<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Gopathabrahmana](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha) › 2.2

# Gopathabrahmana 2.2

Gopathabrāhmaṇa 2.2

- **Language:** Sanskrit

### [2.2.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.1)

oṃ māṃsīyanti vā āhitāgner agnayas  
ta enam evāgre 'bhidhyāyanti yajamānam\_  
ya etam aindrāgnaṃ paśuṃ ṣaṣṭhe ṣaṣṭhe māsa ālabhate tenaivendrāgnibhyāṃ grasitam ātmānaṃ niravadayate\_  
āyuṣkāma ālabheta  
prāṇāpānau vā indrāgnī  
prāṇāpānāv evātmani dhatte\_  
āyuṣmān bhavati  
prajākāma ālabheta  
prāṇāpānau vā indrāgnī  
prāṇāpānau prajā anuprajāyante  
prajāvān bhavati  
paśukāma ālabheta  
prāṇāpānau vā indrāgnī  
prāṇāpānau paśavo 'nuprajāyante  
paśumān bhavati  
yāmaṃ śukaṃ hāritam ālabheta śuṇṭhaṃ vā yaḥ kāmayetānāmayaḥ pitṛloke syām iti\_ \[ed. śukaharitaṃ, corr. Patyal\]  
etena ha vai yamo 'muṣmiṃl loka ārdhnot  
pitṛloka evārdhnoti  
tvāṣṭraṃ vaḍavam ālabheta prajākāmaḥ  
prajāpatir vai prajāḥ sisṛkṣamāṇaḥ sa dvitīyaṃ mithunaṃ nāvindat \[ed. sisṛksamāṇaḥ, corrected p. 302; Patyal: read nāvindata?\]  
sa tvāṣṭraṃ vaḍavam apaśyat  
tvaṣṭā hi rūpāṇāṃ prajanayitā  
tena prajā asṛjata

### [2.2.1x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.1x)

tena mithunam avindat

### [2.2.1\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.1_2)

prajāvān mithunavān bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān etam ālabhate

### [2.2.1\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.1_3)

yonīn vā eṣa kāmyān paśūn ālabhate yo 'niṣṭvaindrāgnena kāmyaṃ paśum ālabhata iṣṭvālambhaḥ samṛddhyai || 1 ||

### [2.2.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.2)

pañcadhā vai devā vyudakrāmann agnir vasubhiḥ somo rudrair indro marudbhir varuṇa ādityair bṛhaspatir viśvair devais  
te devā abruvann asurebhyo vā idaṃ bhrātṛvyebhyo radhyāmo yan mitho vipriyāḥ smaḥ\_  
yā na imāḥ priyās tanvas tāḥ samavadyāmahā iti  
tāḥ samavādyanta  
tābhyaḥ sa nirṛcchādyo naḥ prathamo 'nyo 'nyasmai druhyād iti  
yat tanvaḥ samavādyanta tat tānūnaptrasya tānūnaptratvam\_  
tato devā abhavan parāsurās  
tasmād yaḥ satānūnaptriṇāṃ prathamo druhyati sa ārtim ārchati  
yat tānūnaptraṃ samavadyati bhrātṛvyābhibhūtyai  
bhavaty ātmanā parāsyāpriyo bhrātṛvyo bhavati || 2 ||

### [2.2.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.3)

pañca kṛtvo 'vadyati  
pāṅkto yajñaḥ  
pañcadhā hi te tāḥ samavādyanta\_  
āpataye tvā gṛhṇāmīty āha  
prāṇo vā āpatiḥ  
prāṇam eva tena prīṇāti  
paripataye tvety āha  
mano vai paripatiḥ\_  
mana eva tena prīṇāti  
tanūnaptra ity āha  
tanvo hi te tāḥ samavādyanta  
śākvarāyety āha  
śaktyai hi te tāḥ samavādyanta  
śakmana ojiṣṭhāyety āha\_  
ojiṣṭhaṃ hi te tad ātmanaḥ samavādyanta\_  
anādhṛṣṭam ity āha\_  
anādhṛṣṭaṃ hy etat\_  
anādhṛṣyam ity āha\_  
anādhṛṣyaṃ hy etat\_  
devānām oja ity āha  
devānāṃ hy etad ojaḥ\_  
abhiśastipā ity āha\_  
abhiśastipā hy etat\_

### [2.2.3x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.3x)

anabhiśastenyam ity āha\_

### [2.2.3\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.3_2)

anabhiśastenyaṃ hy etat\_ \[ed. anabhiśastenaṃ, corr. Patyal\]

### [2.2.3\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.3_3)

anu me dīkṣāṃ dīkṣāpatir manyatām anu tapas tapaspatir añjasā satyam upa geṣaṃ svite mā dhā ity āha yathāyajur evaitat || 3 ||

### [2.2.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.4)

ghṛtaṃ vai devā vajraṃ kṛtvā somam aghnan\_  
srucau bāhū  
tasmāt srucau saumīm āhutiṃ nāśāte  
avadhīyeta somas  
tasmāt srucau cājyaṃ cāntikam āhārṣīt\_  
antikam iva khalu vā asyaitat pracaranti yat tānūnaptreṇa pracaranti\_  
aṃśur aṃśuṣ ṭe deva somāpyāyatām indrāyaikadhanavida ity āha  
yad evāsyāpavāyate yan mīyate tad evāsyaitenāpyāyayanti\_  
ā tubhyam indraḥ pyāyatām ā tvam indrāya pyāyasvety āha\_  
ubhāv evendraṃ ca somaṃ cāpyāyayanti\_  
āpyāyayāsmānt sakhīnt sanyā medhayā prajayā dhanenety āha\_  
ṛtvijo vā etasya sakhāyas  
tān evāsyaitenāpyāyayanti  
svasti te deva soma sutyām udṛcam aśīyety āha\_  
āśiṣam evaitām āśāste  
pra vā etasmāl lokāc cyavante ye somam āpyāyayanti\_  
antarikṣadevatyo hi soma āpyāyitaḥ\_  
eṣṭā rāya eṣṭā vāmāni preṣe bhagāya  
ṛtam ṛtavādibhyo namo dive namaḥ pṛthivyā iti  
dyāvāpṛthivībhyām eva namaskṛtyāsmiṃl loke pratitiṣṭhati pratitiṣṭhati || 4 ||

### [2.2.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.5)

makha ity etad yajñanāmadheyaṃ chidrapratiṣedhasāmarthyāt\_  
chidraṃ kham ity uktam\_  
tasya meti pratiṣedhaḥ\_  
mā chidraṃ kariṣyatīti  
chidro hi yajño bhinna ivodadhir visravati  
tad vai khalu chidraṃ bhavaty ṛtvigyajamānavimānād vā\_  
api vaiṣāṃ vyapekṣayā mantrakalpabrāhmaṇānām aprayogād yathoktānāṃ vā dakṣiṇānām apradānād dhīnād vātiriktād votpātādbhuteṣu prāyaścittavyatikramād iti\_  
etad vai sarvaṃ brahmaṇy arpitam\_  
brahmaiva vidvān yad bhṛgvaṅgirovit samyag adhīyānaś caritabrahmacaryo 'nyūnānatiriktāṅgo 'pramatto yajñaṃ rakṣati  
tasya pramādād yadi vāpy asāṃnidhyād yathā bhinnā naur agādhe mahaty udake saṃplaven matsyakacchapaśiṃśumāranakramakarapurīkayajaṣarajasapiśācānāṃ bhāgadheyaṃ bhavaty evamādīnāṃ cānyeṣāṃ vinaṣṭopajīvinām  
evaṃ khalv api yajñaś chinnabhinno 'padhvasta utpātādbhuto bahulo 'tharvabhir asaṃskṛto 'suragandharvayakṣarakṣasapiśācānāṃ bhāgadheyaṃ bhavaty evamādīnāṃ cānyeṣāṃ vinaṣṭopajīvināṃ  
tad api ślokāḥ  
chinnabhinno 'padhvasto viśruto bahudhā makhaḥ | iṣṭāpūrtadraviṇaṃgṛhya yajamānasyāvāpatat ||  
ṛtvijāṃ ca vināśāya rājño janapadasya ca | saṃvatsaraviriṣṭaṃ tad yatra yajño viriṣyate || \[ed. viraṣyate, corrected p. 302\]  
dakṣiṇāpravaṇībhūto yajño dakṣiṇataḥ smṛtaḥ | hīnāṅgo rakṣasāṃ bhāgo brahmavedād asaṃskṛtaḥ ||  
catuṣpāt sakalo yajñaś cāturhautravinirmitaḥ | caturvidhai sthito mantrair ṛtvigbhir vedapāragaiḥ ||  
prāyaścittair anudhyānair anujñānānumantraṇaiḥ | homaiś ca yajñavibhraṃśaṃ sarvaṃ brahmā prapūrayed || iti  
tasmād yajamāno bhṛgvaṅgirovidam eva tatra brahmāṇaṃ vṛṇīyāt  
sa hi yajñaṃ tārayatīti brāhmaṇam || 5 ||

### [2.2.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.6)

yajño vai devebhya udakrāman na vo 'ham annaṃ bhaviṣyāmīti \[ed. udakraman, corr. Patyal\]  
neti devā abruvann annam eva no bhaviṣyasīti  
taṃ devā vimethire  
sa ebhyo vihṛto na prababhūva  
te hocur devāḥ\_  
na vai na itthaṃ vihṛto 'laṃ bhaviṣyati  
hantemaṃ saṃbharām eti  
taṃ saṃjabhrus  
taṃ saṃbhṛtyocur aśvināv imaṃ bhiṣajyatam iti\_ \[ed. aśviṇāv, corr. Patyal\]  
aśvinau vai devānāṃ bhiṣajau\_  
aśvināv adhvaryū  
tasmād adhvaryū gharmaṃ saṃbharatas  
taṃ saṃbhṛtyocatur brahman gharmeṇa pracariṣyāmo hotar gharmam abhiṣṭuhy udgātaḥ sāmāni gāyeti  
pracarata gharmam ity anujānāti  
brahmaprasūtā hi pracaranti  
brahma hedaṃ prasavānām īśe  
savitṛprasūtatāyai  
\<gharmaṃ tapāmi \[PS 5.16.2, sakala at VaitS 14.1\]\> \<brahma jajñānam \[PS 5.2.2, ŚS 4.1.1, VaitS 14.1\]\> \<iyaṃ pitryā rāṣṭry etv agre \[PS 5.2.1, ŚS 4.1.2, VaitS 14.1\]\>\_iti gharmaṃ tāpyamānam upāsīta śastravad ardharcaśa āhāvapratigaravarjaṃ rūpasamṛddhābhiḥ\_  
etad vai yajñasya samṛddhaṃ yad rūpasamṛddham\_  
yat karma kriyamāṇam ṛg yajur vābhivadati svasti tasya yajñasya pāram aśnute ya evaṃ veda  
devamithunaṃ vā etad yad gharmas  
tasmād antardhāya pracaranti\_  
antarhitā vai mithunaṃ carantīti

### [2.2.6x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.6x)

tad etad devamithunam ity ācakṣate

### [2.2.6\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.6_2)

tasya yo gharmas tacchiśnam\_

### [2.2.6\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.6_3)

yau śaphau tāv āṇḍyau

### [2.2.6\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.6_4)

yopayamanī te śroṇikapāle

### [2.2.6\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.6_5)

yat payas tad retas

### [2.2.6\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.6_6)

tad agnau devayonyāṃ reto brahmamayaṃ dhatte prajananāya

### [2.2.6\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.6_7)

so 'gnir devayonir ṛṅmayo yajurmayaḥ sāmamayo brahmamayo 'mṛtamaya āhutimayaḥ sarvendriyasaṃpanno yajamāna ūrdhvaḥ svargaṃ lokam eti

### [2.2.6\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.6_8)

tad āhur na prathamayajñe pravargyaṃ kurvītānupanāmukā ha vā enam uttare yajñakratavo bhavantīti

### [2.2.6\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.6_9)

kāmaṃ tu yo 'nūcānaḥ śrotriyaḥ syāt tasya pravṛñjyāt\_

### [2.2.6\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.6_10)

ātmā vai sa yajñasyeti vijñāyate\_

### [2.2.6\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.6_11)

apaśirasā ha vā eṣa yajñena yajate yo 'pravargyeṇa yajate

### [2.2.6\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.6_12)

śiro ha vā etad yajñasya yat pravargyas

### [2.2.6\_13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.6_13)

tasmāt pravargyavataiva yājayen nāpravagyeṇa

### [2.2.6\_14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.6_14)

tad apy eṣābhyanūktā \<catvāri śṛṅgā \[PS 8.13.3, sakala at GBr 1,2.16f\]\>\_iti || 6 ||

### [2.2.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.7)

devāś ca ha vā ṛṣayaś cāsuraiḥ saṃyattā āsan\_ \[ed. ciāsuraiḥ\]  
teṣām asurāṇām imāḥ puraḥ pratyabhijitā āsann ayasmayī pṛthivī rajatāntarikṣaṃ hariṇī dyaus  
te devāḥ saṃghātaṃsaṃghātaṃ parājayanta  
te 'vidur anāyatanā hi vai smas  
tasmāt parājayāmahā iti \[ed. parājayāmaha, corr. Patyal\]  
ta etāḥ puraḥ pratyakurvata havirdhānaṃ diva āgnīdhram antarikṣāt sadaḥ pṛthivyās  
te devā abruvann upasadam upāyāma\_  
upasadā vai mahāpuraṃ jayantīti  
ta ebhyo lokebhyo niraghnan\_  
ekayāmuṣmāl lokād ekayāntarikṣād ekayā pṛthivyās  
tasmād āhur upasadā vai mahāpuraṃ jayantīti  
ta ebhyo lokebhyo nirhatā ṛtūn prāviśan\_  
te ṣaḍ upāyan\_  
tān upasadbhir evartubhyo niraghnan  
dvābhyām amuṣmāl lokād dvābhyām antarikṣād dvābhyāṃ pṛthivyās  
ta ṛtubhyo nirhatāḥ saṃvatsaraṃ prāviśan\_  
te dvādaśopāyan\_  
tān upasadbhir eva saṃvatsarān niraghnan\_  
catasṛbhir amuṣmāl lokāc catasṛbhir antarikṣāc catasṛbhiḥ pṛthivyās  
te saṃvatsarān nirhatā ahorātre prāviśan\_  
te yat sāyam upāyaṃs tenainān rātryā anudanta yat prātas tenāhnas  
tasmād gauḥ sāyaṃ prātastanam āpyāyate prātaḥ sāyantanam\_  
tān upasadbhir evaibhyo lokebhyo nudamānā āyan\_

### [2.2.7x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.7x)

tato devā abhavan parāsurāḥ

### [2.2.7\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.7_2)

sarvebhya evaibhyo lokebhyo bhrātṛvyaṃ nudamāna eti ya evaṃvidvān upasadam upaiti || 7 ||

### [2.2.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.8)

na dvādaśāgniṣṭomasyopasadaḥ syuḥ\_  
aśāntā nirmṛjyur na tisro 'hīnasya\_  
upariṣṭād yajñakratur garīyān abhiṣīded yathā gurur bhāro grīvā niḥśṛṇīyād ārtim ārchet\_  
dvādaśāhīnasya kuryāt  
pratyuttabdhyai sayatvāya  
tisro 'gniṣṭomasyopasadaḥ syuḥ śāntyā anirmārgāya  
te devā asuryān imāṃl lokān nānvavaitum adhṛṣṇuvan\_  
tān agninā mukhenānvavāyan  
yad agnim anty upasadāṃ pratīkāni bhavanti yathā kṣetrapatiḥ kṣetre 'nvavanayaty evam evaitad agninā mukhenemāṃl lokān abhinayanto yanti \[ed. 'nvavanayanty, corr. Patyal\]  
yo ha vai devān sādhyān veda sidhyaty asmai\_  
ime vāva lokā yat sādhyā devāḥ  
sa ya evam etānt sādhyān veda sidhyaty asmai  
sidhyaty amuṣmai sidhyaty asmai lokāya ya evaṃvidvān upasadam upaiti || 8 ||

### [2.2.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.9)

atha yatrāhādhvaryur agnīd devapatnīr vyācakṣva subrahmaṇya subrahmaṇyām āhvayeti tad apareṇa gārhapatyaṃ prāṅmukhas tiṣṭhann anavānann āgnīdhro devapatnīr vyācaṣṭe  
pṛthivy agneḥ patnī  
vāg vātasya patnī  
senendrasya patnī  
dhenā bṛhaspateḥ patnī  
pathyā pūṣṇaḥ patnī  
gāyatrī pasūnāṃ patnī  
triṣṭub rudrāṇāṃ patnī  
jagaty ādityānāṃ patnī\_  
anuṣṭum mitrasya patnī  
virāḍ varuṇasya patnī  
paṅktir viṣṇoḥ patnī  
dīkṣā somasya rājñaḥ patnīti\_  
ati bhrātṛvyān ārohati nainaṃ bhrātṛvyā ārohanty upari bhrātṛvyān ārohati ya evaṃvidvān āgnīdhro devapatnīr vyācaṣṭe || 9 || \[ed. āruohanty, āruohati\]

### [2.2.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.10)

yathā vai ratha ekaikam aram abhipratitiṣṭhan vartata evaṃ yajña ekaikāṃ tanvam abhipratitiṣṭhann eti  
purā pracaritor āgnīdhrīye hotavyāḥ\_  
etad dha vā uvāca vāsiṣṭhaḥ sātyahavyo 'skan soma ity ukte mā sūrkṣata pracarata prātar vāvādyāhaṃ somaṃ samasthāpayam iti  
nāsya soma skandati ya evaṃvidvānt somaṃ pibati  
sa ha sma vai sa āsandyām āsīnaḥ saktubhir upamathya somaṃ pibati\_  
ahaṃ vāva sarvato yajñaṃ veda ya etān veda  
na mām eṣa hiṃsiṣyatīti  
nainaṃ somapītho na peyo hinasti ya evaṃvidvānt somaṃ pibati  
taṃ ha sma yad āhuḥ kasmāt tvam idam āsandyām āsīnaḥ saktubhir upamathya somaṃ pibasīti  
devatāsv eva yajñaṃ pratiṣṭhāpayāmīty abravīd brāhmaṇo yasyaivaṃviduṣo yasyaivaṃvidvān yajñārtyā yajñe prāyaścittaṃ juhoti \[ed brahmaṇo, corr. Patyal\]  
devatāsv eva yajñaṃ pratiṣṭhāpayati  
yajñārtiṃ pratijuhuyāt  
sayonitvāya  
trayastriṃśad vai yajñasya tanva iti\_  
ekānnatriṃśat stomabhāgās  
trīṇi savanāni  
yajñaś caturthaḥ\_  
stomabhāgair evaitat stomabhāgān pratiprayuṅkte savanaiḥ savanāni yajñena yajñam\_  
sarvā ha vā asya yajñasya tanvaḥ prayuktā bhavanti sarvā āptāḥ sarvā avaruddhāḥ\_  
devasya savituḥ prasave bṛhaspataye stuteti  
yadyad vai savitā devebhyaḥ prāsuvat tenārdhnuvan\_  
savitṛprasūtā eva stuvanti\_  
ṛdhnuvanti\_

### [2.2.10x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.10x)

ṛdhyante ha vā asya stomā yajñe\_

### [2.2.10\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.10_2)

ṛdhyate yajamāna ṛdhyate prajāyāḥ\_ \[ed. ṛdhyate ṛdhyate, corrected p. 302\]

### [2.2.10\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.10_3)

ṛdhyate paśubhyaḥ\_

### [2.2.10\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.10_4)

ṛdhyate brahmaṇe yasyaivaṃvidvān brahmā bhavati || 10 ||

### [2.2.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.11)

devāś ca ha vā asurāś cāspardhanta  
te devāḥ samāvad eva yajñe kurvāṇā āsan  
yad eva davā akurvata tad asurā akurvata  
te na vyāvṛtam agacchan\_  
te devā abruvan nayatemaṃ yajñaṃ tira upary asurebhyas taṃsyāmaha iti  
tam etābhir ācchādyodakrāman yajūṃṣi yajñe samidhaḥ svāheti  
taṃ tira upary asurebhyo yajñam atanvata  
tam eṣāṃ yajñam asurā nānvavāyan\_  
tato devā abhavan parāsurāḥ  
sa ya evaṃvidvāṃs tira upary asurebhyo yajñaṃ tanute bhavaty ātmanā parāsyāpriyo bhrātṛvyo bhavati\_  
etair eva juhuyāt samṛtayajñe caturbhiś caturbhir anvākhyāyam\_  
purastāt prātaranuvākasya juhuyāt\_  
etāvān vai yajño yāvān eṣa yajñas taṃ vṛṅkte  
sayajño bhavati  
ayajña itaraḥ\_  
etair eva juhuyāt purastād dvādaśāhasya\_  
eṣa ha vai pratyakṣaṃ dvādaśāhas  
tam evālabhyaitair eva juhuyāt  
purastād dīkṣāyāḥ\_  
eṣā ha vai pratyakṣaṃ dīkṣā  
tām evālabhyaitair evātithyam abhimṛśed \<yajñena yajñam ayajanta devāḥ \[ŚS 7.5.1, PS 20.2.2, VaitS 16.15\]\>\_ iti || 11 ||

### [2.2.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.12)

yatra vijānāti brahmant somo 'skann iti tam etayālabhyābhimantrayate\_\<abhūd devaḥ savitā vandyo nu na idānīm ahna upavācyo nṛbhiḥ | vi yo ratnā bhajati mānavebhyaḥ śreṣṭhaṃ no atra draviṇaṃ yathā dadhat \[ṚV 4.54.1\]\>\_iti  
\<ye agnayo apsv antar \[ŚS 3.21.1, VaitS 16.16, cf. PS 10.9.1?\]\> iti saptabhir abhijuhoti  
yad evāsyāvaskannaṃ bhavati tad evāsyaitad agnau svagākaroti\_  
agnir hi sukṛtīnāṃ haviṣāṃ pratiṣṭhā\_  
atha visṛpya vaipruṣān homāñ juhoti \<drapsaś caskanda \[ṚV 10.17.11, PS 20.13.7, ŚS 18.4.28, VaitS 16.17\]\>\_iti \[ed. juhvati, corr. Patyal\]  
yā evāsyābhiṣūyamāṇasya vipruṣa skandanty aṃśur vā tā evāsyaitad āhavanīye svagākaroti\_ \[ed. āhavaṇīye\]  
āhavanīyo hy āhutīnāṃ pratiṣṭhā  
\<yas te drapsa skandati \[ṚV 10.17.12a, PS 20.13.8a, VaitS 16.17\]\>\_iti  
stoko vai drapsaḥ\_  
\<yas te aṃśur bāhucyuto dhiṣaṇāyā upasthāt \[ṚV 10.17.12b, PS 20.13.8b, VaitS 16.17\]\>\_iti bāhubhir abhicyuto 'ṃśur adhiṣavaṇābhyām adhiskandati\_  
\<adhvaryor vā pari yaḥ pavitrāt taṃ te juhomi manasā vaṣaṭkṛtam \[PS 20.13.8cd, ṚV 10.17.12cd, VaitS 16.17\]\> iti  
tad yathā vaṣaṭkṛtaṃ svāhākṛtaṃ hutam evaṃ bhavati || 12 ||

### [2.2.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.13)

ṛṣayo vā indraṃ pratyakṣaṃ nāpaśyan\_  
taṃ vasiṣṭha eva pratyakṣam apaśyat  
so 'bibhed itarebhya ṛṣibhyo mā pravocad iti  
so 'bravīd brāhmaṇaṃ te vakṣyāmi yathā tvatpurohitāḥ prajāḥ prajaniṣyante\_  
athetarebhya ṛṣibhyo mā pravoca iti  
tasmā etān stomabhāgān uvāca  
tato vasiṣṭhapurohitāḥ prajāḥ prājāyanta  
stomo vā ete eteṣāṃ bhāgas  
tat stomabhāgānāṃ stomabhāgatvam\_  
raśmir asi kṣayāya tveti  
kṣayo vai devāḥ\_  
devebhya eva yajñaṃ prāha  
pretir asi dharmaṇe tveti  
dharmo manuṣyāḥ\_  
manuṣyebhya eva yajñaṃ prāha\_  
anvitir asi saṃdhir asi pratidhir asīti \[ed. anitir, corr. Patyal\]  
trayo vai lokāḥ\_  
lokeṣv eva yajñaṃ pratiṣṭhāpayati  
viṣṭambho 'sīti  
vṛṣṭim evāvarunddhe  
prāvo 'sy ahnāṃsīti mithunam eva karoti\_  
uśig asi praketo 'si suditir asīti\_  
aṣṭau vasava ekādaśa rudrā dvādaśādityā vāg dvātriṃśī svaras trayastriṃśastrayastriṃśad devāḥ\_

### [2.2.13x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.13x)

devebhya eva yajñaṃ prāha\_

### [2.2.13\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.13_2)

ojo 'si pitṛbhyas tveti

### [2.2.13\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.13_3)

balam eva tatpitṝn anusaṃtanoti

### [2.2.13\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.13_4)

tantur asi prajābhyas tveti

### [2.2.13\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.13_5)

prajā eva paśūn anusaṃtanoti

### [2.2.13\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.13_6)

revad asy oṣadhībhyas tveti\_

### [2.2.13\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.13_7)

oṣadhīṣv eva yajñaṃ pratiṣṭhāpayati

### [2.2.13\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.13_8)

pṛtanāṣāḍ asi paśubhyas tveti

### [2.2.13\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.13_9)

prajā eva paśūn anusaṃtanoti\_

### [2.2.13\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.13_10)

abhijid asīti

### [2.2.13\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.13_11)

vajro vai ṣoḍaśī

### [2.2.13\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.13_12)

vyāvṛtto 'sau vajras

### [2.2.13\_13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.13_13)

tasmād eṣo 'nyair vyāvṛttaḥ\_

### [2.2.13\_14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.13_14)

nābhur asīti

### [2.2.13\_15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.13_15)

prajāpatir vai saptadaśaḥ

### [2.2.13\_16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.13_16)

prajāpatim evāvarunddhe || 13 ||

### [2.2.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.14)

adhipatir asi dharuṇo 'si saṃsarpo 'si vayodhā asīti  
prāṇo 'pānaś cakṣuḥ śrotram ity etāni vai puruṣam akaran praṇān upaiti  
prajātyā eva  
trivṛd asi pravṛd asi svavṛd asy anuvṛd asīti  
mithunam eva karoti\_  
āroho 'si praroho 'si saṃroho 'sy anuroho 'sīti \[ed. āruoho\]  
prajāpatir eva  
vasuko 'si vasyaṣṭir asi veṣaśrīr asīti  
pratiṣṭhitir eva\_  
ākramo 'si saṃkramo 'sy utkramo 'sy utkrāntir asīti\_  
ṛddhir eva  
yad yad vai savitā devebhyaḥ prāsuvat tenārdhnuvan\_  
savitṛprasūtā eva stuvanti\_  
ṛdhnuvanti  
bṛhaspataye stuteti  
bṛhaspatir vā āṅgiraso devānāṃ brahmā  
tad anumatyaivoṃ bhūr janad iti prātaḥsavane\_  
ṛgbhir evobhayato 'tharvāṅgirobhir guptābhir guptai stuteti\_  
evoṃ bhuvo janad iti mādhyaṃdine savane  
yajurbhir evobhayato 'tharvāṅgirobhir guptābhir guptaiḥ\_  
stutety evoṃ svar janad iti tṛtīyasavane  
sāmabhir evobhayato 'tharvāṅgirobhir guptābhir guptai stutety eva\_  
atha yady ahīna ukthyaḥ ṣoḍaśī vājapeyo 'tirātro 'ptoryāmā vā syāt sarvābhiḥ sarvābhir ata ūrdhvaṃ vyāhṛtibhir anujānāti\_

### [2.2.14x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.14x)

oṃ bhūr bhuvaḥ svar janad vṛdhat karad ruhan mahat tac cham om indravanta stuteti sendrān māpagāyata sendrān stutety eva\_

### [2.2.14\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.14_2)

indriyavān ṛddhimān vaśīyān bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvānt stomabhāgair yajate || 14 ||

### [2.2.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.15)

yo ha vā āyatāṃś ca pratiyatāṃś ca stomabhāgān vidyāt sa viṣpardhamānayoḥ samṛtasomayor brahmā syāt  
\<stuteṣe stutorje stuta devasya savituḥ save bṛhaspatiṃ vaḥ prajāpatiṃ vo vasūn vo devān rudrān vo devān ādityān vo devān sādhyān vo devān āptyān vo devān viśvān vo devān sarvān vo devān viśvatas pari havāmahe \[VaitS 17.7\]\>  
\<janebhyo 'smākam astu kevalaḥ \[VaitS 17.7 (cf. PS 5.4.9c)\]\>\_  
\<itaḥ kṛṇotu vīryam \[VaitS 17.7 (PS 5.4.9d)\]\> iti\_  
ete ha vā āyatāś ca pratiyatāś ca stomabhāgās  
tāñ japann uparyupari pareṣāṃ brahmāṇam avekṣeta  
tata eṣām adhaḥśirā brahmā patati  
tato yajñas  
tato yajamānaḥ\_  
yajamāne 'dhaḥśirasi patite sa deśo 'dhaḥśirāḥ patati yasminn ardhe yajante  
devāś ca ha vā asurāś ca samṛtasomau yajñāv atanutām  
atha bṛhaspatir āṅgiraso devānāṃ brahmā  
sa āyatāṃś ca pratiyatāṃś ca stomabhāgāñ japann uparyupary asurāṇāṃ brahmāṇam avaikṣata  
tata eṣām adhaḥśirā brahmāpatat  
tato yajñas  
tato 'surā iti || 15 ||

### [2.2.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.16)

devā yajñaṃ parājayanta  
tam āgnīdhrāt punar upājayanta  
tad etad yajñasyāparājitaṃ yad āgnīdhram\_  
yad āgnīdhrād dhiṣṇyān viharati tata evainaṃ punas tanute  
parājityai\_  
apa khalu vā ete gacchanti ye bahiṣpavamānaṃ sarpanti  
bahiṣpavamāne stuta āha\_  
agnīd agnīn vihara barhi stṛṇīhi puroḍāśān alaṃkurv iti  
yajñam evāparājitya punas tanvānā āyanti\_  
aṅgārair dve savane viharati śalākābhis tṛtīyasavanaṃ saśrukratvāya\_  
atho saṃbhavaty evam evaitat\_  
dakṣiṇato vai devānāṃ yajñaṃ rakṣāṃsy ajighāṃsan\_ \[ed. ajidhāṃsan\]  
tāny āgnīdhreṇāpāghnata  
tasmād dakṣiṇāmukhas tiṣṭhann agnīt pratyāśrāvayati  
yajñasyābhijityai rakṣasām apahatyai rakṣasām apahatyai || 16 ||

### [2.2.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.17)

tad āhur atha kasmāt saumya evādhvare pravṛtāhutīr juhvati na haviryajña iti\_  
akṛtsnā vā eṣā devayajyā yad dhaviryajñaḥ\_  
atha haiṣaiva kṛtsnā devayajyā yat saumyo 'dhvaras  
tasmāt saumya evādhvare pravṛtāhutīr juhvati  
juṣṭo vāce bhūyāsaṃ juṣṭo vācaspataye devi vāg yad vāco madhumattamaṃ tasmin mā dhāḥ svāhā vāce svāhā vācapataye svāhā sarasvatyai svāhā sarasvatyā iti purastāt svāhākāreṇa juhoti \[ed. -svāhākareṇa\]  
tasmād vāg ata ūrdhvam utsṛṣṭā yajñaṃ vahati manasottarām\_  
manasā hi manaḥ prītam\_  
tad u haike saptāhutīr juhvati sapta chandāṃsi pravṛttāni pratimantram iti vadantaḥ\_  
yathā mekhalā paryasyate medhyasya cāmedhyasya ca vihṛtyā evaṃ haivaite nyupyante medhasya cāmedhyasya ca vihṛtyai yajñasya vihṛtyai  
prācīnaṃ hi dhiṣṇyebhyo devānāṃ lokāḥ pratīcīnaṃ manuṣyāṇām\_  
tasmāt somaṃ pibatā prāñco dhiṣṇyā nopasarpyāḥ\_  
janaṃ hy etat\_  
devalokaṃ hy adhyārohanti  
teṣām etad āyatanaṃ codayanaṃ ca yad āgnīdhraṃ ca sadaś ca  
tad yo 'vidvānt saṃcaraty ārtim ārchatyi\_  
atha yo vidvānt saṃcarati na sa dhiṣṇīyām ārtim ārchati || 17 || \[ed. vidvant\]

### [2.2.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.18)

prajāpatir vai yajñas  
tasmint sarve kāmāḥ sarvā iṣṭīḥ sarvam amṛtatvam\_  
tasya haite goptāro yad dhiṣṇyās  
tānt sadaḥ prasrapsyan namaskaroti  
namo nama iti  
na hi namaskāram ati devās  
te ha namasitāḥ kartāram atisṛjantīti  
tata etaṃ prajāpatiṃ yajñaṃ prapadyate namo nama iti  
na hi namaskāram ati devāḥ  
sa tatraiva yajamānaḥ sarvān kāmān āpnoti sarvān kāmān āpnoti || 18 ||

### [2.2.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.19)

yo vai sadasyān gandharvān veda na sadasyām ārtim ārchati  
sadaḥ prasrapsyan brūyād upadraṣṭre nama iti\_  
agnir vai draṣṭā tasmā u evātmānaṃ paridadāti  
sarvam āyur eti na purā jarasaḥ pramīyate ya evaṃ veda  
sadaḥ prasṛpya brūyād upaśrotre nama iti  
vāyur vā upaśrotā  
tasmā u evātmānaṃ paridadāti  
sarvam āyur eti na purā jarasaḥ pramīyate ya evaṃ veda  
sadaḥ prasarpan brūyād anukhyātre nama iti\_  
ādityo vā anukhyātā  
tasmā u evātmānaṃ paridadāti  
sarvam āyur eti na purā jarasaḥ pramīyate ya evaṃ veda  
sadaḥ prasṛpto brūyād upadraṣṭre nama iti  
brāhmaṇo vā upadraṣṭā  
tasmā u evātmānaṃ paridadāti  
sarvam āyur eti na purā jarasaḥ pramīyate ya evaṃ veda  
te vai sadasyā gandharvāḥ  
sa ya evam etānt sadasyān gandharvān avidvānt sadaḥ prasarpati sa sadasyām ārtim ārchati\_  
atha yo vidvānt saṃcarati na sadasyām ārtim ārchati\_  
etena ha sma vā aṅgirasaḥ sarvaṃ sadaḥ paryāhus  
te na sadasyām ārtim ārchanti\_  
atha yān kāmayeta na sadasyām ārtim ārcheyur iti tebhya etena sarvaṃ sadaḥ paribrūyāt  
te na sadasyām ārtim ārchanti\_

### [2.2.19x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.19x)

atha yaṃ kāmayeta pramīyateti tam etebhya āvṛścet

### [2.2.19\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.19_2)

pramīyate || 19 ||

### [2.2.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.20)

tad āhur yad aindro yajño 'tha kasmād dvāv eva prātaḥsavane prasthitānāṃ pratyakṣād aindrībhyāṃ yajato hotā caiva brāhmaṇācchaṃsī ca\_ \[ed. aidrībhyāṃ\]  
\<idaṃ te somyaṃ madhu \[ṚV 8.65.8\]\>\_iti hotā yajati\_  
\<indra tvā vṛṣabhaṃ vayam \[ṚV 3.40.1, VaitS 19.6\]\> iti brāhmaṇācchaṃsī  
nānādevatyābhir itare  
kathaṃ teṣām aindryo bhavanti  
\<mitraṃ vayaṃ havāmahe \[ṚV 1.23.4a\]\>\_iti maitrāvaruṇo yajati  
\<varuṇaṃ somapītaye \[ṚV 1.23.4b\]\>\_iti  
yad vai kiṃ ca pītavat tad aindraṃ rūpam\_  
tenendraṃ prīṇāti  
\<maruto yasya hi kṣaye \[ṚV 1.86.1a, ŚS 20.1.2a\]\>\_iti potā yajati  
\<sa sugopātamo janaḥ \[ṚV 1.86.1c, ŚS 20.1.2c\]\>\_iti\_ \[ed. sugopatamo, corrected p. 302\]  
indro vai gopās  
tad aindraṃ rūpam\_  
tenendraṃ prīṇāti\_  
\<agne patnīr ihā vaha \[ṚV 1.22.9a\]\>\_iti neṣṭā yajati  
\<tvaṣṭāraṃ somapītaye \[ṚV 1.22.9c\]\>\_iti  
yad vai kiṃ ca pītavat tad aindraṃ rūpam\_  
tenendraṃ prīṇāti\_  
\<ukṣānnāya vaśānnāya \[ṚV 8.43.11a, PS 3.12.6a, ŚS 3.21.6a/20.1.3a\]\>\_ity āgnīdhro yajati  
\<somapṛṣṭhāya vedhase \[ṚV 8.43.11b, PS 3.12.6b, ŚS 3.21.6b/20.1.3b\]\>\_iti\_  
indro vai vedhās  
tad aindraṃ rūpam\_  
tenendraṃ prīṇāti

### [2.2.20x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.20x)

\<prātaryāvabhir ā gataṃ devebhir jenyāvasū indrāgnī somapītaye \[ṚV 8.38.7\]\>\_iti

### [2.2.20\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.20_2)

svayaṃsamṛddhā acchāvākasya\_

### [2.2.20\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.20_3)

evam u haitā aindryo bhavanti

### [2.2.20\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.20_4)

yan nānādevatyās tenānyā devatāḥ prīṇāti

### [2.2.20\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.20_5)

yad gāyatryas tenāgneyyas

### [2.2.20\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.20_6)

tasmād etābhis trayam avāptaṃ bhavati || 20 ||

### [2.2.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.21)

te vai khalu sarva eva mādhyaṃdine prasthitānāṃ pratyakṣād aindrībhir yajanti\_  
abhitṛṇavatībhir eke  
\<pibā somam abhi yam ugra tardaḥ \[ṚV 6.17.1\]\>\_iti hotā yajati  
\<sa īṃ pāhi ya ṛjīṣī tarutraḥ \[ṚV 6.17.2\]\>\_iti maitrāvaruṇaḥ\_  
\<evā pāhi pratnathā mandatu tvā \[ṚV 6.17.3\]\>\_iti brāhmaṇācchaṃsī\_  
\<arvāṅ ehi somakāmaṃ tvāhuḥ \[ṚV 1.104.9\]\>\_iti potā  
\<tavāyaṃ somas tvam ehy arvāṅ \[ṚV 3.35.6\]\> iti neṣṭā\_  
\<indrāya somāḥ pradivo vidānāḥ \[ṚV 3.36.2\]\>\_ity acchāvākaḥ\_  
\<āpūrṇo asya kalaśaḥ svāhā \[ṚV 3.32.15\]\>\_ity āgnīdhraḥ\_ \[ed. svahoty\]  
evam u haitā abhitṛṇavatyo bhavanti\_  
indro vai prātaḥsavanaṃ nābhyajayat  
sa etābhir mādhyaṃdinaṃ savanam abhyatṛṇat  
tad yad etābhir mādhyaṃdinaṃ savanam abhyatṛṇat tasmād etā abhitṛṇavatyo bhavanti || 21 ||

### [2.2.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.22)

tad āhur yad aindrārbhavaṃ tṛtīyasavanam atha kasmād eka eva tṛtīyasavane prasthitānāṃ pratyakṣād aindrārbhavyā yajati\_  
\<indra ṛbhubhir vājavadbhiḥ samukṣitam \[ṚV 3.60.5\]\> iti hotaiva  
nānādevatyābhir itare  
kathaṃ teṣām aindrārbhavyo bhavanti\_  
\<indrāvaruṇā sutapāv imaṃ sutam \[ṚV 6.68.10, PS 20.7.5a, ŚS 7.58.1a\]\>\_ iti maitrāvaruṇo yajati \[ed. satam, corrected p. 302\]  
\<yuvo ratho adhvaro devavītaye \[PS 20.7.5c, ŚS 7.58.1c, ṚV 6.68.10c\]\>\_iti bahūni vāha  
tad ṛbhūṇāṃ rūpam  
\<indraś ca somaṃ pibataṃ bṛhaspataye \[ṚV 4.50.10a, VaitS 22.11\]\>\_iti brāhmaṇācchaṃsī yajati\_  
\<ā vāṃ viśantv indavaḥ svābhuvaḥ \[ṚV 4.50.10c\]\>\_iti bahūni vāha  
tad ṛbhūṇāṃ rūpam  
\<ā vo vahantu saptayo raghuṣyadaḥ \[ṚV 1.85.6a\]\>\_iti potā yajati  
\<raghupatvānaḥ pra jigāta bāhubhiḥ \[ṚV 1.85.6b\]\>\_iti bahūni vāha  
tad ṛbhūṇāṃ rūpam  
\<ameva naḥ suhavā ā hi gantana \[ṚV 2.36.3\]\>\_iti neṣṭā yajati  
gantaneti bahūni vāha  
tad ṛbhūṇāṃ rūpam  
\<indrāviṣṇū pibataṃ madhvo asya \[ṚV 6.69.7a\]\>\_ity acchāvāko yajati\_  
\<ā vām andhāṃsi madirāṇy agman \[ṚV 6.69.7c\]\>\_iti bahūni vāha  
tad ṛbhūṇāṃ rūpam  
\<imaṃ stomam arhate jātavedase \[ṚV 1.94.1a\]\>\_ity āgnīdhro yajati  
\<ratham iva saṃ mahemā manīṣayā \[ṚV 1.94.1b\]\>\_iti bahūni vāha  
tad ṛbhūṇāṃ rūpam  
evam u haitā aindrārbhavyo bhavanti

### [2.2.22x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.22x)

yan nānādevatyās tenānyā devatāḥ prīṇāti

### [2.2.22\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.22_2)

yad u jagatprāsāhā jāgatam u vai tṛtīyasavanam\_

### [2.2.22\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.22_3)

tṛtīyasavanasya samaṣṭyai || 22 ||

### [2.2.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.23)

vicakṣaṇavatīṃ vācaṃ bhāṣante canasitavatīm\_  
vicakṣayanti brāhmaṇam\_  
canasayanti prājāpatyam\_  
satyaṃ vadanti\_  
etad vai manuṣyeṣu satyaṃ yac cakṣus  
tasmād āhur ācakṣāṇam adrāg iti  
sa yad āhādrākṣam iti tathāhāsya śraddadhati  
yady u vai svayaṃ vai dṛṣṭaṃ bhavati na bahūnāṃ janānām eṣa śraddadhāti  
tasmād vicakṣaṇavatīṃ vācaṃ bhāṣante canasitavatīm\_  
satyottarā haivaiṣāṃ vāg uditā bhavati || 23 ||

### [2.2.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.24)

samṛtayajño vā eṣa yad darśapūrṇamāsau  
kasya vāva devā yajñam āgacchanti kasya vā na  
bahūnāṃ vā etad yajamānānāṃ sāmānyam ahas  
tasmāt pūrvedyur devatāḥ parigṛhṇīyāt\_  
yo ha vai pūrvedyur devatāḥ parigṛhṇāti tasya śvo bhūte yajñam āgacchanti  
tasmād vihavyasya catasra ṛco japet\_  
yajñavido hi manyante eva soma eva samṛta iti yajño yajñena samṛtaḥ || 24 ||

### [2.2.24col](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2.24col)

ity atharvavede gopathabrāhmaṇottarabhāge dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ ||

## Linked texts (17)

- [Vaitānaśrautasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.srauta.vaitana.287) — Sanskrit
- [Kāṭhakasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.krsnayajur*kathaka.24.10) — Sanskrit
- [Śākala](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.rg*sakala.4.54.1) — Sanskrit
- [Kauṣītakibrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.kausitaki.8.4.4) — Kauṣītaki, Sanskrit
- [Jaiminīyabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-5.179) — Sanskrit
- [Aitareyabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.aitreya.1.18) — Mahidāsa Aitareya, Sanskrit
- [Atharvavedabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.11.1) — Brahmā, Sanskrit
- [A Vedic Concordance](https://indike.org/pramana/ins.reference.bloomfield-1906.c6.661) — Maurice Bloomfield, English
- [Kāṭhakasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.kathakasamhita.37.10) — Sanskrit
- [Vedic Index of Names and Subjects](https://indike.org/pramana/ins.reference.macdonell-keith-1912.v1.c3.s16.172) — Arthur A. Macdonell & A. Berriedale Keith, English
- [Kāṭhakaśākhā](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.kathakasakha.38.17) — Sanskrit
- [Ṛgvedaśāṅkhāyanīyabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.rgvedasankhayaniyabrahmana.8.3) — Sanskrit
- [Ṛgvedabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.rgvedabrahmana.8.3) — Sanskrit
- [Ṣaṣṭhapañcikā](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sasthapancika.p9) — Sanskrit
- [Altindische Grammatik](https://indike.org/pramana/ins.literature.wackernagel-1896.v3.c9.2820) — Jacob Wackernagel & Albert Debrunner, German
- [Aitareya](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.aitareya.2.p380) — Sanskrit
- [Śrautakośa](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.srauta.srautakosa.4.p139) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.2) · Pramāṇa
