Pramāṇa · Search · About · API

Ṣaḍviṃśa Brāhmaṇa ("26th" book) 14

Ṣaḍviṃśabrāhmaṇaṭīkā 14

Language
Sanskrit

14.1

ārtvijye hotā yat karmāvijñāya jahāti tat tena karmatyāgena vāggha vāgeva yajamānaṃ jahāti | vāṅme hoteti prāgabhidhānāt | tat tasmāt saḥ hotā yat karma vijñāya mayaitāvadanuṣṭheyamiti karoti tadā svāṃ yajamānasaṃbandhivācaṃ yajamāne dadhāti nidadhāti | kiṃ ca, hotā svayamapi iha loke vācā viṣvaṅ sarvavyāpī sarvavyavahārasamarthaḥ san amuṣmin paraloke saṃbhavati svābhīṣṭaṃ phalaṃ prāptuṃ samartho bhavati | ato hotā svakarma samyag vijñeyamityarthaḥ |
athādhvaryuvijñeyaṃ darśayati—

14.2

adhvaryuḥ yat svīyaṃ karma ajñānāt jahāti tat tena cakṣureva yajamānaṃ jahāti | cakṣurme'dhvaryur (ṣa. brā. 2.6.2) ityuktatvāt | kiṃ ca svayamapi cakṣuṣā iha loke viṣvaṅ sarvaṃ jānan | samānamanyat | ato'dhvaryuṇā svakarma samyag vijñeyamityabhiprāyaḥ |
brahmavijñeyaṃ darśayati—

14.3

brahmā yat svakīyaṃ karma jahāti tat tena mana eva yajamānaṃ tyajati | mano ma brahmā (ṣa. brā. 2.6.2) ityuktatvāt | manasā viṣvaṅ svamanasi sthitaṃ sarvamabhīṣṭaṃ prāpnuvan | śiṣṭaṃ pūrvavat |
udgātṛvijñeyaṃ darśayati —

14.4

yadi svīyaṃ karma udgātā jahāti tarhi śrotrameva yajamānaṃ jahāti | śrotraṃ ma udgātā (ṣa. brā. 2.6.2) ityuditatvāt | ataḥ svaṃ karma jānan karoti cet yajamāne svaṃ śrotraṃ nidadhāti | svayamapi śrotreṇa viṣvaṅ sarvaṃ śrotavyaṃ sarvato jānan paraloke svābhīṣṭaṃ phalaṃ labhata iti | ataḥ svīyaṃ karma samyag jānīyādityarthaḥ |
sadasyavijñeyaṃ darśayati—

14.5

sadasyaḥ svīyaṃ karmājñānājjahāti cedātmaiva yajamānaṃ jahāti | yo'yamantaḥpuruṣa ākāśaḥ sa me sadasyaḥ (ṣa. brā. 2.7.3) iti ātmatvenoktatvāt| sa atmanā viṣvaṅ anyanirapekṣeṇaiva sarvavyāpī| śiṣṭaṃ samānam |
hotrāśaṃsināṃ vijñeyaṃ darśayati—

14.6

hotrāśaṃsino yat karma jahati aṅgāni eva yajamānaṃ tyajanti | aṅgāni me camasādhvaryavaḥ (ṣa. brā. 2.6.3) ityuktatvāt | yadi svīyaṃ karma vijñāya kurvanti yajamāne aṅgānyeva dadhati | te'pi svīyairavikalairaṅgaiḥ viṣvañcaḥ sarvagā bhavanti | samānamanyat |
camasādhvaryubhirvijñeyaṃ darśayati—

14.7

yadi camasādhvaryavaḥ svīyaṃ karma ajñānāt tyajanti lomānyeva yajamānaṃ tyajanti | lomāni me camasādhvaryavaḥ (ṣa. brā. 3. 7. 3) ityuktatvāt | samānamanyat |
yathoktamupasaṃharati-

14.8

yasmādevaṃ tasmādevaṃvit yathoktaprakāreṇa svakarma jānan ṛtvik yajñe hīnam aṅgavaikalyaṃ na kuryāt |
evamṛtvigvijñeyaṃ darśayitvā idānīṃ yajamānavijñeyaṃ darśayati-

14.9

atha anantaram ata eva aṅgavaikalyaparihārāyaiva ṛtvijāṃ karmāṇyeva yajamānasya vijñānam ucyate iti śeṣaḥ |
kiṃ tadvijñeyamityāśaṅkya tadarthamupoddhātamāha-

14.10

atha yajamānasya paśavo'dhvaryumevānu | vartanta iti śeṣaḥ | tadīyakīrtirhotāramanuvartate | asya yogakṣemaḥ-alabdhalābho yogaḥ | labdhaparipālanaṃ kṣemaḥ | tadubhayamapi brahmāṇam anugacchati | ātmā svayaṃ yajamānaḥ prajā ca putrādikāśca udgātāramanuvartanta iti |
iti śrīsāyaṇācāryaviracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ṣaḍviṃśabrāhmaṇabhāṣye tṛtīyādhyāye prathamaḥ khaṇḍaḥ |
idānīmaupoddhātikamāha—

Linked texts (1)