<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Gopathabrahmana](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha) › 2.6

# Gopathabrahmana 2.6

Gopathabrāhmaṇa 2.6

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [2.6.16col](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.16col) — 1 part

### [2.6.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.1)

oṃ tān vā etān saṃpātān viśvāmitraḥ prathamam apaśyat\_  
\<evā tvām indra vajrinn atra \[ṚV 4.19.1\]\> \<yan na indro jujuṣe yac ca vaṣṭi \[ṚV 4.22.1\]\> \<kathā mahām avṛdhat kasya hotuḥ \[ṚV 4.23.1\]\>\_iti  
tān viśvāmitreṇa dṛṣṭān vāmadevo 'sṛjata  
sa hekṣāṃ cakre viśvāmitro yān vā ahaṃ saṃpātān adarśaṃ tān vāmadevo 'sṛjata  
kāni nv ahaṃ hi sūktāni saṃpātāṃs tat pratimānt sṛjeyam iti  
sa etāni sūktāni saṃpātāṃs tat pratimān asṛjata  
\<sadyo ha jāto vṛṣabhaḥ kanīnaḥ \[ṚV 3.48.1\]\>\_\<ud u brahmāṇy airata śravasyā \[ṚV 7.23.1, ŚS 20.12.1\]\>\_\<abhi taṣṭeva dīdhayā manīṣām \[ṚV 3.38.1\]\> iti viśvamitraḥ\_  
\<indraḥ pūrbhid ātirad dāsam arkaiḥ \[ṚV 3.34.1, ŚS 20.11.1\]\>\_\<ya eka id dhavyaś carṣaṇīnām \[ṚV 6.22.1, ŚS 20.36.1\]\>\_\<yas tigmaśṛṅgo vṛṣabho na bhīmaḥ \[ṚV 7.19.1, ŚS 20.37.1\]\>\_iti vasiṣṭhaḥ\_  
\<imām ū ṣu prabhṛtiṃ sātaye dhāḥ \[ṚV 3.36.1\]\>\_\<icchanti tvā somyāsaḥ sakhāyaḥ \[ṚV 3.30.1\]\> \<śāsad vahnir duhitur naptyaṃ gāt \[ṚV 3.31.1\]\>\_iti bharadvājaḥ\_  
etair vai saṃpātair eta ṛṣaya imāṃl lokānt samapatan\_  
tad yat samapataṃs tasmāt saṃpātās  
tat saṃpātānāṃ saṃpātatvam\_  
tato vā etāṃs trīn saṃpātān maitrāvaruṇo viparyāsam ekaikam aharahaḥ śaṃsaty \<evā tvām indra vajrinn atra \[ṚV 4.19.1\]\>\_iti prathame 'hani  
\<yan na indro jujuṣe yac ca vaṣṭi \[ṚV 4.22.1\]\>\_iti dvitīye  
\<kathā mahām avṛdhat kasya hotuḥ \[ṚV 4.23.1\]\>\_iti tṛtīye  
trīn eva saṃpātān brāhmaṇācchaṃsī viparyāsam ekaikam aharahaḥ śaṃsati\_\<indraḥ pūrbhid ātirad dāsam arkaiḥ \[ṚV 3.34.1, ŚS 20.11.1\]\>\_iti prathame 'hani  
\<ya eka id dhavyaś carṣaṇīnām \[ṚV 6.22.1, ŚS 20.36.1\]\> iti dvitīye  
\<yas tigmaśṛṅgo vṛṣabho na bhīmaḥ \[ṚV 7.19.1, ŚS 20.37.1\]\>\_iti tṛtīye  
trīn eva saṃpātān acchāvāko viparyāsam ekaikam aharahaḥ śaṃsati\_\<imām ū ṣu prabhṛtiṃ sātaye dhāḥ \[ṚV 3.36.1\]\>\_iti prathame 'hani\_  
\<icchanti tvā somyāsaḥ sakhāyaḥ \[ṚV 3.30.1\]\>\_iti dvitīye  
\<śāsad vahnir duhitur naptyaṃ gāt \[ṚV 3.31.1\]\>\_iti tṛtīye  
tāni vā etāni nava trīṇi cāharahaḥśaṃsyāni  
tāni dvādaśa bhavanti

### [2.6.1x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.1x)

dvādaśa ha vai māsāḥ saṃvatsaraḥ

### [2.6.1\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.1_2)

saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ

### [2.6.1\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.1_3)

prajāpatir yajñas

### [2.6.1\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.1_4)

tat saṃvatsaraṃ prajāpatiṃ yajñam āpnoti

### [2.6.1\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.1_5)

tasmint saṃvatsare prajāpatau yajñe 'harahaḥ pratitiṣṭhanto yanti

### [2.6.1\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.1_6)

pratitiṣṭhante\_ \[ed. pratitiṣṭhata, corr. Patyal\]

### [2.6.1\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.1_7)

idaṃ sarvam anu pratitiṣṭhati

### [2.6.1\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.1_8)

pratitiṣṭhati prajayā paśubhir ya evaṃ veda

### [2.6.1\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.1_9)

tāny antareṇāvāpam āvaperan\_

### [2.6.1\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.1_10)

anyūṅkhā virājaś caturthe 'hani vaimadīś ca paṅktīḥ pañcame pārucchepīḥ ṣaṣṭhe\_

### [2.6.1\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.1_11)

atha yāny anyāni mahāstotrāṇy aṣṭarcāny āvaperan || 1 ||

### [2.6.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2)

\<ko adya naryo devakāmaḥ \[ṚV 4.25.1\]\>\_iti maitrāvaruṇaḥ\_  
\<vane na vā yo ny adhāyi cākan \[ṚV 10.29.1, ŚS 20.76.1\]\>\_iti brāhmaṇācchaṃsī\_  
\<ā yāhy arvāṅ upa vandhureṣṭhāḥ \[ṚV 3.43.1\]\>\_ity acchāvākaḥ\_  
etāni vā āvapanāni\_  
etair evāvapanair devāś carṣayaś ca svargaṃ lokaṃ āyan\_  
tathaivaitad yajamānā etair evāvapanaiḥ svargaṃ lokaṃ yanti  
\<sadyo ha jāto vṛṣabhaḥ kanīnaḥ \[ṚV 3.48.1\]\>\_iti maitrāvaruṇaḥ purastāt saṃpātānām aharahaḥ śaṃsati  
tad etat sūktaṃ svargyam  
etena sūktena devāś carṣayaś ca svargaṃ lokam āyan\_  
tathaivaitad yajamānā etenaiva sūktena svargaṃ lokaṃ yanti  
tad ṛṣabhavat paśumad bhavati  
paśūnām āptyai  
tat pañcarcaṃ bhavati\_  
annaṃ vai paṅktiḥ\_  
annādyasyāvaruddhyai\_  
\<ariṣṭair naḥ pathibhiḥ pārayantā \[ṚV 6.69.1d\]\>\_iti svargatāyā evaitad aharahaḥ śaṃsati\_  
\<ud u brahmāṇy airata śravasyā \[ṚV 7.23.1, ŚS 20.12.1\]\>\_iti brāhmaṇācchaṃsī  
brahmaṇvad etat sūktaṃ samṛddham  
etena sūktena devāś carṣayaś ca svargaṃ lokam āyan\_  
tathaivaitad yajamānā etenaiva sūktena svargaṃ lokaṃ yanti  
tad u vai ṣaḍṛcam\_  
ṣaḍ vā ṛtavaḥ\_  
ṛtūnām āptyai

### [2.6.2x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2x)

tad upariṣṭāt saṃpātānām aharahaḥ śaṃsati\_

### [2.6.2\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_2)

\<abhi taṣṭeva dīdhayā manīṣām \[ṚV 3.38.1a\]\> ity acchāvākaḥ\_ \[ed. acchāvako\]

### [2.6.2\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_3)

aharahaḥ śaṃsaty abhivadati tatyai rūpam

### [2.6.2\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_4)

\<abhi priyāṇi marmṛśat parāṇi \[ṚV 3.38.1c\]\>\_iti

### [2.6.2\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_5)

yāny eva parāṇy ahāni tāni priyāṇi

### [2.6.2\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_6)

tāny eva tad abhimarmṛśanto yanty abhyārabhamāṇāḥ

### [2.6.2\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_7)

paro vā asmāl lokāt svargo lokaḥ

### [2.6.2\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_8)

svargam eva tal lokam abhimṛśanti

### [2.6.2\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_9)

\<kavīṃr icchāmi saṃdṛśe sumedhāḥ \[ṚV 3.38.1d\]\>\_iti

### [2.6.2\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_10)

ye ha vā anena pūrve pretās te vai kavayas tān eva tad abhyativadati

### [2.6.2\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_11)

yad u vai daśarcaṃ daśa vai prāṇāḥ

### [2.6.2\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_12)

prāṇena tad āpnoti

### [2.6.2\_13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_13)

prāṇānāṃ saṃtatyai

### [2.6.2\_14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_14)

yad u vai daśarcam\_

### [2.6.2\_15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_15)

daśa vai puruṣe prāṇāḥ\_

### [2.6.2\_16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_16)

daśa svargā lokāḥ

### [2.6.2\_17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_17)

prāṇāṃś caiva tat svargāṃś ca lokān āpnoti

### [2.6.2\_18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_18)

prāṇeṣu caivaitat svargeṣu ca lokeṣu pratitiṣṭhanto yanti

### [2.6.2\_19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_19)

yad u vai daśarcam\_

### [2.6.2\_20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_20)

daśākṣarā virāṭ\_

### [2.6.2\_21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_21)

iyaṃ vai svargasya lokasya pratiṣṭhā

### [2.6.2\_22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_22)

tad etad asyāṃ pratiṣṭhāyāṃ pratiṣṭhāpayati

### [2.6.2\_23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_23)

sakṛd indraṃ nirāha

### [2.6.2\_24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_24)

tenaindrād rūpān na pracyavate

### [2.6.2\_25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.2_25)

tad upariṣṭāt saṃpātānām aharahaḥ śaṃsati || 2 ||

### [2.6.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.3)

\<kas tam indra tvāvasum \[ṚV 7.32.14\]\>\_\<kan navyo atasīnām \[ṚV 8.3.13\]\>\_\<kad ū nv asyākṛtam \[ṚV 8.66.9\]\> iti kadvantaḥ pragāthā aharahaḥ śasyante  
ko vai prajāpatiḥ  
prajāpater āptyai  
yad eva kadvantas tat svargasya lokasya rūpam\_  
yad v eva kadvantaḥ\_  
atho annaṃ vai kam  
atho annasyāvaruddhyai  
yad v eva kadvantaḥ\_  
atho sukhaṃ vai kam  
atho annasyāvaruddhyai  
yad v eva kadvantaḥ\_  
atho 'harahar vā ete śāntāny ahīnasūktāny upayuñjānā yanti  
tāni kadvadbhiḥ pragāthaiḥ śamayanti  
tāny ebhyaḥ śāntāni kaṃ bhavanti  
tāny etāñ chāntāni svargaṃ lokam abhivahanti  
triṣṭubhaḥ sūktapratipadaḥ śaṃseyus  
tā haike purastāt pragāthānāṃ śaṃsanti dhāyyā iti vadantas  
tad u tathā na kuryāt  
kṣatraṃ vai hotā viśo hotrāśaṃsinaḥ  
kṣatrāyaiva tad viśaṃ pratyudyāminīṃ kuryuḥ  
pāpavasyasam\_  
triṣṭubho vā imāḥ sūktapratipada ity evaṃ vidyāt\_  
yathā vai samudraṃ pratareyur evaṃ haivaite praplavante ye saṃvatsaraṃ dvādaśāhaṃ vopāsate

### [2.6.3x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.3x)

tad yathā sairāvatīṃ nāvaṃ pārakāmāḥ samāroheyur evaṃ haivaitās triṣṭubhaḥ svargakāmāḥ samārohanti

### [2.6.3\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.3_2)

na ha vā etac chando gamayitvā svargaṃ lokam upāvartate

### [2.6.3\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.3_3)

vīryavattamaṃ hi

### [2.6.3\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.3_4)

tābhyo na vyāhvayīta

### [2.6.3\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.3_5)

samānaṃ hi chandaḥ\_

### [2.6.3\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.3_6)

atho ned dhāyyāḥ karavāṇīti

### [2.6.3\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.3_7)

yad enāḥ śaṃsanti tat svargasya lokasya rūpam\_

### [2.6.3\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.3_8)

yad v evaināḥ śaṃsantīndramevaitābhir nirhvayante yatharṣabhaṃ vāśitāyai || 3 ||

### [2.6.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.4)

\<apendra prāco maghavann amitrān \[PS 19.16.8a, ŚS 20.125.1a\]\> iti maitrāvaruṇaḥ purastāt saṃpātānām aharahaḥ śaṃsati\_ \[ed. apenda\]  
\<apāpāco abhibhūte nudasvāpodīco apa śūrādharāca urau yathā tava śarman madema \[PS 19.16.8bcd, ŚS 20.125.1bcd\]\>\_iti\_  
abhayasya rūpam  
abhayam iva hy anvicchati  
\<brahmaṇā te brahmayujā yunajmi \[ṚV 3.35.5, ŚS 20.86.1\]\>\_iti brāhmaṇācchaṃsī\_  
etām aharahaḥ śaṃsati yuktavatīm\_  
yukta iva hy ahīnaḥ\_  
ahīnasya rūpam  
\<uruṃ no lokam anu neṣi \[ṚV 6.47.8, PS 3.35.4, ŚS 19.15.4\]\>\_ity acchāvāko 'harahaḥ śaṃsati\_  
anuneṣīty eta iva hy ahīnaḥ\_  
ahīnasya rūpam\_  
neṣīti sattrāyaṇarūpam okaḥsārī haivaiṣām indro bhavati  
yathā gauḥ prajñātaṃ goṣṭhaṃ yatharṣabho vāśitāyā evaṃ haivaiṣām indro yajñam āgacchati  
na śunaṃhūyayāhīnasya paridadhyāt  
kṣatriyo ha rāṣṭrāc cyavate  
yo haiva paro bhavati tam abhihvayati || 4 ||

### [2.6.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.5)

athāto 'hīnasya yuktiś ca vimuktiś ca  
\<vy antarikṣam atirat \[ṚV 8.14.7a, ŚS 20.28.1a, 20.39.2a\]\>\_ity ahīnaṃ yuṅkte\_  
\<eved indram \[ṚV 7.23.6a, ŚS 20.12.6a, longer partīka at 2.4.2\]\> iti vimuñcati  
\<nūnaṃ sā te \[ṚV 2.11.21, 15.10, 16.9, 17.9, 18.9, 19.9, 20.9\]\>\_ity ahīnaṃ yuṅkte  
\<nū ṣṭutaḥ \[ṚV 4.16.21, 17.21, 19.11, 20.11, 21.11, 22.11, 23.11, 24.11\]\>\_iti vimuñcati\_  
eṣā ha vā ahīnaṃ tantum arhati ya enaṃ yoktaṃ ca vimoktaṃ ca veda  
tasya haiṣaiva yuktir eṣā vimuktis  
tad yat prathame 'hani caturviṃśe ekāhikībhiḥ paridadhyuḥ prathama evāhani yajñaṃ saṃsthāpayeyur nāhīnakarma kuryuḥ\_  
atha yad ahīnaparidhānīyābhiḥ paridadhyus tad yathā yukto 'vimucyamāna utkṛtyetaivaṃ yajamānā utkṛtyeran  
nāhīnakarma kuryuḥ\_  
atha yad ubhayībhiḥ paridadhyus tad yathā dīrghādhva upavimokaṃ yāyāt tādṛk tat  
samānībhiḥ paridadhyus  
tad āhur ekayā dvābhyāṃ vā stomam atiśaṃset\_  
dīrghāraṇyāni bhavanti  
yatra bahvībhi stomo 'tiśasyate 'tho kṣipraṃ devebhyo 'nnādyaṃ saṃprayacchāmīti\_  
aparimitābhir uttarayoḥ savanayor aparimito vai svargo lokaḥ  
svargasya lokasya samaṣṭyai  
tad yathābhiheṣate pipāsate kṣipraṃ prayacchet tādṛk tat  
samānībhiḥ paridadhyuḥ  
saṃtato haivaiṣām ārabdho 'visrasto yajño bhavati  
saṃtatam ṛcā vaṣaṭkṛtyam\_  
saṃtatyai saṃdhīyate prajayā paśubhir ya evaṃ veda || 5 ||

### [2.6.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6)

tad āhuḥ kathaṃ dvyuktho hotaikasūkta ekokthā hotrā dvisūktā iti\_  
asau vai hotā yo 'sau tapati  
sa vā eka eva  
tasmād ekasūktaḥ  
sa yad vidhyāto dvāv ivābhavati  
teja eva maṇḍalaṃ bhā aparaṃ śuklam aparaṃ kṛṣṇam\_  
tasmād a dvyukthaḥ\_  
raśmayo vāva hotrās  
te vā ekaikam\_  
tasmād ekokthās  
tad yad ekaikasya raśmer dvaudvau varṇau bhavatas tasmād dvisūktāḥ  
saṃvatsaro vāva hotā  
sa vā eka eva  
tasmād ekasūktas  
tasya yad dvayāny ahāni bhavanti śītāny anyāny uṣṇāny anyāni tasmād dvyukthaḥ\_  
ṛtavo vāva hotrās  
te vā ekaikam\_  
tasmād ekokthās  
tad yad ekaikasyartau dvaudvau māsau bhavatas tasmād dvisūktāḥ  
puruṣo vāva hotā  
sa vā eka eva  
tasmād ekasūktaḥ  
sa yat puruṣo bhavaty anyathaiva pratyaṅ bhavaty anyathā prāṅ tasmād dvyukthaḥ\_

### [2.6.6x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6x)

aṅgāni vāva hotrās

### [2.6.6\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_2)

tāni vā ekaikam\_

### [2.6.6\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_3)

tasmād ekokthās

### [2.6.6\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_4)

tad yad ekaikam aṅgaṃ dyutir bhavati tasmād dvisūktās

### [2.6.6\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_5)

tad āhur yad dvyuktho hotaikasūkta ekokthā hotrā dvisuktāḥ kathaṃ tat samaṃ bhavati

### [2.6.6\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_6)

yad eva dvidevatyābhir yajanty atho yad dvisūktā hotrā iti brūyāt

### [2.6.6\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_7)

tad āhur yad agniṣṭoma eva sati yajñe dve hotur ukthe atiricyete kathaṃ tato hotrā na vyavacchidyanta iti

### [2.6.6\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_8)

yad eva dvidevatyābhir yajanty atho yad dvisūktā hotrā iti brūyāt

### [2.6.6\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_9)

tad āhur yad agniṣṭoma eva sati yajñe sarvā devatāḥ sarvāṇi chandāṃsy āpyāyayanti\_

### [2.6.6\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_10)

atha katamena chandasāyātayāmāny ukthāni praṇayanti kayā devatayeti

### [2.6.6\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_11)

gāyatreṇa chandasāgninā devatayeti brūyāt\_

### [2.6.6\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_12)

devān ha yajñaṃ tanvānān asurarakṣāṃsy abhicerire yajñaparvaṇi yajñam eṣāṃ haniṣyāmas tṛtīyasavanaṃ prati

### [2.6.6\_13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_13)

tṛtīyasavane ha yajñas tvariṣṭo baliṣṭhaḥ

### [2.6.6\_14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_14)

pratanumeṣāṃ yajñaṃ haniṣyāma iti

### [2.6.6\_15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_15)

te varuṇaṃ dakṣiṇato 'yojayan

### [2.6.6\_16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_16)

madhyato bṛhaspatim

### [2.6.6\_17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_17)

uttarato viṣṇum\_

### [2.6.6\_18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_18)

te 'bruvann ekaikāḥ smaḥ\_

### [2.6.6\_19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_19)

nedam utsahāmaha iti

### [2.6.6\_20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_20)

stuto dvitīyo yenedaṃ saha vyaśnavāmahā iti

### [2.6.6\_21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_21)

tān indro 'bravīt sarve maddvitīyā stheti

### [2.6.6\_22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_22)

te sarva indradvitīyās

### [2.6.6\_23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_23)

tasmād aindrāvāruṇam aindrābārhaspatyam aindrāvaiṣṇavam anuśasyate

### [2.6.6\_24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_24)

dvitīyavanto ha vā etena svā bhavanti

### [2.6.6\_25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.6_25)

dvitīyavanto manyante ya evaṃ veda || 6 ||

### [2.6.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7)

āgneyīṣu maitrāvaruṇasyokthaṃ praṇayanti  
vīryaṃ vā agniḥ\_  
vīryeṇaivāsmai tat praṇayanti\_  
aindrāvāruṇam anuśasyate  
vīryaṃ vā indraḥ  
kṣatraṃ varuṇaḥ  
paśava ukthāni  
vīryeṇaiva tat kṣatreṇa cobhayataḥ paśūn parigṛhṇāti  
sthityai\_  
anapakrāntyai\_  
aindrīṣu brāhmaṇācchaṃsina ukthaṃ praṇayanti  
vīryaṃ vā indraḥ\_  
vīryeṇaivāsmai tat praṇayanti\_  
aindrābārhaspatyam anuśasyate  
vīryaṃ vā indraḥ\_  
brahma bṛhaspatiḥ  
paśava ukthāni  
vīryeṇaiva tad brahmaṇā cobhayataḥ paśūn parigṛhṇāti  
sthityai\_  
anapakrāntyai\_  
aindrīṣv acchāvākasyokthaṃ praṇayanti  
vīryaṃ vā indraḥ\_  
vīryeṇaivāsmai tat praṇayanti\_

### [2.6.7x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7x)

aindrāvaiṣṇavam anuśasyate

### [2.6.7\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_2)

vīryaṃ vā indraḥ\_

### [2.6.7\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_3)

yajño viṣṇuḥ

### [2.6.7\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_4)

paśava ukthāni

### [2.6.7\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_5)

vīryeṇaiva tad yajñena cobhayataḥ paśūn parigṛhya kṣatre 'ntataḥ pratiṣṭhāpayati

### [2.6.7\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_6)

tasmād u kṣatriyo bhūyiṣṭhaṃ hi paśūnām īśate \[ed. bhuyiṣṭhaṃ, corr. Patyal\]

### [2.6.7\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_7)

yādhiṣṭhātā pradātā yasmai prattā vedā avaruddhās

### [2.6.7\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_8)

tāny etāny aindrāṇi jāgatāni śaṃsanti\_

### [2.6.7\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_9)

atho etair eva sendraṃ tṛtīyasavanam etair jāgataṃ savanam\_

### [2.6.7\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_10)

dharāṇi ha vā asyaitāny ukthāni bhavanti yan nābhānediṣṭho vālakhilyo vṛṣākapir evayāmarut

### [2.6.7\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_11)

tasmāt tāni sārdham evopeyuḥ

### [2.6.7\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_12)

sārdham idaṃ retaḥ siktaṃ samṛddham ekadhā prajanayāmeti

### [2.6.7\_13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_13)

ye ha vā etāni nānūpeyur yathā retaḥ siktaṃ vilumpet kumāraṃ vā jātam aṅgaśo vibhajet tādṛk tat

### [2.6.7\_14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_14)

tasmāt tāni sārdham evopeyuḥ

### [2.6.7\_15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_15)

sārdham idaṃ retaḥ siktaṃ samṛddham ekadhā prajanayāmeti

### [2.6.7\_16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_16)

śilpāni śaṃsati devaśilpāni\_

### [2.6.7\_17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_17)

eteṣāṃ vai śilpānām anukṛtīha śilpam adhigamyate

### [2.6.7\_18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_18)

hastī kaṃso vāso hiraṇyam aśvatarīrathaḥ śilpam\_

### [2.6.7\_19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_19)

śilpaṃ hāsya samadhigamyate ya evaṃ veda

### [2.6.7\_20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_20)

yad eva śilpāni śaṃsati tat svargasya lokasya rūpam\_

### [2.6.7\_21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_21)

yad v eva śilpāny ātmasaṃskṛtir vai śilpāni\_

### [2.6.7\_22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.7_22)

ātmānam evāsya tat saṃskurvanti || 7 ||

### [2.6.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8)

nābhānediṣṭhaṃ śaṃsati  
reto vai nābhānediṣṭhaḥ\_  
reta evāsya tat kalpayati  
tad retomiśraṃ bhavati  
\<kṣmayā retaḥ saṃjagmāno ni ṣiñcat \[ṚV 10.61.7b\]\>\_iti  
retasaḥ samṛddhyā eva  
taṃ sanāraśaṃsaṃ śaṃsati  
prajā vai naraḥ\_  
vāk śaṃsaḥ  
prajāsu tad vācaṃ dadhāti  
tasmād imāḥ prajā vadantyo jāyante  
taṃ haike purastāt pragāthānāṃ śaṃsanti purustādāyatanā vāg iti vadantaḥ\_  
upariṣṭād eka upariṣṭādāyatanā vāg iti vadantaḥ\_  
madhya eva śaṃset\_  
madhyāyatanā vā iyaṃ vāk\_  
upariṣṭān nedīyasīva  
taṃ hotā retobhūtaṃ śastvā maitrāvaruṇāya saṃprayacchati\_  
etasya tvaṃ prāṇān kalpayeti  
vālakhilyāḥ śaṃsati  
prāṇā vai vālakhilyāḥ  
prāṇān evāsya tat kalpayati  
tā vihṛtāḥ śaṃsati  
vihṛtā vai prāṇāḥ

### [2.6.8x](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8x)

prāṇenāpānaḥ\_

### [2.6.8\_2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_2)

apānena vyānaḥ

### [2.6.8\_3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_3)

sa pacchaḥ prathame sūkte viharati\_

### [2.6.8\_4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_4)

ardharcaśo dvitīye\_ \[ed. dvitiye, corr. Patyal\]

### [2.6.8\_5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_5)

ṛkśaḥ tṛtīye

### [2.6.8\_6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_6)

sa yat prathame sūkte viharati vācaṃ caiva tan manaś ca viharati

### [2.6.8\_7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_7)

yad dvitīye cakṣuś caiva tac chrotraṃ ca viharati

### [2.6.8\_8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_8)

yat tṛtīye prāṇāṃ caiva tad ātmānaṃ ca viharati

### [2.6.8\_9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_9)

tad upāpto viharet kāmaḥ\_

### [2.6.8\_10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_10)

netur vai pragāthāḥ kalpante\_

### [2.6.8\_11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_11)

atimarśam eva viharet

### [2.6.8\_12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_12)

tathā vai pragāthāḥ kalpante

### [2.6.8\_13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_13)

yad evātimarśaṃ tat svargasya lokasya rūpam\_

### [2.6.8\_14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_14)

yad v evātimarśam ātmā vai bṛhatī

### [2.6.8\_15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_15)

prāṇāḥ satobṛhatī

### [2.6.8\_16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_16)

sa bṛhatīm aśaṃsīt

### [2.6.8\_17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_17)

sa ātmā\_

### [2.6.8\_18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_18)

atha satobṛhatīm\_

### [2.6.8\_19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_19)

te prāṇāḥ\_

### [2.6.8\_20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_20)

atha bṛhatīm

### [2.6.8\_21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_21)

atha satobṛhatīm\_

### [2.6.8\_22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_22)

tad ātmānaṃ prāṇaiḥ parivṛhann eti

### [2.6.8\_23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_23)

yad v evātimarśam ātmā vai bṛhatī

### [2.6.8\_24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_24)

prajāḥ satobṛhatī

### [2.6.8\_25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_25)

sa bṛhatīm aśaṃsīt

### [2.6.8\_26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_26)

sa ātmā\_

### [2.6.8xx](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8xx)

atha satobṛhatīm\_

### [2.6.8\_27](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_27)

te prajāḥ\_

### [2.6.8\_28](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8_28)

atha bṛhatīm

### [2.6.8aaa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8aaa)

atha satobṛhatīm\_

### [2.6.8bbb](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8bbb)

tad ātmānaṃ prajayā parivṛhann eti

### [2.6.8ccc](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8ccc)

yad v evātimarśam ātmā vai bṛhatī

### [2.6.8ddd](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8ddd)

paśavaḥ satobṛhatī

### [2.6.8eee](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8eee)

sa bṛhatīm aśaṃsīt

### [2.6.8fff](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8fff)

sa ātmā\_

### [2.6.8ggg](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8ggg)

atha satobṛhatīm\_

### [2.6.8hhh](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8hhh)

te paśavaḥ\_

### [2.6.8iii](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8iii)

atha bṛhatīm

### [2.6.8jjj](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8jjj)

atha satobṛhatīm\_

### [2.6.8kkk](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8kkk)

tad ātmānaṃ paśubhiḥ parivṛhann eti

### [2.6.8lll](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8lll)

tasya maitrāvaruṇaḥ prāṇān kalpayitvā brāhmaṇācchaṃsine saṃprayacchati\_

### [2.6.8mmm](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8mmm)

etasya tvaṃ prajanayeti

### [2.6.8nnn](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8nnn)

sukīrtiṃ śaṃsati

### [2.6.8ooo](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8ooo)

devayonir vai sukīrtis

### [2.6.8ppp](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8ppp)

tad yajñiyāyāṃ devayonyāṃ yajamānaṃ prajanayati

### [2.6.8qqq](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8qqq)

vṛṣākapiṃ śaṃsati\_

### [2.6.8rrr](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8rrr)

ātmā vai vṛṣākapiḥ\_

### [2.6.8sss](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8sss)

ātmānam evāsya tat kalpayati

### [2.6.8ttt](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8ttt)

taṃ nyūṅkhayati\_

### [2.6.8uuu](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8uuu)

annaṃ vai nyūṅkhaḥ\_

### [2.6.8vvv](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8vvv)

annādyam evāsmai tat saṃprayacchati yathā kumārāya jātāya stanam\_

### [2.6.8www](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8www)

sa pāṅkto bhavati

### [2.6.8xxx](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8xxx)

pāṅkto hy ayaṃ puruṣaḥ pañcadhā vihitaḥ\_

### [2.6.8yyy](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8yyy)

lomāni tvag asthi majjā mastiṣkam\_

### [2.6.8zzz](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6.8zzz)

sa yāvān eva puruṣas tāvantaṃ yajamānaṃ saṃskṛtyācchāvākāya saṃprayacchati\_

## Linked texts (6)

- [Aitareyabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.aitreya.6.19) — Mahidāsa Aitareya, Sanskrit
- [Jaiminīyabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.58.369.p5) — Sanskrit
- [A Vedic Concordance](https://indike.org/pramana/ins.reference.bloomfield-1906.c6.706) — Maurice Bloomfield, English
- [Atharvavedabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.14.1) — Brahmā, Sanskrit
- [Ṣaṣṭhapañcikā](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.sasthapancika.p19) — Sanskrit
- [Śūdras in Ancient India: A Social History of the Lower Order down to circa A.D. 600](https://indike.org/pramana/ins.polity.sharma-1958.c9.44) — R. S. Sharma, English

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha.2.6) · Pramāṇa
