Ṣaḍviṃśa Brāhmaṇa ("26th" book) 14
Ṣaḍviṃśabrāhmaṇaṭīkā 14
- Language
- Sanskrit
14.1
ārtvijye hotā yat karmāvijñāya jahāti tat tena karmatyāgena vāggha vāgeva yajamānaṃ jahāti | vāṅme hoteti prāgabhidhānāt | tat tasmāt saḥ hotā yat karma vijñāya mayaitāvadanuṣṭheyamiti karoti tadā svāṃ yajamānasaṃbandhivācaṃ yajamāne dadhāti nidadhāti | kiṃ ca, hotā svayamapi iha loke vācā viṣvaṅ sarvavyāpī sarvavyavahārasamarthaḥ san amuṣmin paraloke saṃbhavati svābhīṣṭaṃ phalaṃ prāptuṃ samartho bhavati | ato hotā svakarma samyag vijñeyamityarthaḥ |
athādhvaryuvijñeyaṃ darśayati—
14.2
adhvaryuḥ yat svīyaṃ karma ajñānāt jahāti tat tena cakṣureva yajamānaṃ jahāti | cakṣurme'dhvaryur (ṣa. brā. 2.6.2) ityuktatvāt | kiṃ ca svayamapi cakṣuṣā iha loke viṣvaṅ sarvaṃ jānan | samānamanyat | ato'dhvaryuṇā svakarma samyag vijñeyamityabhiprāyaḥ |
brahmavijñeyaṃ darśayati—
14.3
brahmā yat svakīyaṃ karma jahāti tat tena mana eva yajamānaṃ tyajati | mano ma brahmā (ṣa. brā. 2.6.2) ityuktatvāt | manasā viṣvaṅ svamanasi sthitaṃ sarvamabhīṣṭaṃ prāpnuvan | śiṣṭaṃ pūrvavat |
udgātṛvijñeyaṃ darśayati —
14.4
yadi svīyaṃ karma udgātā jahāti tarhi śrotrameva yajamānaṃ jahāti | śrotraṃ ma udgātā (ṣa. brā. 2.6.2) ityuditatvāt | ataḥ svaṃ karma jānan karoti cet yajamāne svaṃ śrotraṃ nidadhāti | svayamapi śrotreṇa viṣvaṅ sarvaṃ śrotavyaṃ sarvato jānan paraloke svābhīṣṭaṃ phalaṃ labhata iti | ataḥ svīyaṃ karma samyag jānīyādityarthaḥ |
sadasyavijñeyaṃ darśayati—
14.5
sadasyaḥ svīyaṃ karmājñānājjahāti cedātmaiva yajamānaṃ jahāti | yo'yamantaḥpuruṣa ākāśaḥ sa me sadasyaḥ (ṣa. brā. 2.7.3) iti ātmatvenoktatvāt| sa atmanā viṣvaṅ anyanirapekṣeṇaiva sarvavyāpī| śiṣṭaṃ samānam |
hotrāśaṃsināṃ vijñeyaṃ darśayati—
14.6
hotrāśaṃsino yat karma jahati aṅgāni eva yajamānaṃ tyajanti | aṅgāni me camasādhvaryavaḥ (ṣa. brā. 2.6.3) ityuktatvāt | yadi svīyaṃ karma vijñāya kurvanti yajamāne aṅgānyeva dadhati | te'pi svīyairavikalairaṅgaiḥ viṣvañcaḥ sarvagā bhavanti | samānamanyat |
camasādhvaryubhirvijñeyaṃ darśayati—
14.7
yadi camasādhvaryavaḥ svīyaṃ karma ajñānāt tyajanti lomānyeva yajamānaṃ tyajanti | lomāni me camasādhvaryavaḥ (ṣa. brā. 3. 7. 3) ityuktatvāt | samānamanyat |
yathoktamupasaṃharati-
14.8
yasmādevaṃ tasmādevaṃvit yathoktaprakāreṇa svakarma jānan ṛtvik yajñe hīnam aṅgavaikalyaṃ na kuryāt |
evamṛtvigvijñeyaṃ darśayitvā idānīṃ yajamānavijñeyaṃ darśayati-
14.9
atha anantaram ata eva aṅgavaikalyaparihārāyaiva ṛtvijāṃ karmāṇyeva yajamānasya vijñānam ucyate iti śeṣaḥ |
kiṃ tadvijñeyamityāśaṅkya tadarthamupoddhātamāha-
14.10
atha yajamānasya paśavo'dhvaryumevānu | vartanta iti śeṣaḥ | tadīyakīrtirhotāramanuvartate | asya yogakṣemaḥ-alabdhalābho yogaḥ | labdhaparipālanaṃ kṣemaḥ | tadubhayamapi brahmāṇam anugacchati | ātmā svayaṃ yajamānaḥ prajā ca putrādikāśca udgātāramanuvartanta iti |
iti śrīsāyaṇācāryaviracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ṣaḍviṃśabrāhmaṇabhāṣye tṛtīyādhyāye prathamaḥ khaṇḍaḥ |
idānīmaupoddhātikamāha—
Linked texts (1)
- Ṣaḍviṃśabrāhmaṇa — Sanskrit