<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Jaiminīya (Talavakāra) Brāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya) › 2-3.56

# Jaiminīya (Talavakāra) Brāhmaṇa 2-3.56

Jaiminīyabrāhmaṇa 2-3.56

- **Language:** Sanskrit

### [2-3.56](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56)

tasmai yademāṃ kḷhiptaṃ provācābhyūhamanujagau prastāvapratihārānvidadhāvatha hainamanuśaśāsa  
ayaṃ vāva saṃvatsara iti hovāca  
tasyāyameva devayānaḥ panthā ime vartanyāviyaṃ gatiriti  
sa yadetadevaṃ vedānārta evaṃ saṃvatsarasyodṛcaṃ gacchati  
puruṣo vai prajāpatiḥ  
prajāpatissaṃvatsaraḥ  
sa yo ha puruṣo ya evāyamantarikṣa ākāśa eṣa eva sa puruṣaḥ  
tadyaddṛśvadantarikṣe na ramate pūrṇatvaitanna ramate  
atho yadasminsarvasminantarīkṣate tasmādantarikṣam  
atho yadidaṃ sarvaṃ yute tasmādvāyuḥ  
atho yadidaṃ sarvaṃ vāti tasmādvātaḥ  
tasyaitasyākāśasyātmā damumūḍho yadasāvādityaḥ  
sa eṣa āditye puruṣaḥ  
atha yattataḥ para ākāśastasyaiṣa ātmā samumūḍho yaccandramāḥ  
sa eṣa candramasi puruṣaḥ  
sa na nānā mantavya iti ha smāha śāṭyāyaniḥ  
ya evāyaṃ cakṣuṣi puruṣa eṣa evāditya eṣa candramasīti  
tamanayaiva puruṣavidhayāpnoti

> When he had proclaimed this arrangement to him, he added the supplementary chanting, assigned the preludes and responses, and then instructed him.  
> "This indeed is the year," he said.  
> "This is its path that leads to the gods, these are the two tracks, this is the course."  
> He who knows this thus goes to the conclusion of the year without suffering.  
> Prajāpati is the Person.  
> Prajāpati is the year.  
> That Person who is—this space which is in the intermediate space, that indeed is that Person.  
> Now, in that it does not delight visibly in the intermediate space, it does not delight because of fullness.  
> And in that it gazes within (antarīkṣate) all this, therefore it is the intermediate space (antarikṣa).  
> And in that it unites (yute) all this, therefore it is the wind (vāyu).  
> And in that it blows (vāti) through all this, therefore it is the wind (vāta).  
> The self of this space is gathered up in what that sun is.  
> That is this Person in the sun.  
> Then, the space that is beyond it, of it this self is gathered up in what the moon is.  
> That is this Person in the moon.  
> "He should not be considered different," Śāṭyāyani used to say;  
> "this Person who is in the eye is the very one in the sun, this very one in the moon."  
> One reaches him by this very human form.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [2-3.56.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56.p1)

prāṇa eva prāyaṇīyo'tirātraḥ

> The introductory Atirātra is breath itself.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [2-3.56.p2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56.p2)

prāṇo hīdaṃ sarvaṃ prāṇayata

> For breath makes all this breathe.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [2-3.56.p3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56.p3)

tadyatprāṇayata tasmātprāṇaḥ

> Now, because it made \[everything\] breathe, therefore it is breath.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [2-3.56.p4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56.p4)

vāgevārambhaṇīyamahaḥ

> Speech is indeed the introductory day.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [2-3.56.p5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56.p5)

vācā hi sarvassaṃvatsarassarve yajñakratava ārabdhāḥ

> For by speech the entire year and all sacrificial rites are begun.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [2-3.56.p6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56.p6)

tasmādārambhaṇīye'hansarvāṇi rūpāṇi kriyante

> Therefore, on the introductory day, all forms are performed.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [2-3.56.p7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56.p7)

sarvāṇi ha rūpāṇi vāci

> For all forms are in speech.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [2-3.56.p8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56.p8)

ayameko'bhiplavo'yameko'yameko'yamekaḥ

> This is one Abhiplava \[six-day rite\], this is one, this is one, this is one.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [2-3.56.p9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56.p9)

tasyāsyābhiplavasyedaṃ prathamamahaḥ

> This is the first day of this Abhiplava.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [2-3.56.p10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56.p10)

tasyedameva prātassavanamidaṃ mādhyandinaṃ savanamidaṃ tṛtīyasavanam

> This is its morning pressing, this is its midday pressing, this is its third pressing.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [2-3.56.p11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56.p11)

idameva dvitīyamahaḥ

> This is the second day.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [2-3.56.p12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56.p12)

tasyedameva prātassavanamidaṃ mādhyandinaṃ savanamidaṃ tṛtīyasavanam

> This is its morning pressing, this is its midday pressing, this is its third pressing.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [2-3.56.p13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56.p13)

idameva vairūpaṃ tṛtīyamahaḥ

> This is the third Vairūpa day.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [2-3.56.p14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56.p14)

tasyedameva prātassavanamidaṃ mādhyandinaṃ savanamidaṃ tṛtīyasavanam

> This is its morning pressing, this is its midday pressing, this is its third pressing.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [2-3.56.p15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56.p15)

idameva śākvaraṃ pañcamamahaḥ

> This is the fifth Śākvara day.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [2-3.56.p16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56.p16)

tasmādanenopasaṃgṛhya śaknoti

> Therefore, seizing by means of this, one is able.  
> — English (machine translation) (machine translation)

### [2-3.56.p17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56.p17)

tasyedameva prātassavanamidaṃ mādhyandinaṃ savanamidaṃ tṛtīyasavanam

> This is its morning pressing, this is its midday pressing, this is its third pressing.  
> — English (machine translation) (machine translation)

## Translations (1)

- [English (machine translation)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya~en-mt.2-3.56) — English, machine translation

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.jaiminiya.2-3.56) · Pramāṇa
