyutaś ca bhṛgvaṅgirasām ||  
trivṛtstoma ṛgvedasya yajūṃṣi pañcadaśena saha jajñire | saptadaśena sāmaveda ekaviṃśo brahmasaṃmitaḥ ||  
vāg adhyātmam ṛgvedasya yajuṣāṃ prāṇa ucyate | cakṣuṣī sāmavedasya mano bhṛgvaṅgirasāṃ smṛtam ||  
ṛgbhiḥ saha gāyatraṃ jāgatam āhur yajūṃṣi traiṣṭubhena saha jajñire | uṣṇikkakubhyāṃ bhṛgvaṅgiraso jagatyā sāmāni kavayo vadanti ||  
ṛgbhiḥ pṛthivīṃ yajuṣāntarikṣaṃ sāmnā divaṃ lokajit somajambhāḥ | atharvabhir aṅgirobhiś ca gupto yajñaś catuṣpād divam udvaheta ||  
ṛgbhiḥ suśasto yajuṣā pariṣkṛtaḥ saviṣṭutaḥ sāmajit somajambhāḥ | atharvabhir aṅgirobhiś ca gupto yajñaś catuṣpād divam āruroha ||  
ṛco vidvān pṛthivīṃ veda saṃprati yajūṃṣi vidvān bṛhad antarikṣam | divaṃ veda sāmago yo vipaścit sarvān lokān yad bhṛgvaṅgirovit ||  
yāṃś ca grāme yāṃś cāraṇye japanti mantrān nārthān bahudhā janāsaḥ | sarve te yajñā aṅgiraso 'piyanti nūtanā sā hi gatir brahmaṇo yāvarārdhyā ||  
triviṣṭapaṃ tridivaṃ nākam uttamaṃ tam etayā trayyā vidyayaiti | ata uttare brahmalokā mahānto 'tharvaṇām aṅgirasāṃ ca sā gatiḥ || atharvaṇām aṅgirasāṃ ca sā gatir iti brāhmaṇam || 25 ||

### [1.5.25col](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5.25col)

ity atharvavede gopathabrāhmaṇapūrvabhāge pañcamaḥ prapāṭhakaḥ ||

## Linked texts (2)

- [Jaiminīyabrāhmaṇa (ed. Raghuvira)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya*raghuvira.2-3.56.p10) — Sanskrit
- [Atharvavedabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.other.atharvavedabrahmana.8.1) — Brahmā, Sanskrit

## Discussed in (5)

- [A Vedic Concordance](https://indike.org/pramana/ins.reference.bloomfield-1906.c6.1291) — Bloomfield 1906, English
- [Vedic Index of Names and Subjects](https://indike.org/pramana/ins.reference.macdonell-keith-1912.v1.c3.s18.50) — Macdonell & Keith 1912, English
- [A Concise History of Science in India](https://indike.org/pramana/ins.science.bose-sen-subbarayappa-1971.c8.s1.t2.38) — Bose et al. 1971, English
- [A History of Ancient Sanskrit Literature, so far as it illustrates the Primitive Religion of the Brahmans](https://indike.org/pramana/ins.literature.muller-1859.c9.s2.t10.311) — Müller 1859, English
- [The Inner Conflict of Tradition: Essays in Indian Ritual, Kingship, and Society](https://indike.org/pramana/ins.polity.heesterman-1985.c6.s3.20) — Heesterman 1985, English

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.1.5) · Pramāṇa
