Pramāṇa · Search · About · API

Shadvamshabrahmana 30

Ṣaḍvaṃśabrāhmaṇa 30

Language
Sanskrit

30.1

brahmavādino vadanti | kasmād brāhmaṇaḥ sāyamāsīnaḥ
saṃdhyāmupāste ? kasmāt prātarastiṣṭhan ? kā ca saṃdhyā ? kaśca
saṃdhyāyāḥ kālaḥ ? kiṃ ca saṃdhyāyāḥ saṃdhyātvam ?

30.2

devāścāsurāścāspardhanta | te'surā ādityamabhidravan
sa ādityo bibhet | tasya hṛdayaṃ kūrmarūpeṇātiṣṭhata

30.3

sa prajāpatimupādhāvat | tasya prajāpatiretad bheṣajamapaśyat | ṛtaṃ ca satyaṃ ca brahma coṃkāraṃ ca tripadāṃ ca
gāyatrīṃ brahmaṇo mukhamapaśyat

30.3-2

sa bhīta ādityaḥ prajāpatimupādhāvat| tasya svasamīpaṃ prātasya
asurajayāya prajāpatiretad vakṣyamāṇaṃ bheṣajaṃ pratīkāram apaśyat| ṛtam
anṛtavarjanam| satyaṃ yathārthabhāṣaṇam| brahma ṛgvedādikam| oṃkāraṃ praṇavam
tripadāṃ pādatrayavatīṃ gāyatrīṃ ceti| kiṃ ca| yathoktasya bheṣajasya brāhmaṇo
mukhaṃ pradhānam iti apaśyat

30.4

5
tasmād brāhmaṇo'horātrasya saṃyoge saṃdhyāmupāste
sajjyotiṣyā jyotiṣo darśanāt| so'syāḥ kālaḥ| sā
saṃdhyā| tat saṃdhyāyāḥ saṃdhyātvam| yatsāyamāsīnaḥ
saṃdhyāmupāste tayā vīrasthānaṃ jayati| atha yadapaḥ
prayuṅkte tā vipruṣo vajrībhavanti| tā vipruṣo vajrībhūtvāsurānapāghnanti| tato devā abhavan| parāsurā
bhavanti| ātmanā parāsya bhrātṛvyo bhavati| ya evaṃ veda
yat sāyaṃ prātaśca saṃdhyāmupāste tayā vīrasthānaṃ sthānaṃ
ca saṃtatamavicchinnaṃ bhavati| ya evaṃ veda

30.4-2

10 15
sajyotiṣi vinaśyadavasthāpannena pūrvajyotiṣā sahite kāle ā jyotiṣo darśanāt
āgāmino jyotiṣo darśanaparyantam antarāle yaḥ kālaḥ sa eva asyāḥ saṃdhyāyāḥ
asya saṃdhyopāsanasya kālaḥ | sā eva saṃdhyā | tad eva saṃdhyāyāḥ
saṃdhyātvam | kiṃ ca | sāyamāsīnaḥ upaviṣṭaḥ saṃdhyāṃ yad upāste tayā
5 saṃdhyayā vīrasthānaṃ balavatsthānaṃ jayati prāpnoti | atha punaḥ saṃdhyākāle apaḥ
udakāni yat prayuṅkte ūrdhvaṃ vikṣipati tatra tā apāṃ vipruṣo bindavaḥ
vajrībhavanti | vajrībhūtvā tā vipruṣaḥ asurān ādityaṃ prati yodumāgatān
apājanti | tato devā vijayino'bhavan | asurāstu parābhavanti | parābhūtā
10 abhavan | kiṃ ca, ya evam uktaprakāreṇa veda asya vedituḥ bhrātṛvyaḥ śatruḥ
ātmanā svenaiva parā bhavati | yathā sāyaṃ prātaśca saṃdhyāṃ yadupāste tayā
dvividhayā saṃdhyayā tasya vīrasthānaṃ bhavati | tatra sthānaṃ saṃtataṃ sarvadā
avicchinnaṃ bhavati | yo'pi evaṃ veda tasyāpi yathoktaṃ phalaṃ bhavatītyarthaḥ
tathā ca taittirīyakā āmananti—tasmāduttiṣṭhantaṃ ha vā tāni rakṣāṃsi
ādityaṃ yodhayanti | yāvadastamanvagāt tāni ha vā etāni rakṣāṃsi
15 gāyatriyā'bhimantritenāmbhasā śāmyanti | tadu ha vā ete brahmavādinaḥ
pūrvābhimukhāḥ saṃdhyāyāṃ gāyatriyā'bhimantritā apa ūrdhvaṃ vikṣipanti | tā
etā āpo vajrībhūtvā tāni rakṣāṃsi mandehāruṇe dvīpe prakṣipanti
(tai. ā. 2. 2.)

30.1-2

athaiṣā candramasaḥ kṣayavṛddhirbhavati| yadā vai candramāḥ
kṣīyate cāpyāyate ca tadanuvyākhyāsyāmaḥ

30.2-2

pūrvapakṣe vai devā dīkṣante| te'parapakṣe somaṃ
bhakṣayanti| tatremāni trīṇi pātrāṇyupadhīyante| pṛthivī
pātramantarikṣaṃ pātraṃ dyauḥ pātramiti| taṃ devā divyena
pātreṇa ādityāḥ prathamaṃ pañcakalaṃ pañcamīṃ bhakṣayanti
antarikṣeṇa pātreṇa rudrā dvitīyaṃ pañcakalaṃ daśamīṃ 15
bhakṣayanti| te pṛthivyā pātreṇa vasavastṛtīyaṃ pañcakalaṃ
pañcadaśīṃ bhakṣayanti| ṣoḍaśī kalāvaśiṣyate| ṣoḍaśakalo
vai candramāḥ| sa oṣadhīśca vanaspatīṃśca gāśca paśūṃścādityaṃ
ca brahma ca brāhmaṇāṃścānupraviśati| taṃ devā indrajyeṣṭhāḥ
somapāścāsomapāśca yathā pitaraṃ pitāmahaṃ prapitāmahaṃ vā vṛddhaṃ 20
pralayamupagacchamānaṃ vyādhigataṃ mariṣyatīti vā tāṃ rātriṃ
vasante | tadamāvāsyāyā amāvāsyātvam | tasmādamāvāsyāyāṃ nādhyetavyaṃ bhavati

30.3-3

ya evaṃ devāḥ pūrvapakṣe śuklapakṣe dīkṣante somapānāya dīkṣāṃ kurvanti
te dīkṣitā devā aparapakṣe kṛṣṇapakṣe somaṃ bhakṣayanti | katham? tatra
somapānaviṣaye imāni vakṣyamāṇāni trīṇi pātrāṇi upadhīyante | teṣāmeva
pradarśanam | pṛthivī paridṛśyamānaḥ pṛthivīloka ekaṃ pātram | antarikṣam
antarikṣaloka ekaṃ pātram | dyauḥ dyuloka ekaṃ pātram iti | tatra
ādityā ādilyākhyā devā divyena dyulokātmakena pātreṇa prathamaṃ tredhā
vibhāgenāvibhāgātmakaṃ pañcakalaṃ, pañca kalā yasya taṃ somaṃ, pañcamīm
atyantasaṃyoge dvitīyā | pratipadamārabhya pañcamīparyantaṃ bhakṣayanti | pratidinam
ekaikāṃ kalāṃ pibantītyarthaḥ | tataste dīkṣitā [rudrāḥ] rudrākhyā devā
antarikṣeṇa antarikṣalokātmakena pātreṇa dvitīyaṃ pañcakalaṃ somaṃ daśamīṃ
ṣaṣṭhīmārabhya daśamīparyantaṃ bhakṣayanti | tataste dīkṣitā vasavo
svākhyā devāḥ pṛthivyā pātreṇa tṛtīyaṃ tṛtīyabhāgātmakaṃ pañcakalaṃ
somaṃ pañcadaśīṃ pañcadaśīparyantaṃ pūrvavad bhakṣayanti | tataścandramasaḥ ṣoḍaśī
ekā kalā avaśiṣyate | yataḥ candramāḥ ṣoḍaśakalaḥ | anantaraṃ saḥ
avaśiṣṭaikakalaḥ soma oṣadhyādīn praviśati | tathā ca sati indrajyeṣṭhā
indrapramukhāḥ somapāśca asomapāśca sarve devāḥ taṃ somam abhilakṣya tāddaśasomavatīṃ rātriṃ vasante | atra dṛṣṭāntaḥ | yathā pitaram ityādi | vṛddhaṃ jarayā
pralayaṃ nāśam upagacchamānam upagacchantaṃ vyādhigataṃ rogiṇaṃ pitaraṃ
atha saṃbharaṇam | tamoṣadhībhyaśca vanaspatibhyaśca gobhyaśca paśubhyaścādityācca brahmaṇaśca brāhmaṇāḥ saṃnayante | tasmātsāṃnāyyasya sāṃnāyyatvam

30.4-3

athedānīmanumatyādipatitvena candramasaṃ praśaṃsati—
candramā vai dhātā | yā pūrvā paurṇamāsī sānumatiḥ
yottarā sā rākā | yā pūrvāmāvāsyā sā sinīvālī
yottarā sā kuhūḥ | yo'nu paśyatyanyaṃ na paśyati
tanmithunamevāsya bhavati

30.5

anumatyādiparvacatuṣṭayaṃ yugacatuṣṭayasaṃbadhitvena praśaṃsati—
puṣye cānumatirjñeyā sinīvālī tu dvāpare
khārvāyāṃ tu bhavedrākā kṛtaparve kuhūrbhavet

30.6

nyūne cānumatiṃ vidyāt | yasmin dṛśyeta sā
sinīvālī | rākā yadi saṃpūrṇaḥ | candrastu kuhūrna
dṛśyeta

Linked texts (2)