<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Gopathabrahmana](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha) › 2.5

# Gopathabrahmana 2.5

Gopathabrāhmaṇa 2.5

- **Language:** Sanskrit

### [2.5.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.1)

om ahar vai devā āśrayanta rātrīm asurās  
te samāvadvīryā evāsan  
no vyāvartanta  
so 'bravīd indraḥ kaś cāhaṃ cemān asurān rātrīm anvaiṣyāvahā iti \[ed. anvaiṣyāmaha, corr. Patyal\]  
sa deveṣu na pratyavindat\_  
abibhayū rātrestamaso mṛtyos  
tama iva hi rātriḥ\_  
mṛtyur vai tamas  
tasmād dhāpy etarhi bhūyān iva naktaṃ sa yāvan mātram ivāpakramya bibheti  
taṃ vai chandāṃsy evānvavāyan\_  
tad yac chandāṃsy evānvavāyaṃs tasmād indraś ca chandāṃsi ca rātriṃ vahanti  
na nivic chasyate na puroruṅ na dhāyyā nānyā devatā  
indraś ca hy eva chandāṃsi ca rātriṃ vahanti  
tān vai paryāyaiḥ paryāyam anudanta  
yat paryāyaiḥ paryāyam anudanta tasmāt paryāyās  
tat paryāyāṇāṃ paryāyatvam\_  
tān vai prathamair eva paryāyaiḥ pūrvarātrād anudanta madhyamair madhyarātrād uttamair apararātrāt\_  
apiśarvaryā apismasīty abruvan\_  
tad yad apiśarvaryā apismasīty abruvaṃs tad apiśarvarāṇām apiśarvaratvam\_  
śarvarāṇi khalu ha vā asyaitāni chandāṃsīti ha smāha\_  
etāni ha vā indraṃ rātryās tamaso mṛtyor abhipatyāvārayan\_  
tad apiśarvarāṇām apiśarvaratvam || 1 ||

### [2.5.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.2)

prathameṣu paryāyeṣu stuvate prathamāny eva padāni punar ādadate  
yad evaiṣāṃ manorathā āsaṃs tad evaiṣāṃ tenādadate  
madhyameṣu paryāyeṣu stuvate madhyamāny eva padāni punar ādadate  
yad evaiṣām aśvā gāva āsaṃs tad evaiṣāṃ tenādadate\_  
uttameṣu paryāyeṣu stuvata uttamāny eva padāni punar ādadate  
yad evaiṣāṃ vāso hiraṇyaṃ maṇir adhyātmam āsīt tad evaiṣāṃ tenādadate\_  
ā dviṣato vasu datte nir evainam ebhyaḥ sarvebhyo lokebhyo nudate ya evaṃ veda || 2 ||

### [2.5.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.3)

pavamānavad ahar ity āhur na rātriḥ pavamānavatī  
katham ubhe pavamānavatī bhavataḥ  
kena te samāvadbhājau bhavata iti  
yad evendrāya madvane sutam idaṃ vaso sutam andha idaṃ hy anvojasā sutam iti stuvanti ca śaṃsanti ca tena rātriḥ pavamānavatī  
tenobhe pavamānavatī bhavatas  
tena te samāvadbhājau bhavataḥ  
pañcadaśastotram ahar ity āhur na rātriḥ pañcadaśastotrā  
katham ubhe pañcadaśastotre bhavataḥ  
kena te samāvadbhājau bhavata iti  
dvādaśa stotrāṇy apiśarvarāṇi  
tisṛbhir devatābhiḥ saṃdhinā rāthaṃtareṇāśvināya stuvate  
tena rātriḥ pañcadaśastotrā  
tenobhe pañcadaśastotre bhavatas  
tena te samāvadbhājau bhavataḥ  
parimitaṃ stuvanty aparimitamanuśaṃsanti  
parimitaṃ bhūtam aparimitaṃ bhavyam  
aparimitāny evāvarundhyād ity atiśaṃsati stomam  
ati vai prajāsyātmānam ati paśavas  
tad yad evāsyātyātmānaṃ tad evāsyaitenāpyāyayanti\_  
atho dvayaṃ vā idaṃ sarvaṃ snehaś caiva tejaś ca\_  
atha tad ahorātrābhyām āptam\_  
snehatejasor āptyai  
gāyatrān stotriyānurūpāñ chaṃsanti

### [2.5.3x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.3x)

tejo vai gāyatrī

### [2.5.3\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.3_2)

tamaḥ pāpmā rātris

### [2.5.3\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.3_3)

tena tejasā tamaḥ pāpmānaṃ taranti

### [2.5.3\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.3_4)

punarādāyaṃ śaṃsanti\_

### [2.5.3\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.3_5)

evaṃ hi sāmagā stuvate

### [2.5.3\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.3_6)

yathā stutam anuśastaṃ bhavati

### [2.5.3\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.3_7)

na hi tat stutaṃ yan nānuśastam\_

### [2.5.3\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.3_8)

tad āhur atha kasmād uttamāt pratīhārād āhūya sāmnā śastram upasaṃtanvantīti || 3 ||

### [2.5.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.4)

puruṣo vai yajñas  
tasya śira eva havirdhānam\_  
mukham āhavanīyaḥ\_  
udaraṃ sadaḥ\_  
annam ukthāni  
bāhū mārjālīyaś cāgnīdhrīyaś ca  
yā imā devatās te 'ntaḥsadasaṃ dhiṣṇyāḥ  
pratiṣṭhe gārhapatyavrataśrapaṇāv ity athāparam\_  
tasya mana eva brahmā  
prāṇa udgātā\_  
apānaḥ prastotā  
vyānaḥ pratihartā  
vāg ghotā  
cakṣur adhvaryuḥ  
prajāti sadasyaḥ\_  
aṅgāni hotrāśaṃsinaḥ\_  
ātmā yajamānas  
tad yad adhvaryuḥ stotram upākaroti somaḥ pavata iti cakṣur eva tat prāṇaiḥ saṃdadhāti\_  
atha yat prastotā brahmāṇam āmantrayate brahmant stoṣyāmaḥ praśāstar iti mano 'graṇīr bhavati\_  
eteṣāṃ prāṇānāṃ manasā hi prasūtā stomena stuyāmeti  
prāṇān eva tan manasā saṃdadhāti\_  
atha yad brahmā stutety uccair anujānāti mano vai brahmā  
mana eva tat prāṇaiḥ saṃdadhāti\_

### [2.5.4x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.4x)

atha yat prastotā prastauty apānam eva tat prāṇaiḥ saṃdadhāti\_

### [2.5.4\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.4_2)

atha yat pratihartā pratiharati vyānam eva tad apānaiḥ saṃdadhāti\_

### [2.5.4\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.4_3)

atha yad udgātodgāyati samānam eva tat prāṇaiḥ saṃdadhāti\_

### [2.5.4\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.4_4)

atha yad dhotā sāmnā śastram upasaṃtanoti vāg vai hotā vācam eva tat prāṇaiḥ saṃdadhāti\_

### [2.5.4\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.4_5)

atha yat sadasyo brahmāṇam upāsīdati prajātir vai sadasyaḥ prajātim evāpnoti\_

### [2.5.4\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.4_6)

atha yad dhotrāśaṃsinaḥ sāmasaṃtatiṃ kurvanty aṅgāni vai hotrāśaṃsino 'ṅgāny evāsya tat prāṇaiḥ saṃdadhāti\_

### [2.5.4\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.4_7)

atha yad yajamānaḥ stotram upāsīdaty ātmā vai yajamāna ātmānam evāsya tat kalpayati

### [2.5.4\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.4_8)

tasmān nainaṃ bahirvedyabhyāśrāvayet\_

### [2.5.4\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.4_9)

nābhyudiyāt\_

### [2.5.4\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.4_10)

nābhyastamiyāt\_

### [2.5.4\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.4_11)

nādhiṣṇye pratapet\_

### [2.5.4\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.4_12)

net prāṇebhya ātmānam antaragād iti || 4 ||

### [2.5.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.5)

prathameṣu paryāyeṣu stuvate prathameṣu padeṣu ninardayanti prathamarātrād eva tad asurān nirghnanti  
madhyameṣu paryāyeṣu stuvate madhyameṣu padeṣu ninardayanti  
madhyamarātrād eva tad asurān nirghnanti\_  
uttameṣu paryāyeṣu stuvata uttameṣu padeṣu ninardayanti\_  
uttamarātrād eva tad asurān nirghnanti  
tad yathābhyāgāraṃ punaḥpunaḥ pāpmānaṃ nirharanty evam evaitat stotriyānurūpābhyām ahorātrābhyām eva tad asurān nirghnanti  
gāyatrīṃ śaṃsanti tejo vai brahmavarcasaṃ gāyatrī  
teja evāsmai tad brahmavarcasaṃ yajamāne dadhati  
gāyatrīḥ śastvā jagatīḥ śaṃsanti  
brahma ha vai jagatī  
brahmaṇaivāsmai tad brahmavarcasaṃ yajamāne dadhati  
vyāhvayante gāyatrīś ca jagatīś cāntareṇa  
chandāṃsy eva tan nānāvīryāṇi kurvanti  
jagatīḥ śastvā triṣṭubhaḥ śaṃsanti  
paśavo vai jagatī  
paśūn eva tat triṣṭubbhiḥ paridadhati  
balaṃ vai vīryaṃ triṣṭup\_  
balam eva tad vīrye 'ntataḥ pratiṣṭhāpayati\_  
andhasvatyo madvatyaḥ sutavatyaḥ pītavatyas triṣṭubho yājyāḥ samṛddhāḥ sulakṣaṇāḥ\_  
etad vai rātrīrūpam\_  
jāgṛyād rātrim\_  
yāvad u ha vai na vā stuvate na vā śasyate tāvad īśvarā asurā rakṣāṃsi ca yajñam anvavanayanti  
tasmād āhavanīyaṃ samiddham āgnīdhrīyaṃ gārhapatyaṃ dhiṣṇyān samujjvalayateti bhāṣeran

### [2.5.5x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.5x)

jvalayeran

### [2.5.5\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.5_2)

prakāśam ivaiva tat syāt\_

### [2.5.5\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.5_3)

ārebhantaḥ śayīran\_

### [2.5.5\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.5_4)

tān ha taḥ śreṣṭho vā iti pāpmā nābhivṛkṇoti

### [2.5.5\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.5_5)

te tamaḥ pāpmānam apāghnate te tamaḥ pāpmānamapāghnate || 5 ||

### [2.5.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.6)

viśvarūpaṃ vai tvāṣṭram indro 'han  
sa tvaṣṭā hataputro 'bhicaraṇīyam apendraṃ somam āharat  
tasyendro yajñaveśasaṃ kṛtvā prāsahā somam apibat  
sa viṣvaṅ vyārchat  
tasmāt somo nānupahūtena \[na\] pātavyaḥ  
somapītho 'sya vyardhuko bhavati  
tasya mukhāt prāṇebhyaḥ śrīr yaśāṃsy ūrdhvāny udakrāman\_ \[ed. praṇebhyaḥ, corr. Patyal\]  
tāni paśūn prāviśan\_  
tasmāt paśavo yaśaḥ\_  
yaśo ha bhavati ya evaṃ veda  
tato 'smā etad aśvinau ca sarasvatī ca yajñaṃ samabharant sautrāmaṇiṃ bhaiṣajyāya  
tayendram abhyaṣiñcan\_  
tato vai sa devānāṃ śreṣṭho 'bhavat\_  
śreṣṭhaḥ svānāṃ cānyeṣāṃ ca bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvānt sautrāmaṇyābhiṣicyate || 6 ||

### [2.5.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.7)

atha sāma gāyati brahmā  
kṣatraṃ vai sāma  
kṣatreṇaivainaṃ tad abhiṣiñcati\_  
atho sāmrājyaṃ vai sāma  
sāmrājyenaivainaṃ tat sāmrājyaṃ gamayati\_  
atho sarveṣāṃ vā eṣa vedānāṃ raso yat sāma  
sarveṣām eva tad vedānāṃ rasenābhiṣiñcati  
bṛhatyāṃ gāyati  
bṛhatyāṃ vā asāv ādityaḥ śriyāṃ pratiṣṭhāyāṃ pratiṣṭhitas tapati\_  
aindryāṃ bṛhatyāṃ gāyati\_  
aindro vā eṣa yajñakratur yat sautrāmaṇiḥ\_  
indrāyatana eṣa etarhi yo yajate  
sva evainaṃ tad āyatane prīṇāti\_  
atha kasmāt saṃśānāni nāma\_  
etair vai sāmabhir devā indram indriyeṇa vīryeṇa samaśyan\_  
tathaivaitad yajamānā etair eva sāmabhir  
indriyeṇaiva vīryeṇa saṃśyanti \[ed. vīryena\]  
saṃśravase viśravase satyaśravase śravasa iti sāmāni bhavanti\_  
eṣv evainaṃ lokeṣu pratiṣṭhāpayati caturnidhanaṃ bhavati  
catasro vai diśaḥ\_  
dikṣu tat pratitiṣṭhante\_  
atho catuṣpādaḥ paśavaḥ  
paśūnām āptyai

### [2.5.7x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.7x)

tad āhur yad etat sāma gīyate 'tha kvaitasya sāmna ukthaṃ kā pratiṣṭhā

### [2.5.7\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.7_2)

trayā devā ekādaśety āhuḥ\_

### [2.5.7\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.7_3)

etad vā etasya sāmna uktham eṣā pratiṣṭhā

### [2.5.7\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.7_4)

trayastriṃśaṃ grahaṃ gṛhṇāti

### [2.5.7\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.7_5)

sāmnaḥ pratiṣṭhāyai pratiṣṭhāyai || 7 ||

### [2.5.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.8)

prajāpatir akāmayata vājam āpnuyāṃ svargaṃ lokam iti  
sa etaṃ vājapeyam apaśyat\_  
vājapeyo vā eṣa ya eṣa tapati  
vājam etena yajamānaḥ svargaṃ lokam āpnoti  
śukravatyo jyotiṣmatyaḥ prātaḥsavane bhavanti  
tejo brahmavarcasaṃ tābhir āpnoti  
vājavatyo mādhyaṃdine savane  
svargasya lokasya samaṣṭyai\_  
annavatyo gaṇavatyaḥ paśumatyas tṛtīyasavane bhavanti  
bhūmānaṃ tābhir āpnoti  
sarvaḥ saptadaśo bhavati  
prajāpatir vai saptadaśaḥ  
prajāpatim evāpnoti  
hiraṇyasraja ṛtvijo bhavanti  
mahasa eva tad rūpaṃ kriyate\_  
eṣa me 'muṣmiṃl loke prakāśo 'sad iti  
jyotir vai hiraṇyam\_  
jyotiṣaivainam antardadhati\_  
ājiṃ dhāvanti  
yajamānam ujjāpayanti  
nākaṃ rohati samahase rohati viśvamahase rohati sarvamahase rohati  
manuṣyalokād evainam antardadhati  
devasya savituḥ save svargaṃ lokaṃ varṣiṣṭhaṃ nākaṃ roheyam iti brahmā rathacakraṃ sarpati

### [2.5.8x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.8x)

savitṛprasūta evainaṃ tat sarpati\_

### [2.5.8\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.8_2)

atho prajāpatir vai brahmā

### [2.5.8\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.8_3)

prajāpatim evainaṃ vajrād adhiprasuvati

### [2.5.8\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.8_4)

nākasyojjityai

### [2.5.8\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.8_5)

vājināṃ saṃtatyai

### [2.5.8\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.8_6)

vājisāmābhigāyati

### [2.5.8\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.8_7)

vājimān bhavati

### [2.5.8\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.8_8)

vājo vai svargaṃ lokaḥ

### [2.5.8\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.8_9)

svargam eva tal lokaṃ rohati

### [2.5.8\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.8_10)

viṣṇoḥ śipiviṣṭavatīṣu bṛhad uttamaṃ bhavati

### [2.5.8\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.8_11)

svargam eva tal lokaṃ rūḍhvā bradhnasya viṣṭapam atikrāmaty atikrāmati || 8 ||

### [2.5.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.9)

athāto 'ptoryāmā  
prajāpatir vai yat prajā asṛjata tā vai tāntā asṛjata  
tāḥ sṛṣṭāḥ parācya evāsan  
nopāvartanta  
tā ekena stomenopāgṛhṇāt  
tā atyaricyanta  
tā dvābhyām\_  
tāḥ sarvais  
tasmāt sarvastomas  
tā ekena pṛṣṭhenopāgṛhṇāt  
tā atyaricyanata  
tā dvābhyām\_  
tāḥ sarvais  
tasmāt sarvapṛṣṭhas  
tā atiriktokthe vāravantīyenāvārayan\_  
tasmād eṣo 'tiriktokthavān bhavati  
tasmād vāravantīyam\_  
tā yad āptvāyacchad ato vā aptoryāmā\_  
atho prajā vā aptur ity āhuḥ  
prajānāṃ yamana iti haivaitad uktaṃ tā barhiḥ prajā aśnāyeran\_ \[ed. prajāśnāyeraṃs, corr. Patyal\]  
tarhi haitaina yajate  
sa eṣo 'ṣṭāpṛṣṭho bhavati  
tad yathānyasmin yajñe viśvajitaḥ pṛṣṭham anu saṃcaraṃ bhavati katham etad evam atreti

### [2.5.9x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.9x)

pitaiṣa yajñānām\_

### [2.5.9\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.9_2)

tad yathā śreṣṭhini saṃvaśreyur api vidviṣāṇā evam evaitac chreṣṭhino vaśeyānnam annasyānucaryāya kṣamante || 9 ||

### [2.5.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.10)

tadyathaivādo 'hna ukthānām āgneyaṃ prathamaṃ bhavaty evam evaitad atrāpy āgneyaṃ prathamaṃ bhavati\_  
aindre vāva tatrottare \[ed. aidre\]  
aindre vā ete  
aindrāvaiṣṇavam acchāvākasyokthaṃ bhavati  
caturāhāvāny atiriktokthāni bhavanti  
paśavo vā ukthāni  
catuṣṭayā vai paśavaḥ\_  
atho catuṣpādaḥ paśavaḥ  
paśūnām āptyai  
ta ete stotriyānurūpās tṛcā ardharcaśasyāḥ  
pratiṣṭhā vā ardharcaḥ  
pratiṣṭhityā eva\_  
athaiteṣām evāśvinānāṃ sūktānāṃ dve dve samāhāvam ekaikam aharahaḥ śaṃsati\_  
aśvinau vai devānāṃ bhiṣajau  
tasmād āśvināni sūktāni śaṃsati  
tad aśvibhyāṃ pradadur idaṃ bhiṣajyatam iti  
kṣaitrapatyāḥ paridhānīyā bhavanti  
yatra hatas tat prajā aśanāyantīḥ pipāsantīḥ saṃruddhā sthitā āsaṃs tā dīnā etābhir yathākṣetraṃ pāyayāṃ cakāra tarpayāṃ cakāra\_ \[ed. ha tastat, corr. Patyal\]  
atho iyaṃ vai kṣetraṃ pṛthivī\_  
asyām adīnāyām antataḥ pratiṣṭhāsyāmaha iti  
triṣṭubho yājyā bhavanti  
yatra hatas tat prajā aśanāyantīḥ pipāsantīḥ saṃruddhā sthitā babhūvus tā haivainā etābhir yathaukasaṃ vyavasāyayāṃ cakāra  
tasmād etā yājyā bhavanti tasmād etā yājyā bhavanti || 10 ||

### [2.5.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.11)

athāto 'naikāhikam\_ \[ed. athato\]  
śvastotriyam adyastotriyasyānurūpaṃ kurvanti prātaḥsavane\_  
ahīnam eva tat saṃtanvanti\_  
ahīnasya saṃtatyai  
tad yathā ha vā ekāhaḥ suta evam ahīnaḥ sutas  
tad yathaikāhasya sutasya savanāni saṃtiṣṭhamānāni yanty evam ahīnasya sutasyāhāni saṃtiṣṭhamānāni yanti  
tad yac chvastotriyam adyastotriyasyānurūpaṃ kurvanti prātaḥsavane\_  
ahar evaṃ tad ahno 'nurūpaṃ kurvanti\_  
apareṇaiva tad ahnāparam ahar abhyārabhante tat  
tathā na mādhyaṃdine savane  
śrīr vai pṛṣṭhāni  
tāni tasminn evāvasthitāni bhavanti\_  
etenaiva vidhinā tṛtīyasavane  
na śvastotriyam adyastotriyasyānurūpaṃ kurvanti || 11 ||

### [2.5.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.12)

athāta ārambhaṇīyā eva  
\<ṛjunītī no varuṇa\> iti maitrāvaruṇasya \<mitro nayatu vidvān \[ṚV 1.90.1\]\> iti  
praṇetā vā eṣa hotrakāṇāṃ yan maitrāvaruṇas  
tasmād eṣā praṇetṛmatī bhavati\_ \[ed. praṇetrimatī, corr. Patyal\]  
\<indraṃ vo viśvatas pari \[ṚV 1.7.10a, ŚS 20.39.1/20.70.16a\]\>\_ iti brāhmaṇācchaṃsinaḥ\_  
\<havāmahe janebhyaḥ \[ṚV 1.7.10b, ŚS 20.39.1/20.70.16b\]\>\_itīndram evaitayāharahar nirhvayante  
na haivaiṣāṃ vihave 'nya indraṃ vṛṅkte yatraivaṃvidvān brāhmaṇācchaṃsy etām aharahaḥ śaṃsati  
\<yat soma ā sute naraḥ \[ṚV 7.94.10a\]\>\_ity acchāvākasya\_  
\<indrāgnī ajohavuḥ \[ṚV 7.94.10b\]\>\_itīndrāgnī evaitayāharahar nirhvayante  
na haivaiṣāṃ vihave 'nya indrāgnī vṛṅkte yatraivaṃvidvān acchāvāka etām aharahaḥ śaṃsati  
tā vā etāḥ svargasya lokasya nāvaḥ saṃtāraṇyaḥ  
svargam evaitābhir lokam anusaṃtaranti || 12 ||

### [2.5.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.13)

athātaḥ paridhānīyā eva  
\<te syāma deva varuṇa \[ṚV 7.66.9a\]\>\_iti maitrāvaruṇasya\_  
\<iṣaṃ svaś ca dhīmahi \[ṚV 7.66.9b\]\>\_ity ayaṃ vai loka iṣam ity asau lokaḥ svar iti\_  
ubhāv evainau tau lokāv ārabhate  
\<vy antarikṣam atirat \[ṚV 8.14.7a, ŚS 20.28.1a, 20.39.2a\]\>\_iti brāhmaṇācchaṃsinaḥ\_  
vivat tṛcam\_  
svargam evaitābhir lokaṃ vivṛṇoti  
\<made somasya rocanendro yad abhinad valam \[ṚV 8.14.7bc, ŚS 20.28.1bc, 20.39.2bc\]\> iti  
siṣāsavo ha vā ete yad dīkṣitās  
tasmād eṣā valavatī bhavati\_  
\<ud gā ājad aṅgirobhya āviṣ kṛṇvan guhā satīḥ | arvāñcaṃ nunude valam \[ṚV 8.14.8, ŚS 20.28.2, 20.39.3\]\> iti \[ed. kṛvan, corr. Patyal\]  
sanim etebhya etayāvarunddhe\_  
\<indreṇa rocanā divo dṛḍhāni dṛṃhitāni ca | sthirāṇi na parāṇude \[ṚV 8.14.9, ŚS 20.28.3, 20.39.4\]\>\_iti  
svargam evaitayāharahar lokam avarunddhe\_  
\<āhaṃ sarasvatīvatoḥ \[ṚV 8.38.10a\]\>\_ity acchāvākasya\_ \[ed. svarasvatīvator, corrected p. 303\]  
\<indrāgnyor avo vṛṇe \[ṚV 8.38.10b\]\>\_iti\_  
etad dha vā indrāgnyoḥ priyaṃ dhāmo yad vāg iti priyeṇaivainau tad dhāmnā samardhayati  
priyeṇaiva dhāmnā samṛdhyate ya evaṃ veda || 13 ||

### [2.5.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.14)

ubhayyo hotrakāṇāṃ paridhānīyā bhavanty ahīnaparidhānayāś caikāhinasya  
tata aikāhikībhir eva maitrāvaruṇaḥ paridadhāti  
tenāsmāl lokān na pracyavate\_  
āhinīkībhir acchāvākaḥ  
svargasya lokasyāptyai\_  
ubhayībhir brāhmaṇācchaṃsī\_  
evam asāv ubhau vyanvārabhamāṇa etīmaṃ ca lokam amuṃ ca\_  
atho 'hīnaṃ caikāhaṃ cātho saṃvatsaraṃ cāgniṣṭomaṃ cātho maitrāvaruṇaṃ cācchāvākaṃ ca\_  
evam asāv ubhau vyanvārabhamāṇa eti\_  
atha tata aikāhikībhir eva tṛtīyasavane hotrakāḥ paridadhati  
tenāsmāl lokān na pracyavate\_  
āhinīkībhir acchāvākaḥ  
svargasya lokasya samaṣṭyai  
kāmaṃ tad dhotā śaṃsed yad dhotrakāḥ pūrvedyuḥ śaṃseyuḥ\_  
yad vai hotā tad dhotrakāḥ  
prāṇo vai hotāṅgāni hotrakāḥ  
samāno vā ayaṃ prāṇo 'ṅgāny anusaṃcarati  
tasmāt tat kāmaṃ hotā śaṃsed yad dhotrakāḥ pūrvedyuḥ śaṃseyuḥ\_  
yad vai hotā tad dhotrakāḥ\_  
ātmā vai hotāṅgāni hotrakāḥ  
samānā vā ime 'ṅgānām antās  
tasmāt tat kāmaṃ hotā śaṃsed yad dhotrakāḥ pūrvedyuḥ śaṃseyuḥ\_ \[ed. purvedyuḥ\]  
yad vai hotā tad dhotrakāḥ

### [2.5.14x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.14x)

sūktāntair hotā paridadhāti\_

### [2.5.14\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.14_2)

atha samānya eva hotrakāṇāṃ paridhānīyā bhavanti || 14 ||

### [2.5.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.15)

yaḥ śvastotriyas tam adyastotriyasyānurūpaṃ kurvanti prātaḥsavane\_  
ahīnam eva tat saṃtanvanti\_  
ahīnasya saṃtatyai  
ta ete hotrakāḥ prātaḥsavane ṣaḍahastotriyaṃ śastvā mādhyaṃdine 'hīnasūktāni śaṃsanti\_  
\<ā satyo yātu maghavāṃ ṛjīṣī \[ṚV 4.16.1, ŚS 20.77.1\]\>\_iti satyavān maitrāvaruṇaḥ\_ \[ed. satyavan, corr. Patyal\]  
\<asmā id u pra tavase turāya \[ṚV 1.16.1, ŚS 20.35.1\]\>\_iti brāhmaṇācchaṃsī  
\<śāsad vahnir duhitur naptyaṃ gāt \[ṚV 3.31.1\]\>\_ity acchāvākas  
tad āhuḥ kasmād acchāvāko vahnivad etat sūktam ubhayatra śaṃsati sa parākṣu caivāhaḥsvarvākṣu ceti  
vīryavān vā eṣa bahvṛco yad acchāvākaḥ\_  
vahati ha vai vahnir dhuro yāsu yujyate  
tasmād acchāvāko vahnivad etat sūktam ubhayatra śaṃsati sa parākṣu caivāhaḥsvarvākṣu ceti  
tāni pañcasv ahaḥsu śasyante caturviṃśe 'bhijiti viṣuvati viśvajiti mahāvrate  
tāny etāny ahīnasūktānīty ācakṣate  
na hy eṣu kiṃ cana hīyate  
parāñci ha vā etāny ahāny anabhyāvartīni bhavanti  
tasmād etāny eteṣv ahaḥsu śasyante  
yad etāni śaṃsanti tat svargasya lokasya rūpam\_  
yad vevaitāni śaṃsantīndram evaitair nirhvayante yatharṣabhaṃ vāśitāyai  
te vai devāś carṣayaś cābruvant samānena yajñaṃ saṃtanvāmahā iti \[ed. cābruvaṃt\]  
tad etad yajñasya samānam apaśyan\_  
samānān pragāthānt samānīḥ pratipadaḥ samānāni sūktāni\_ \[ed. pragāthāṃt\]  
okaḥsārī vā indraḥ\_  
yatra vā indraḥ pūrvaṃ gacchati gacchaty eva tatrāparam\_

### [2.5.15x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.15x)

yajñasyaiva sendratāyai || 15 ||

### [2.5.15col](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5.15col)

ity atharvavede gopathabrāhmaṇottarabhāge pañcamaḥ prapāṭhakaḥ ||

## Linked texts (7)

- [Kauṣītakibrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.kausitaki.17.4.20) — Kauṣītaki, Sanskrit
- [Aitareyabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.aitreya.4.5) — Mahidāsa Aitareya, Sanskrit
- [Atharvavedabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.13.1) — Brahmā, Sanskrit
- [A Vedic Concordance](https://indike.org/pramana/ins.reference.bloomfield-1906.c6.1644) — Maurice Bloomfield, English
- [Ṛgvedabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.rgvedabrahmana.17.7) — Sanskrit
- [Śrautakośa](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.srauta.srautakosa.4.p546) — Sanskrit
- [Ṛgvedaśāṅkhāyanīyabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.rgvedasankhayaniyabrahmana.19.7) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.5) · Pramāṇa
